Powrót do Polski i praca zdalna dla zagranicznej firmy – podatki i ZUS

Jak ustalić rezydencję podatkową po powrocie do Polski?

Podstawą jest art. 3 ust. 1, 1a i 2a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 3 ust. 1a tej ustawy osobą mającą miejsce zamieszkania na terytorium Polski jest osoba fizyczna, która:

1. posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), albo
2. przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

To są przesłanki rozłączne. Wystarczy spełnić jedną z nich. W praktyce po przeprowadzce na stałe do Polski o rezydencji często przesądza już samo przeniesienie ośrodka interesów życiowych: mieszkanie, małżonek, życie rodzinne, codzienne funkcjonowanie, majątek, konto, plany długoterminowe.

Jeżeli stan faktyczny jest mieszany, trzeba dodatkowo stosować reguły z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. W relacji Polska–Irlandia znaczenie ma art. 4 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Irlandii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisanej w Madrycie 13 listopada 1995 r. Jeżeli według prawa obu państw dana osoba byłaby uznana za rezydenta, stosuje się kolejno kryteria: stałe miejsce zamieszkania, ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze, zwykłe przebywanie, obywatelstwo.

Dlatego moment zmiany rezydencji nie zawsze pokrywa się z końcem roku. Może nastąpić już w dniu faktycznego przeniesienia centrum życiowego do Polski.

Przy ocenie rezydencji pomocne jest także orzecznictwo. W wyroku WSA w Łodzi z 5 października 2017 r., sygn. I SA/Łd 493/17, sąd wskazał, że przy ustalaniu centrum interesów życiowych należy badać przede wszystkim więzi osobiste i ekonomiczne, w tym rodzinę, zatrudnienie, majątek i miejsce zarządzania sprawami życiowymi.

W którym kraju rozlicza się wynagrodzenie z pracy zdalnej dla irlandzkiego pracodawcy?

Przy pracy najemnej kluczowe znaczenie ma nie to, skąd przychodzi przelew, ale gdzie praca jest faktycznie wykonywana. Wynika to z art. 15 ust. 1 wskazanej wyżej umowy polsko-irlandzkiej. Przepis ten stanowi, że wynagrodzenia osoby mającej miejsce zamieszkania w jednym państwie z tytułu pracy najemnej podlegają opodatkowaniu tylko w tym państwie, chyba że praca wykonywana jest w drugim państwie. Jeżeli praca jest wykonywana w drugim państwie, wynagrodzenie może być opodatkowane w tym drugim państwie.

W praktyce oznacza to, że jeżeli po przeprowadzce będą Państwo fizycznie wykonywać pracę z Polski, to wynagrodzenie za dni pracy wykonywanej w Polsce co do zasady powinno być opodatkowane w Polsce. Nie zmienia tego sam fakt, że pracodawca ma siedzibę w Irlandii i wypłaca pensję z Irlandii.

Wyjątek z art. 15 ust. 2 umowy dotyczy sytuacji krótkotrwałego pobytu pracownika w drugim państwie i łącznego spełnienia trzech warunków, w tym pobytu nieprzekraczającego 183 dni w odpowiednim okresie, wypłaty przez pracodawcę nieposiadającego siedziby w państwie wykonywania pracy oraz braku ponoszenia wynagrodzenia przez zakład pracodawcy w tym państwie. Ten wyjątek zwykle nie pomoże osobie, która przeprowadza się do Polski na stałe i na co dzień pracuje stąd zdalnie.

W efekcie po zmianie rezydencji podatkowej i wykonywaniu pracy z Polski trzeba zwykle rozliczać polski PIT od wynagrodzenia za pracę wykonywaną w Polsce. Jeżeli część pracy będzie rzeczywiście wykonywana podczas pobytów w Irlandii, podział prawa do opodatkowania może wymagać rozbicia wynagrodzenia według dni pracy w poszczególnych państwach.

Czy trzeba płacić podatek w obu krajach?

Nie powinno dochodzić do ekonomicznego podwójnego opodatkowania tego samego dochodu, ponieważ działa umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz mechanizmy z art. 27 ust. 9 i 9a ustawy o PIT. Trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy:

• prawo do opodatkowania – które państwo może opodatkować dany dochód według umowy,
• sposób rozliczenia w Polsce – jak uwzględnić podatek zapłacony za granicą w zeznaniu rocznym.

Dla dochodów z Irlandii stosuje się obecnie metodę unikania podwójnego opodatkowania wynikającą z obowiązującej umowy i przepisów ustawy o PIT. Jeżeli część dochodu zgodnie z umową może być opodatkowana także w Irlandii, to w Polsce co do zasady stosuje się odliczenie podatku zapłaconego za granicą, z limitami wynikającymi z art. 27 ust. 9 ustawy o PIT.

Jeżeli po przeprowadzce cała praca będzie rzeczywiście wykonywana z Polski, najczęściej zasadnicze opodatkowanie będzie przypisane Polsce. Wtedy dalsze pobieranie podatku przez zagranicznego pracodawcę może wymagać korekty po stronie pracodawcy lub rozliczeń w Irlandii. To zależy od irlandzkich zasad payroll i od tego, czy pracodawca dostosuje model zatrudnienia do pracy z Polski.

Jak rozliczyć zaliczki i roczne zeznanie w Polsce?

Jeżeli zagraniczny pracodawca nie działa w Polsce jako płatnik zaliczek na PIT, pracownik będący polskim rezydentem może być zobowiązany do samodzielnego obliczania i wpłacania zaliczek na podatek dochodowy. Podstawą są art. 44 ust. 1a pkt 1 oraz art. 44 ust. 3a ustawy o PIT. Zaliczki wpłaca się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu uzyskania dochodu.

Po zakończeniu roku składa się zeznanie roczne, najczęściej PIT-36 wraz z odpowiednimi załącznikami, jeżeli występują dochody zagraniczne lub podatek zapłacony za granicą. Termin złożenia zeznania wynika z art. 45 ust. 1 ustawy o PIT i co do zasady upływa 30 kwietnia następnego roku.

W praktyce warto od początku gromadzić:

• paski płacowe i roczne zestawienia od pracodawcy,
• potwierdzenia potrąconego podatku i składek,
• informacje o dniach pracy wykonywanej w Polsce i za granicą,
• umowę o pracę i ewentualne aneksy dotyczące pracy zdalnej z Polski.

Ulga abolicyjna – kiedy może mieć znaczenie?

Ulga abolicyjna wynika z art. 27g ustawy o PIT. Obecnie jej znaczenie jest mniejsze niż dawniej, a dodatkowo obowiązuje limit odliczenia, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie dla niektórych dochodów osiąganych poza terytorium lądowym państw. W typowej sytuacji pracy zdalnej z Polski dla irlandzkiego pracodawcy ulga abolicyjna nie powinna być traktowana jako automatyczne rozwiązanie problemu.

Najpierw trzeba ustalić, gdzie według art. 15 umowy praca była wykonywana i które państwo ma prawo opodatkować wynagrodzenie. Dopiero potem ocenia się, czy w polskim zeznaniu rocznym w ogóle występuje mechanizm odliczenia podatku zagranicznego i czy ulga abolicyjna ma zastosowanie.

Jeżeli pojawia się wątek innych dochodów zagranicznych albo wcześniejszych rozliczeń z państw stosujących metodę proporcjonalnego odliczenia, znaczenie może mieć także indywidualna analiza pod kątem powrotu do kraju, np. przy tematach takich jak reemigracja z USA.

ZUS i NFZ przy pracy zdalnej dla pracodawcy z innego państwa UE

W sprawach ubezpieczeniowych nie stosuje się ustawy o PIT, lecz przede wszystkim rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzenie wykonawcze nr 987/2009. Co do zasady osoba podlega ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego – art. 11 ust. 1 rozporządzenia 883/2004.

Zasadą podstawową jest art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia 883/2004: osoba wykonująca pracę najemną w państwie członkowskim podlega ustawodawstwu tego państwa. Jeżeli więc praca jest wykonywana w Polsce, punktem wyjścia jest polski system ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych.

Przy pracy transgranicznej możliwe są jednak szczególne rozwiązania, zwłaszcza gdy praca jest wykonywana w dwóch lub większej liczbie państw członkowskich. Wtedy znaczenie ma m.in. art. 13 rozporządzenia 883/2004. Dodatkowo w praktyce unijnej funkcjonują porozumienia dotyczące telepracy transgranicznej, ale możliwość ich zastosowania zależy od spełnienia konkretnych warunków i od tego, czy oba państwa uczestniczą w danym mechanizmie. Dlatego nie można automatycznie zakładać, że zawsze wystarczy dokument A1.

Jeżeli po przeprowadzce całość albo zasadnicza część pracy będzie wykonywana z Polski, zagraniczny pracodawca może mieć obowiązki wobec polskiego ZUS jako płatnik składek. Dopuszczalne jest też porozumienie, na podstawie którego pracownik wykonuje obowiązki płatnika w imieniu pracodawcy zagranicznego, co wynika z art. 21 ust. 2 rozporządzenia 987/2009 oraz praktyki ZUS.

Po objęciu polskim ubezpieczeniem zdrowotnym uzyskuje się prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych na zasadach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Sam brak polskiej umowy o pracę nie wyklucza więc NFZ, jeżeli właściwe okaże się polskie ustawodawstwo ubezpieczeniowe.

Czy oszczędności z pracy w Irlandii można przeznaczyć na zakup mieszkania w Polsce?

Co do zasady tak. Sam przelew własnych legalnie zarobionych i opodatkowanych środków do Polski nie powoduje powstania dodatkowego podatku dochodowego tylko dlatego, że pieniądze trafiają na polskie konto albo są wydawane na mieszkanie.

Trzeba jednak pamiętać o przepisach dotyczących przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Podstawą są art. 25b–25g ustawy o PIT. Jeżeli organ podatkowy porównując wydatki i zgromadzony majątek uzna, że podatnik nie wykazał legalnych źródeł finansowania, może wszcząć postępowanie dotyczące nieujawnionych przychodów.

Dlatego przy zakupie nieruchomości warto zachować:

• umowy o pracę i zaświadczenia od pracodawcy,
• roczne zestawienia podatkowe z Irlandii,
• wyciągi bankowe pokazujące wpływy wynagrodzenia i kumulację oszczędności,
• potwierdzenia przelewów między rachunkami,
• dokumenty potwierdzające opodatkowanie lub zwolnienie z opodatkowania dochodów za granicą.

Nie chodzi o zgłaszanie samych oszczędności do opodatkowania w Polsce, lecz o możliwość wykazania ich pochodzenia. Jest to szczególnie ważne przy większych wydatkach, np. wkładzie własnym do kredytu lub zakupie za gotówkę.

Czy cudzoziemski małżonek rozlicza się tak samo?

Nie zawsze. Dla małżonka będącego obywatelem Irlandii trzeba odrębnie ustalić rezydencję podatkową i właściwe ustawodawstwo ubezpieczeniowe. Obywatelstwo samo w sobie nie przesądza o miejscu opodatkowania. Znaczenie mają fakty: gdzie mieszka na stałe, gdzie pracuje fizycznie, gdzie ma centrum interesów życiowych, ile dni przebywa w Polsce i czy pozostawia istotne więzi w Irlandii.

Jeżeli również on przeprowadzi się do Polski na stałe i będzie z Polski wykonywał pracę zdalną dla irlandzkiego pracodawcy, wnioski co do zasady będą podobne. Trzeba jednak dodatkowo sprawdzić kwestie pobytowe i administracyjne wynikające z prawa o pobycie obywateli UE w Polsce, bo są one niezależne od PIT i ZUS.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty, w których pozornie podobna sytuacja prowadzi do różnych skutków podatkowych i ubezpieczeniowych.

FAQ

Czy po powrocie do Polski muszę od razu zgłaszać zmianę rezydencji do urzędu skarbowego?

Nie ma jednego odrębnego formularza służącego wyłącznie „zgłoszeniu rezydencji podatkowej”. Zmiana wynika z faktów i powinna znaleźć odzwierciedlenie w sposobie rozliczania podatku, aktualizacji danych identyfikacyjnych oraz w zeznaniu rocznym.

Czy sam przelew pensji na polskie konto oznacza obowiązek płacenia podatku w Polsce?

Nie. O miejscu opodatkowania nie decyduje rachunek bankowy, lecz przede wszystkim rezydencja podatkowa i miejsce faktycznego wykonywania pracy.

Czy można mieć polski NFZ bez polskiej umowy o pracę?

Tak, jeżeli zgodnie z przepisami unijnymi właściwe będzie polskie ustawodawstwo ubezpieczeniowe i odprowadzane będą składki w Polsce. Sama zagraniczna umowa o pracę nie wyklucza objęcia polskim ubezpieczeniem zdrowotnym.

Czy zakup mieszkania za oszczędności z Irlandii powoduje podatek w Polsce?

Co do zasady nie. Trzeba jednak zachować dokumenty potwierdzające legalne źródło i historię gromadzenia środków.

Czy cudzoziemski małżonek rozlicza się wspólnie z polskim małżonkiem?

To zależy od spełnienia warunków wspólnego opodatkowania małżonków z art. 6 ustawy o PIT, w tym od rezydencji podatkowej i zakresu podlegania obowiązkowi podatkowemu w Polsce. W praktyce wymaga to osobnej analizy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350.
2. Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Irlandii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisana w Madrycie dnia 13 listopada 1995 r. – Dz.U. z 1996 r. Nr 29, poz. 129.
3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004.
5. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
6. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 5 października 2017 r., I SA/Łd 493/17.