Brak mianowania nauczyciela – kiedy powstaje stosunek pracy z mocy prawa?

Kiedy nauczyciel powinien być zatrudniony na podstawie mianowania?

Obecnie decydujące znaczenie ma art. 10 ust. 5 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Przepis ten stanowi, że stosunek pracy z nauczycielem mianowanym i nauczycielem dyplomowanym nawiązuje się na podstawie mianowania, jeżeli łącznie są spełnione wskazane w nim warunki.

Najważniejsze z nich to:

• posiadanie wymaganego stopnia awansu zawodowego,
• posiadanie kwalifikacji do zajmowania danego stanowiska – art. 10 ust. 5 pkt 5 Karty Nauczyciela,
• istnienie warunków do zatrudnienia w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony – art. 10 ust. 5 pkt 6 Karty Nauczyciela,
• spełnienie wymogów dotyczących zdolności do czynności prawnych, praw publicznych, niekaralności i braku określonych przeszkód dyscyplinarnych – art. 10 ust. 5 pkt 1–4a Karty Nauczyciela.

W praktyce oznacza to, że nauczyciel nie nabywa prawa do mianowania tylko dlatego, że ma długi staż pracy albo że inni nauczyciele w tej samej szkole zostali zatrudnieni przez mianowanie. Każdy przypadek trzeba ocenić indywidualnie według tego, czy w konkretnym momencie były spełnione wszystkie przesłanki ustawowe.

Czy pełny etat jest warunkiem koniecznym?

Tak. To jeden z kluczowych warunków. Jeżeli w danym okresie nie było warunków do zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, stosunek pracy nie mógł zostać nawiązany na podstawie mianowania. Wynika to wprost z art. 10 ust. 5 pkt 6 Karty Nauczyciela.

Jeżeli więc nauczyciel pracował np. w wymiarze 15/18 pensum, to co do zasady nie był spełniony ustawowy warunek mianowania. Sama okoliczność, że w innych latach wymiar był wyższy albo że szkoła czasem organizowała zajęcia inaczej, nie przesądza jeszcze sprawy. Trzeba ustalić, czy od określonej daty istniały już realne i trwałe warunki do zatrudnienia w pełnym wymiarze na czas nieokreślony.

Jeżeli problem dotyczy zatrudnienia w wymiarze niższym niż pełny etat, pomocny może być materiał o pracy nauczyciela w niepełnym wymiarze.

Czy dyrektor musi wydać odrębny akt mianowania?

Co do zasady nie jest tak, że dopiero wręczenie dokumentu przez dyrektora „tworzy” mianowanie. Jeżeli wszystkie przesłanki z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela zostały spełnione, stosunek pracy z mianowania powstaje z mocy prawa. Oznacza to, że brak formalnego pisma nie zawsze przekreśla istnienie tego stosunku pracy.

W praktyce szkoły często wydają dokument potwierdzający ten stan, ale dokument ma znaczenie przede wszystkim dowodowe i porządkujące. Jeżeli szkoła twierdzi, że bez odrębnego aktu mianowanie nie powstało, warto porównać sytuację z omówieniem problemu brak aktu mianowania.

Podobnie, gdy nauczyciel chce ustalić, czy dyrektor powinien doprowadzić do formalnego potwierdzenia takiego zatrudnienia, przydatny jest artykuł: wymagać mianowania.

Od kiedy może dojść do przekształcenia stosunku pracy?

Jeżeli nauczyciel był już zatrudniony w szkole na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, a następnie uzyskał stopień awansu wymagany przez ustawę i jednocześnie zaczęły istnieć warunki do pełnego etatu na czas nieokreślony, w orzecznictwie i praktyce przyjmuje się, że stosunek pracy może przekształcić się w stosunek pracy na podstawie mianowania z mocy prawa.

Nie następuje to jednak „automatycznie od dnia awansu” w każdej sytuacji. Decyduje moment, w którym łącznie zostały spełnione wszystkie ustawowe warunki. Dlatego w opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie:

• od kiedy nauczyciel posiadał stopień nauczyciela mianowanego albo dyplomowanego,
• od kiedy miał wymagane kwalifikacje do danego stanowiska,
• od kiedy szkoła dysponowała dla niego pełnym wymiarem zajęć na czas nieokreślony.

Jeżeli te warunki pojawiły się później niż zawarcie umowy na czas nieokreślony, mianowanie może być rozważane dopiero od tej późniejszej daty.

W podobnych sprawach znaczenie ma też analiza, czy doszło do przekształcenie umowy z mocy prawa.

Dlaczego inni nauczyciele otrzymali mianowanie, a ja nie?

Taka różnica sama w sobie nie dowodzi naruszenia prawa. Szkoła mogła zatrudniać innych nauczycieli w innym stanie faktycznym, np.:

• w pełnym wymiarze zajęć,
• na stanowisku, dla którego były stabilne godziny na czas nieokreślony,
• po spełnieniu wszystkich warunków z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela.

Jeżeli jednak zakres obowiązków, kwalifikacje, wymiar zajęć i moment uzyskania stopnia awansu były porównywalne, można badać, czy doszło do błędnej kwalifikacji stosunku pracy przez szkołę. Wtedy istotne będą arkusze organizacyjne, aneksy do przydziału czynności, świadectwa pracy, angaże oraz dokumenty potwierdzające stopień awansu i kwalifikacje.

Co zrobić, jeśli uważasz, że mianowanie powinno już powstać?

Najbezpieczniej działać etapami:

1. Zbierz dokumenty – umowę o pracę, aneksy, akty nadania stopnia awansu zawodowego, dokumenty kwalifikacyjne, przydziały godzin i arkusze organizacyjne.
2. Ustal konkretną datę, od której były spełnione wszystkie warunki z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela.
3. Złóż do dyrektora pisemny wniosek o potwierdzenie, że stosunek pracy od wskazanej daty istnieje na podstawie mianowania, z uzasadnieniem i powołaniem podstawy prawnej.
4. Jeżeli szkoła odmówi albo nie zajmie stanowiska, rozważ wystąpienie do sądu pracy z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy na podstawie mianowania na podstawie art. 189 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

W zależności od stanu faktycznego możliwe są również roszczenia dotyczące różnic w uprawnieniach pracowniczych, ale to wymaga już dokładnej analizy dokumentów i terminów przedawnienia.

Tabela: kiedy mianowanie jest możliwe, a kiedy nie

FAQ

Czy nauczyciel dyplomowany zawsze musi być zatrudniony przez mianowanie?

Nie. Oprócz stopnia awansu muszą być spełnione także pozostałe warunki z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela, zwłaszcza pełny wymiar zajęć i zatrudnienie na czas nieokreślony.

Czy brak pisma od dyrektora oznacza brak mianowania?

Nie zawsze. Jeżeli wszystkie warunki ustawowe były spełnione, stosunek pracy z mianowania może powstać z mocy prawa. Pismo dyrektora ma wtedy znaczenie potwierdzające.

Czy praca w wymiarze 15/18 wyklucza mianowanie?

Co do zasady tak, ponieważ art. 10 ust. 5 pkt 6 Karty Nauczyciela wymaga pełnego wymiaru zajęć. Wyjątków w tym zakresie nie przewiduje sam przepis o mianowaniu.

Gdzie dochodzić ustalenia, że stosunek pracy powstał na podstawie mianowania?

Spór rozstrzyga sąd pracy. Podstawą żądania ustalenia może być art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego.

Źródła

• Ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególności art. 10 ust. 5 oraz art. 10 ust. 5 pkt 1–6.
• Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, art. 189.
• Aktualna praktyka stosowania przepisów prawa oświatowego w sprawach dotyczących przekształcenia stosunku pracy nauczyciela z mocy prawa.