Odszkodowanie od radcy prawnego za błąd w sprawie

Podstawa odpowiedzialności radcy prawnego

Tak – poszkodowany klient może dochodzić od radcy prawnego odszkodowania na drodze cywilnej. Podstawą jest najczęściej odpowiedzialność kontraktowa za nienależyte wykonanie umowy o świadczenie pomocy prawnej, wynikająca z art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli więc radca prawny nie dochował należytej staranności zawodowej i przez to klient poniósł szkodę, roszczenie odszkodowawcze jest co do zasady dopuszczalne.

W praktyce nie wyklucza to równoległego wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Skarga do okręgowej izby radców prawnych może prowadzić do odpowiedzialności zawodowej radcy, ale nie daje automatycznie odszkodowania. Roszczenie pieniężne trzeba dochodzić odrębnie – w postępowaniu likwidacyjnym z polisy OC albo przed sądem cywilnym.

Obowiązek posiadania ubezpieczenia OC przez radcę prawnego wynika z art. 22⁷ ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Zakres obowiązkowego ubezpieczenia określa obecnie rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych. Minimalna suma gwarancyjna nie wynika już z dawnej umowy generalnej wskazanej w starym tekście, lecz z aktualnych przepisów wykonawczych dotyczących obowiązkowego OC.

Co trzeba udowodnić, aby uzyskać odszkodowanie?

W sprawie przeciwko radcy prawnemu trzeba wykazać łącznie kilka elementów:

• istnienie obowiązku po stronie radcy prawnego, wynikającego z umowy lub pełnomocnictwa,
• nienależyte wykonanie tego obowiązku, np. brak informacji o wyroku, niewniesienie apelacji w terminie, brak podjęcia koniecznej czynności procesowej,
• powstanie szkody po stronie klienta,
• normalny związek przyczynowy między zaniechaniem radcy a szkodą – art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

W opisanym stanie faktycznym sam fakt, że apelacja nie została wniesiona, nie wystarczy jeszcze automatycznie do zasądzenia odszkodowania. Trzeba pokazać, że klient utracił realną, a nie czysto hipotetyczną szansę na korzystne rozstrzygnięcie. Sąd bada wtedy, czy przy prawidłowym działaniu pełnomocnika środek odwoławczy miał rzeczywiste podstawy i mógł doprowadzić do zmiany albo uchylenia wyroku.

Jeżeli sprawa dotyczyła alimentów od obdarowanego i odwołania darowizny, znaczenie mają konkretne przesłanki tych roszczeń. W zależności od stanu faktycznego należałoby wykazać np. niedostatek uprawnionych albo rażącą niewdzięczność obdarowanego. Dla darowizny podstawą jest art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego, a dla obowiązku dostarczania środków utrzymania przez obdarowanego – art. 897 Kodeksu cywilnego.

Zobacz również: jak odzyskać zagubiony wyrok z klauzulą wykonalności oraz wydanie dokumentów księgowych a zaległa zapłata.

Postępowanie z polisy OC radcy prawnego

W pierwszej kolejności warto zgłosić szkodę do ubezpieczyciela radcy prawnego. Poszkodowany może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela na podstawie art. 822 § 4 Kodeksu cywilnego. W zgłoszeniu należy opisać:

• jakie czynności radca prawny miał wykonać,
• na czym polegało uchybienie,
• jaką szkodę poniósł klient,
• jakie dokumenty to potwierdzają.

Do zgłoszenia warto dołączyć umowę z radcą prawnym lub pełnomocnictwo, korespondencję, odpis wyroku z datą doręczenia, potwierdzenia odbioru pism, akta lub istotne ich fragmenty, a także ewentualne orzeczenia dyscyplinarne, jeśli już zapadły. Trzeba jednak pamiętać, że odpowiedzialność ubezpieczyciela jest pochodna wobec odpowiedzialności radcy prawnego – jeżeli brak podstaw do przypisania radcy odpowiedzialności cywilnej, sam fakt posiadania polisy nie wystarczy.

Terminy spełnienia świadczenia przez ubezpieczyciela reguluje art. 817 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Co do zasady odszkodowanie powinno zostać wypłacone w terminie 30 dni od zawiadomienia o wypadku ubezpieczeniowym. Jeżeli wyjaśnienie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności albo wysokości świadczenia w tym terminie nie jest możliwe, świadczenie powinno zostać wypłacone w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności było to możliwe; bezsporną część świadczenia ubezpieczyciel powinien jednak wypłacić w terminie podstawowym.

Jeżeli ubezpieczyciel odmówi

Jeżeli ubezpieczyciel odmówi wypłaty albo zaproponuje zaniżoną kwotę, można wnieść reklamację, a następnie dochodzić roszczenia przed sądem cywilnym przeciwko ubezpieczycielowi, radcy prawnemu albo obu podmiotom – zależnie od okoliczności sprawy i przyjętej strategii procesowej. W takiej sprawie istotne znaczenie ma zgromadzenie dowodów już na etapie przedsądowym.

Roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się co do zasady na zasadach ogólnych. Jeżeli odpowiedzialność opieramy na niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu umowy, termin wynika z art. 118 Kodeksu cywilnego. W praktyce ocena początku biegu przedawnienia bywa zależna od konkretnego stanu faktycznego, zwłaszcza od tego, kiedy szkoda się ujawniła i kiedy można było realnie ustalić jej rozmiar. Dlatego przed wytoczeniem powództwa warto zbadać dokładnie daty doręczeń, upływu terminu do apelacji oraz moment uzyskania wiedzy o uchybieniu pełnomocnika.

Kto może reprezentować teściów?

W postępowaniu cywilnym krąg pełnomocników określa art. 87 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Pełnomocnikiem może być m.in. adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy w sprawach własności przemysłowej, doradca restrukturyzacyjny w sprawach restrukturyzacyjnych i upadłościowych, a także wskazane osoby bliskie: współuczestnik sporu, rodzice, małżonek, rodzeństwo, zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

Zięć nie został wymieniony w art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. To oznacza, że samo notarialne pełnomocnictwo nie czyni zięcia pełnomocnikiem procesowym teściów przed sądem. Innymi słowy: w sądzie cywilnym nie będzie Pan mógł ich reprezentować wyłącznie dlatego, że otrzymał Pan pełnomocnictwo notarialne.

Inaczej wygląda sytuacja poza sądem. W postępowaniu likwidacyjnym przed ubezpieczycielem możliwe jest działanie przez pełnomocnika na podstawie przepisów prawa cywilnego o przedstawicielstwie. Zakres umocowania powinien wynikać z treści pełnomocnictwa, zgodnie z art. 95 § 1 i art. 98 Kodeksu cywilnego. W praktyce najlepiej sporządzić wyraźne pełnomocnictwo do zgłoszenia szkody, prowadzenia korespondencji, odbioru decyzji i składania odwołań.

Zobacz również: pełnomocnictwo w sprawach cywilnych oraz postępowanie cywilne – praktyczne zasady.

Jak praktycznie przygotować sprawę?

Przed zgłoszeniem roszczenia warto przygotować chronologię zdarzeń: datę zawarcia umowy z radcą prawnym, zakres zlecenia, datę wydania i doręczenia wyroku, termin do wniesienia apelacji, moment uzyskania informacji o uchybieniu oraz skutki finansowe i procesowe. Im dokładniejsza dokumentacja, tym większa szansa na skuteczne dochodzenie roszczenia.

Jeżeli pierwotna sprawa dotyczyła darowizny albo obowiązku alimentacyjnego wobec obdarowanego, trzeba też zgromadzić materiały dotyczące tej właśnie sprawy merytorycznej. W sporze z radcą prawnym sąd będzie bowiem oceniał nie tylko jego uchybienie, lecz także to, czy prawidłowo wniesiona apelacja mogła doprowadzić do korzystniejszego rozstrzygnięcia.

FAQ

Czy skarga do izby radców prawnych daje od razu odszkodowanie?

Nie. Postępowanie dyscyplinarne dotyczy odpowiedzialności zawodowej radcy prawnego. Odszkodowania dochodzi się osobno – od ubezpieczyciela z polisy OC albo przed sądem cywilnym.

Czy trzeba pozywać najpierw radcę prawnego, a dopiero potem ubezpieczyciela?

Nie zawsze. Poszkodowany może kierować roszczenie bezpośrednio do ubezpieczyciela na podstawie art. 822 § 4 Kodeksu cywilnego. W niektórych sprawach celowe może być jednak objęcie pozwem także samego radcy prawnego.

Czy brak wniesienia apelacji automatycznie oznacza odpowiedzialność radcy?

Nie. Trzeba jeszcze wykazać, że uchybienie spowodowało konkretną szkodę i że apelacja miała realne podstawy do powodzenia.

Czy zięć może reprezentować teściów przed sądem?

Nie, nie jako pełnomocnik procesowy tylko na podstawie notarialnego pełnomocnictwa. Art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego nie wymienia zięcia w katalogu osób bliskich uprawnionych do działania jako pełnomocnik procesowy.

Czy zięć może załatwiać sprawę w ubezpieczalni?

Tak, co do zasady tak, jeżeli otrzyma odpowiednie pełnomocnictwo do czynności pozasądowych. Zakres umocowania powinien być wyraźnie opisany w dokumencie.

Źródła

• art. 95 § 1, art. 98, art. 118, art. 361 § 1, art. 471, art. 817 § 1–2, art. 822 § 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 87 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 22⁷ ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych
• art. 897 i art. 898 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych