Odpowiedzialność rodziców za długi dorosłego syna

Odpowiedzialność rodziców za długi dorosłego dziecka

Zasadą jest, że każdy odpowiada za własne zobowiązania. Wynika to z art. 353 § 1 oraz art. 415 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli więc kredyt, pożyczka, abonament czy inna umowa zostały zawarte wyłącznie przez pełnoletniego syna, to dłużnikiem jest syn, a nie jego rodzice.

Samo wspólne zamieszkiwanie pod jednym adresem ani zameldowanie nie tworzą odpowiedzialności za długi. Meldunek ma charakter ewidencyjny, co wynika z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności – służy potwierdzeniu pobytu, a nie ustaleniu praw do lokalu ani odpowiedzialności majątkowej.

Rodzice zaczynają odpowiadać tylko wtedy, gdy sami złożą oświadczenie woli powodujące powstanie zobowiązania, np. podpiszą poręczenie na podstawie art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego, przystąpią do długu na podstawie umowy cywilnoprawnej albo zawrą umowę jako współkredytobiorcy.

Czy komornik może wejść do domu rodziców?

Jeżeli wierzyciel wskaże adres zamieszkania syna, komornik może podjąć czynności pod tym adresem w celu ustalenia majątku dłużnika. Podstawą prowadzenia egzekucji jest tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi zgodnie z art. 776 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, a komornik wykonuje czynności egzekucyjne na podstawie ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych.

To jednak nie oznacza, że komornik ma prawo zająć rzeczy należące do rodziców tylko dlatego, że znajdują się w tym samym domu. Egzekucja może być kierowana wyłącznie do majątku dłużnika. Problem praktyczny polega na tym, że przy zajęciu ruchomości komornik ocenia sytuację na miejscu. Dlatego dobrze jest przechowywać faktury, paragony, umowy zakupu, potwierdzenia przelewu albo gwarancje wystawione na rodziców.

Jeżeli mimo to dojdzie do zajęcia rzeczy należącej do osoby trzeciej, właściciel może wytoczyć powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji na podstawie art. 841 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin wynosi miesiąc od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa.

Czy trzeba potwierdzać zameldowanie syna?

Co do zasady nie ma obowiązku podpisywania prywatnego oświadczenia tylko dlatego, że ktoś o to prosi. Jeżeli właściciel mieszkania chce jedynie wiedzieć, gdzie syn jest zameldowany, może żądać od syna odpowiednich informacji lub dokumentów, ale rodzice nie muszą składać dodatkowych oświadczeń na własną odpowiedzialność.

Warto odróżnić dwie różne sytuacje:

Najem okazjonalny – na czym polega zgoda rodziców

W opisanym stanie faktycznym wynajmującemu najpewniej chodzi nie o zwykłe potwierdzenie meldunku, lecz o dokument potrzebny przy najmie okazjonalnym. Zasady tej instytucji określa art. 19a ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.

Do umowy najmu okazjonalnego najemca dołącza m.in.:

• oświadczenie w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji i zobowiązaniu do opróżnienia lokalu – art. 19a ust. 2 pkt 1 tej ustawy,
• wskazanie innego lokalu, w którym będzie mógł zamieszkać w razie wykonania egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu – art. 19a ust. 2 pkt 2,
• oświadczenie właściciela tego innego lokalu lub osoby mającej tytuł prawny do lokalu o zgodzie na zamieszkanie najemcy i osób z nim mieszkających – art. 19a ust. 2 pkt 3.

Jeżeli rodzice podpiszą takie oświadczenie, nie przejmują długów syna ani odpowiedzialności za czynsz. Wyrażają jednak zgodę, aby po skutecznym zakończeniu najmu i przeprowadzeniu procedury przewidzianej w art. 19d tej ustawy syn mógł zostać skierowany właśnie do ich lokalu.

Dlatego z praktycznego punktu widzenia podpisanie takiej zgody bywa ryzykowne mieszkaniowo, choć nie finansowo. Jeżeli nie chcą Państwo, aby syn wrócił do domu w wyniku eksmisji z wynajmowanego mieszkania, mogą Państwo odmówić podpisania oświadczenia. Przepisy nie nakładają na rodziców obowiązku udzielenia takiej zgody.

Czy rodzice mogą wyrzucić dorosłego syna z domu?

To zależy od podstawy, na jakiej syn zajmuje pokój lub dom. Jeżeli korzysta z lokalu za zgodą rodziców, zwykle mamy do czynienia co najmniej z użyczeniem w rozumieniu art. 710 Kodeksu cywilnego albo z tzw. stosunkiem grzecznościowym, który w razie sporu trzeba oceniać według konkretnych okoliczności.

Jeżeli syn odmawia wyprowadzki, a rodzice chcą definitywnie zakończyć jego pobyt, nie powinni stosować samowolnego usuwania rzeczy ani wymiany zamków bez analizy stanu faktycznego. W praktyce bezpieczniej jest najpierw odwołać zgodę na dalsze zajmowanie lokalu na piśmie, wyznaczyć termin opuszczenia domu, a w razie potrzeby dochodzić wydania lokalu na drodze sądowej. Jeżeli występuje przemoc, groźby lub terroryzowanie domowników, trzeba rozważyć także środki karne i ochronne, zależnie od zachowań syna.

Kiedy rodzice jednak mogą odpowiadać za długi syna?

Wyjątki są ważne, bo w praktyce właśnie one powodują problemy. Odpowiedzialność rodziców może powstać zwłaszcza wtedy, gdy:

• podpisali poręczenie – art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego,
• zawarli umowę jako współdłużnicy lub współkredytobiorcy,
• ustanowili zabezpieczenie na swoim majątku, np. hipotekę lub przewłaszczenie na zabezpieczenie,
• przejęli dług za zgodą wierzyciela na podstawie art. 519 § 2 Kodeksu cywilnego,
• odziedziczyli po synu spadek obejmujący długi – zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego.

W sprawach spadkowych trzeba pamiętać, że oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego. Brak oświadczenia co do zasady oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli temat jest dla Państwa istotny, pomocny może być także materiał o wezwaniu do zapłaty długu po zmarłym.

Co zrobić w praktyce, aby ograniczyć ryzyko problemów

W opisanej sytuacji najbezpieczniejsze działania to:

• nie podpisywać poręczeń, zgód do kredytów ani innych dokumentów, których skutków Państwo nie akceptują,
• nie wyrażać zgody na wskazanie Państwa lokalu do najmu okazjonalnego, jeżeli nie chcą Państwo przyjąć syna po ewentualnej eksmisji,
• przechowywać dowody własności cenniejszych rzeczy znajdujących się w domu,
• zadbać o rozdzielenie majątku syna od majątku rodziców, np. przez jasne wskazanie, które przedmioty do kogo należą,
• reagować na korespondencję sądową lub komorniczą adresowaną do syna, ale nie podpisywać dokumentów w jego imieniu bez umocowania.

Jeżeli wierzyciele lub windykatorzy kontaktują się z Państwem, można jasno wskazać, że nie są Państwo stroną zobowiązania. Warto robić to pisemnie, spokojnie i bez składania zbędnych oświadczeń.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy rodzice odpowiadają za kredyt dorosłego syna?

Nie, jeżeli nie podpisali umowy kredytu, poręczenia ani innego zabezpieczenia. Samo pokrewieństwo nie tworzy odpowiedzialności za dług.

Czy zameldowanie syna u rodziców ma znaczenie dla egzekucji?

Tak praktycznie, bo wskazuje adres, pod którym komornik może szukać dłużnika lub jego majątku, ale nie tworzy odpowiedzialności rodziców za dług.

Czy trzeba podpisać zgodę do najmu okazjonalnego?

Nie. Jest to dobrowolne oświadczenie właściciela lokalu wskazanego przez najemcę. Rodzice mogą odmówić.

Czy zgoda do najmu okazjonalnego oznacza przejęcie długów syna?

Nie. Taka zgoda nie czyni rodziców dłużnikami. Może jednak skutkować możliwością skierowania syna do ich lokalu po eksmisji z wynajmowanego mieszkania.

Co zrobić, gdy komornik zajął rzecz należącą do rodzica?

Najpierw warto niezwłocznie przedstawić dowody własności komornikowi. Jeżeli to nie pomoże, można wnieść powództwo o zwolnienie przedmiotu spod egzekucji na podstawie art. 841 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy po śmierci syna rodzice dziedziczą jego długi?

Mogą wejść do spadku wraz z długami, chyba że odrzucą spadek w terminie albo skutki ograniczy przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Tu zawsze warto sprawdzić konkretny stan rodzinny i majątkowy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

3. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.

4. Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

5. Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych.