Czy rodzice odpowiadają za długi dorosłego dziecka?

Czy rodzice odpowiadają za długi pełnoletniego dziecka?

Co do zasady nie. Jeżeli syn albo córka są osobami pełnoletnimi, samodzielnie zaciągają zobowiązania i odpowiadają za nie własnym majątkiem. Wynika to z art. 10 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, zgodnie z którym pełnoletnim jest ten, kto ukończył 18 lat, oraz z art. 11 Kodeksu cywilnego, który przyznaje osobie pełnoletniej pełną zdolność do czynności prawnych. Z kolei art. 353 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że wierzyciel może żądać świadczenia od dłużnika, a dłużnik powinien świadczenie spełnić.

Oznacza to, że bank, firma pożyczkowa, operator telefonii komórkowej, wynajmujący lub inny wierzyciel dorosłego dziecka nie może żądać spłaty długu od rodziców tylko dlatego, że dziecko mieszka w ich lokalu, jest tam zameldowane albo nie ma stałej pracy.

Rodzice mogą jednak odpowiadać za zobowiązanie dorosłego dziecka w szczególnych sytuacjach, zwłaszcza gdy:

• podpisali umowę jako współkredytobiorcy lub współdłużnicy, a odpowiedzialność solidarna wynika z umowy albo ustawy, o czym stanowi art. 369 Kodeksu cywilnego oraz art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego,
• udzielili poręczenia za dług dziecka na podstawie art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego,
• przejęli dług za zgodą wierzyciela na podstawie art. 519 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego,
• odziedziczyli długi po dziecku jako spadkobiercy, ponieważ art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje przejście praw i obowiązków majątkowych zmarłego na spadkobierców; zakres odpowiedzialności zależy wtedy od zasad przyjęcia albo odrzucenia spadku, w szczególności od art. 1012 i art. 1031 Kodeksu cywilnego.

Czy meldunek dorosłego dziecka ma znaczenie dla odpowiedzialności za długi?

Meldunek nie tworzy odpowiedzialności za cudze długi. Obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny. Art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności wskazuje, że obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy, a art. 24 ust. 2 tej ustawy wyjaśnia, że obowiązek ten polega na zameldowaniu się albo wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego.

Wymeldowanie dorosłego dziecka nie powoduje więc samo przez się wygaśnięcia jego długów ani nie zwalnia go z odpowiedzialności wobec wierzycieli. Może mieć jednak znaczenie praktyczne, jeżeli dziecko faktycznie wyprowadziło się i nie przebywa już w lokalu rodziców. W takim przypadku rodzice powinni wskazać komornikowi lub wierzycielowi, że dłużnik nie mieszka pod tym adresem, a jeżeli znają aktualny adres dziecka, mogą go podać.

Jeżeli dorosłe dziecko faktycznie nadal mieszka u rodziców, samo wymeldowanie zwykle nie powstrzyma czynności wierzyciela lub komornika pod tym adresem. Dla egzekucji istotne jest bowiem faktyczne miejsce pobytu dłużnika i miejsce, w którym znajdują się rzeczy pozostające w jego władaniu.

Windykator a komornik – podstawowe różnice

Trzeba odróżnić działania firmy windykacyjnej od egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego.

Czy windykator może wejść do domu rodziców dłużnika?

Przedstawiciel firmy windykacyjnej nie ma prawa wejść do domu lub mieszkania rodziców bez zgody osoby uprawnionej do lokalu. Może wysłać wezwanie do zapłaty, zadzwonić, zaproponować ugodę albo poinformować o długu, ale nie może przeszukiwać mieszkania, zajmować rzeczy ani wymuszać zapłaty od rodziców, którzy nie są dłużnikami.

Jeżeli windykator wdziera się do mieszkania albo nie chce go opuścić mimo żądania osoby uprawnionej, może wchodzić w grę odpowiedzialność z art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten penalizuje wdarcie się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu oraz nieopuszczenie takiego miejsca wbrew żądaniu osoby uprawnionej. Jeżeli windykator stosuje przemoc lub groźby w celu zmuszenia do określonego zachowania, znaczenie może mieć także art. 191 § 1 Kodeksu karnego.

W praktyce rodzice mogą odmówić rozmowy z windykatorem, odmówić wpuszczenia go do lokalu i zażądać kontaktu wyłącznie pisemnego. Jeżeli windykator narusza mir domowy, należy rozważyć wezwanie Policji.

Kiedy komornik może wejść do mieszkania rodziców?

Komornik działa inaczej niż windykator. Jeżeli wierzyciel uzyskał przeciwko dorosłemu dziecku tytuł wykonawczy, komornik może prowadzić egzekucję z majątku dłużnika. Jeżeli dłużnik faktycznie mieszka u rodziców albo przechowuje tam swoje rzeczy, komornik może podjąć czynności pod tym adresem.

Art. 761 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przyznaje organowi egzekucyjnemu prawo żądania wyjaśnień oraz informacji potrzebnych do prowadzenia egzekucji. Art. 761 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego nakłada na dłużnika zawiadomionego o wszczęciu egzekucji obowiązek powiadomienia komornika w terminie 7 dni o każdej zmianie miejsca pobytu trwającej dłużej niż miesiąc. Za nieuzasadnioną odmowę udzielenia wyjaśnień lub informacji albo za udzielenie informacji świadomie fałszywych może grozić grzywna na podstawie art. 762 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, obecnie do 3000 zł.

Art. 814 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że jeżeli cel egzekucji tego wymaga, komornik zarządzi otworzenie mieszkania oraz innych pomieszczeń i schowków dłużnika, a także przeszuka jego rzeczy, mieszkanie i schowki. Przepis ten może mieć znaczenie także wtedy, gdy dłużnik korzysta z pomieszczenia w lokalu należącym do rodziców.

Czy komornik może zająć rzeczy należące do rodziców?

Komornik powinien prowadzić egzekucję z majątku dłużnika, a nie z majątku jego rodziców. Problem praktyczny polega jednak na tym, że w mieszkaniu, w którym dłużnik przebywa, mogą znajdować się rzeczy należące do różnych osób.

Zgodnie z art. 845 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego zająć można ruchomości dłużnika będące we władaniu dłużnika albo wierzyciela, który skierował do nich egzekucję. Ruchomości dłużnika będące we władaniu osoby trzeciej można zająć tylko wtedy, gdy osoba ta zgadza się na ich zajęcie albo przyznaje, że stanowią własność dłużnika, oraz w przypadkach wskazanych w ustawie.

W praktyce, jeżeli rzecz znajduje się w pokoju zajmowanym przez dłużnika albo dłużnik faktycznie z niej korzysta, komornik może uznać, że pozostaje ona we władaniu dłużnika. W orzecznictwie przyjmuje się, że jeżeli ruchomość znajduje się w mieszkaniu zajmowanym przez dłużnika wspólnie z osobami trzecimi, zwłaszcza z rodziną, to w braku wyraźnych okoliczności przeciwnych może być traktowana jako pozostająca co najmniej we współwładaniu dłużnika. Tak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lutego 1991 r., sygn. akt IV CR 550/90.

Dlatego rodzice powinni na miejscu okazać dokumenty potwierdzające własność rzeczy. Warto też żądać wpisania do protokołu, że dana rzecz stanowi własność rodziców, a nie dłużnika.

Jak bronić rzeczy rodziców po zajęciu przez komornika?

Jeżeli komornik zajmie rzecz, która należy do rodziców, dostępne są przede wszystkim dwa środki prawne, zależnie od sytuacji.

Po pierwsze, można wnieść skargę na czynności komornika na podstawie art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego skargę wnosi się co do zasady w terminie tygodnia od dnia dokonania czynności, gdy strona lub osoba, której prawo zostało naruszone, była przy czynności obecna albo została o jej terminie zawiadomiona. W innych przypadkach termin biegnie od dnia zawiadomienia o czynności, a przy braku zawiadomienia od dnia dowiedzenia się o niej.

Po drugie, jeżeli osoba trzecia twierdzi, że zajęcie narusza jej prawo własności, może wytoczyć powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji na podstawie art. 841 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Art. 841 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje termin miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Wybór środka zależy od konkretnego przebiegu czynności. Skarga dotyczy przede wszystkim nieprawidłowości czynności komornika, natomiast powództwo z art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego służy ochronie prawa własności osoby trzeciej.

Co rodzice mogą zrobić, gdy dorosłe dziecko ma długi?

Najbezpieczniejsze działania zależą od faktów, ale w typowej sytuacji warto:

• ustalić, czy rodzice podpisywali jakiekolwiek dokumenty dotyczące długu dziecka, np. umowę kredytu, poręczenie, weksel, zgodę na przejęcie długu,
• nie podpisywać ugód, uznań długu ani zobowiązań do spłaty bez analizy dokumentów, ponieważ takie czynności mogą stworzyć samodzielną podstawę odpowiedzialności,
• odmówić windykatorowi wejścia do mieszkania, jeżeli rodzice nie chcą prowadzić rozmów w domu,
• zgromadzić dowody własności wartościowych rzeczy w mieszkaniu,
• jeżeli dorosłe dziecko wyprowadziło się, zadbać o zgodność meldunku ze stanem faktycznym i przekazać komornikowi prawdziwe informacje o tym, że dłużnik nie mieszka pod danym adresem,
• w razie zajęcia rzeczy należących do rodziców szybko rozważyć skargę na czynność komornika albo powództwo przeciwegzekucyjne osoby trzeciej.

Osobną kategorią są zobowiązania alimentacyjne w rodzinie. Art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa obowiązek alimentacyjny jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, krewnym w linii prostej oraz rodzeństwu. Art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego reguluje alimenty rodziców względem dziecka. Jeżeli problem dotyczy nie kredytów, lecz alimentów, znaczenie mogą mieć inne zasady, np. dziadkowie a alimenty albo sytuacja, w której o świadczenie występuje opiekun alimenty.

FAQ

Źródła

• Art. 10 § 1, art. 11, art. 353 § 1, art. 366 § 1, art. 369, art. 519 § 1 i § 2, art. 876 § 1, art. 922 § 1, art. 1012, art. 1031 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 128 i art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 761, art. 762 § 1, art. 767, art. 814 § 1, art. 841, art. 845 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 193 i art. 191 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1991 r., sygn. akt IV CR 550/90.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt I ACa 551/06.