Długi dorosłego syna a odpowiedzialność rodziców

Czy rodzice odpowiadają za kredyty pełnoletniego syna?

Co do zasady nie. Jeżeli syn ma 21 lat, jest osobą pełnoletnią i ma pełną zdolność do czynności prawnych. Wynika to z art. 10 § 1 oraz art. 11 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Oznacza to, że może sam zawierać umowy kredytu, pożyczki, abonamentu telefonicznego czy zakupów ratalnych, a za wynikające z nich zobowiązania odpowiada swoim majątkiem.

Rodzic nie staje się dłużnikiem tylko dlatego, że syn jest jego dzieckiem, mieszka z nim albo jest zameldowany w jego lokalu. Odpowiedzialność rodzica może powstać dopiero wtedy, gdy istnieje konkretna podstawa prawna lub umowna, np. rodzic:

• jest współkredytobiorcą albo współpożyczkobiorcą, czyli sam podpisał umowę jako dłużnik,
• udzielił poręczenia – poręczyciel odpowiada wobec wierzyciela na zasadach art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego,
• przystąpił do długu albo przejął dług za zgodą wierzyciela – przejęcie długu wymaga zasad wskazanych w art. 519 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego,
• ustanowił zabezpieczenie na swoim majątku, np. hipotekę albo zastaw.

Jeżeli żadna z takich sytuacji nie wystąpiła, wierzyciel syna nie może żądać od rodzica spłaty kredytu syna. Podobne zasady dotyczą innych relacji rodzinnych, np. gdy chodzi o spłacanie długów dorosłej córki albo długi członka rodziny.

Czy meldunek syna ma znaczenie dla odpowiedzialności za długi?

Sam meldunek nie oznacza odpowiedzialności za zobowiązania syna. Obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny i administracyjny. Z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności wynika obowiązek obywatela polskiego wykonywania obowiązku meldunkowego, ale przepisy te nie przewidują, aby meldunek tworzył odpowiedzialność za cudze kredyty.

W praktyce meldunek albo adres wskazany przez syna w umowie mogą jednak spowodować, że wierzyciel, firma windykacyjna albo komornik będą kierować korespondencję pod adres rodziców. Jeżeli syn faktycznie tam nie mieszka, warto poinformować wierzyciela lub komornika, że dłużnik nie przebywa pod tym adresem, a jeżeli znany jest jego aktualny adres – można go wskazać.

Wymeldowanie syna może uporządkować stan ewidencyjny, jeżeli syn rzeczywiście nie mieszka w lokalu. Nie jest to jednak sposób na „uchylenie się” od odpowiedzialności, bo taka odpowiedzialność po stronie rodzica z samego meldunku i tak nie powstaje.

Czy komornik może przyjść do mieszkania rodziców dłużnika?

Może się zdarzyć, że komornik przyjdzie pod adres, pod którym dłużnik jest zameldowany, mieszkał albo który podał wierzycielowi jako adres zamieszkania. Nie oznacza to jednak, że rodzice stają się dłużnikami. Komornik prowadzi egzekucję przeciwko osobie wskazanej w tytule wykonawczym, a nie przeciwko wszystkim domownikom.

Podstawowe znaczenie ma art. 845 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem komornik może zająć ruchomości dłużnika będące we władaniu dłużnika. Ruchomości będące we władaniu osoby trzeciej można zająć tylko w przypadkach przewidzianych w tym przepisie, w szczególności gdy osoba trzecia zgadza się na zajęcie albo przyznaje, że rzecz stanowi własność dłużnika.

W praktyce oznacza to, że rodzice powinni od razu wyjaśnić komornikowi, które rzeczy należą do nich, a które do syna. Warto mieć dokumenty potwierdzające własność: faktury, umowy, potwierdzenia przelewów, gwarancje, zdjęcia wyposażenia sprzed czasu powstania długu albo inne dowody. Jeżeli syn mieszka z rodzicami, dobrze ograniczyć przechowywanie jego wartościowych rzeczy w mieszkaniu rodziców.

Jeżeli problem dotyczy dorosłego dziecka mieszkającego z rodzicami, przydatne mogą być także materiały o zobowiązaniach finansowych syna oraz o tym, jak wygląda komornik a dług matki/syna.

Co zrobić, gdy komornik zajmie rzecz należącą do rodzica?

Jeżeli mimo wyjaśnień komornik zajmie rzecz należącą do rodzica, należy działać szybko. Osoba trzecia, której prawa zostały naruszone przez egzekucję, może żądać zwolnienia zajętego przedmiotu spod egzekucji na podstawie art. 841 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Powództwo takie wnosi się przeciwko wierzycielowi, a jeżeli dłużnik zaprzecza prawu osoby trzeciej – także przeciwko dłużnikowi, zgodnie z art. 841 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Bardzo ważny jest termin. Zgodnie z art. 841 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji można wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że inny termin wynika z przepisów odrębnych.

Firma windykacyjna a komornik – jaka jest różnica?

Firma windykacyjna nie ma takich uprawnień jak komornik. Windykator może kontaktować się z dłużnikiem, wysyłać wezwania do zapłaty i proponować spłatę, ale nie może bez zgody mieszkańca wejść do mieszkania, przeszukiwać lokalu, zajmować rzeczy ani wymuszać zapłaty od rodziców dłużnika.

Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego i przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Uprawnienia komornika są szersze, ale nadal dotyczą egzekucji przeciwko dłużnikowi, a nie automatycznie przeciwko jego rodzinie. Jeżeli rodzice nie są dłużnikami, wierzyciel nie może prowadzić egzekucji z ich wynagrodzenia, rachunku bankowego ani majątku tylko dlatego, że syn jest zadłużony.

Kiedy rodzic może odpowiadać za długi syna?

Najczęstsze wyjątki od zasady braku odpowiedzialności rodziców to sytuacje, w których rodzic sam wszedł w zobowiązanie. Przykładowo, jeżeli rodzic podpisał umowę kredytu jako współkredytobiorca, odpowiada jak dłużnik z tej umowy. Jeżeli udzielił poręczenia, odpowiada jako poręczyciel na podstawie art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli ustanowił hipotekę na swojej nieruchomości, wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości w granicach ustanowionego zabezpieczenia.

Odpowiedzialność nie powstaje natomiast z samego faktu pokrewieństwa, wspólnego zamieszkiwania, zameldowania, odbierania listów za syna ani rozmowy z windykatorem. Jeżeli rodzic nie chce przyjmować roli pośrednika, może odmówić rozmów dotyczących cudzego długu i wskazać, że nie jest stroną umowy.

Zasada ta ma znaczenie także przy innych relacjach rodzinnych, np. gdy pojawia się pytanie, czy długi brata na rodzeństwo mogą zostać przeniesione bez podpisania umowy albo bez dziedziczenia.

Długi syna po jego śmierci – co ze spadkiem?

Inaczej wygląda sytuacja po śmierci zadłużonego syna. Wtedy jego długi mogą wejść do spadku. Zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na spadkobierców, z wyjątkami przewidzianymi w tym przepisie i przepisach szczególnych.

Spadkobierca ma trzy podstawowe możliwości wskazane w art. 1012 Kodeksu cywilnego: przyjąć spadek wprost, przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza albo spadek odrzucić. Oświadczenie składa się przed sądem albo przed notariuszem. Termin wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania, co wynika z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego.

Aktualnie bardzo ważna jest zasada z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego: brak oświadczenia spadkobiercy w terminie 6 miesięcy oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. To różni obecny stan prawny od starszych zasad, według których brak oświadczenia mógł prowadzić do prostego przyjęcia spadku.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku. Wynika to z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli spadkobierca chce całkowicie wyłączyć się od dziedziczenia, może odrzucić spadek, ale trzeba pamiętać, że zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego osoba, która odrzuciła spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. W praktyce może to spowodować przejście powołania do spadku na dalszych spadkobierców, np. dzieci osoby odrzucającej.

FAQ

Podsumowanie

Rodzice nie odpowiadają za długi pełnoletniego syna tylko z powodu pokrewieństwa, meldunku lub wspólnego zamieszkiwania. Wierzyciel może dochodzić spłaty od syna jako dłużnika, a od rodzica tylko wtedy, gdy rodzic sam przyjął na siebie odpowiedzialność, np. podpisał umowę, poręczył kredyt albo ustanowił zabezpieczenie.

Największe ryzyko praktyczne dotyczy wizyty komornika pod adresem rodziców. W takiej sytuacji trzeba spokojnie wykazywać, które rzeczy należą do rodziców, zachować dokumenty własności i szybko reagować na ewentualne nieprawidłowe zajęcie. Osobną kwestią jest dziedziczenie długów po śmierci dziecka – wtedy znaczenie mają terminy i zasady przyjęcia albo odrzucenia spadku.

Źródła

• Art. 10 § 1, art. 11, art. 519 § 1 i § 2, art. 876 § 1, art. 922 § 1, art. 1012, art. 1015 § 1 i § 2, art. 1020 oraz art. 1031 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
• Art. 841 § 1–3 oraz art. 845 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.
• Art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności – Dz.U. 2010 nr 217 poz. 1427.