Czy po ukończeniu 18 lat trzeba chodzić do szkoły?

Pan Mikołaj uczy się w technikum i za dwa tygodnie kończy 18 lat. Zastanawia się, czy po urodzinach nadal będzie miał prawny obowiązek chodzenia do szkoły oraz co może się stać, jeżeli przestanie uczęszczać na zajęcia. Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, czy mówimy o okresie przed 18. urodzinami, czy już po ich ukończeniu.

Czy po ukończeniu 18 lat trzeba chodzić do szkoły?

Nie. Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia. Oznacza to, że od osiągnięcia pełnoletności, czyli w praktyce od 18. urodzin, uczeń nie podlega już ustawowemu obowiązkowi nauki.

Nie należy jednak mylić braku ustawowego obowiązku z automatycznym ukończeniem szkoły. Jeżeli pełnoletni uczeń chce uzyskać promocję, ukończyć technikum, liceum lub szkołę branżową, zdać maturę albo egzamin zawodowy, musi dalej realizować wymagania szkoły. Dalsza nauka jest wtedy dobrowolna z punktu widzenia obowiązku nauki, ale wiąże się z przestrzeganiem statutu szkoły, zasad oceniania, klasyfikacji i usprawiedliwiania nieobecności.

Obowiązek szkolny a obowiązek nauki

W polskim prawie trzeba odróżnić dwa pojęcia: obowiązek szkolny i obowiązek nauki. Obowiązek szkolny rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, i trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia. Jeśli interesuje Cię wcześniejszy etap edukacji, szczegółowo obowiązek szkolny od 7 lat opisaliśmy szerzej w osobnym poradniku.

Po ukończeniu szkoły podstawowej uczeń co do zasady nie spełnia już obowiązku szkolnego, lecz obowiązek nauki. Ten obowiązek może być realizowany m.in. przez uczęszczanie do publicznej albo niepublicznej szkoły ponadpodstawowej, a także przez przygotowanie zawodowe u pracodawcy. Przepisy przewidują też szczególne rozwiązania, np. spełnianie obowiązku nauki za granicą, poza szkołą za zgodą dyrektora albo - w określonych sytuacjach - przez kwalifikacyjny kurs zawodowy, praktykę absolwencką lub uczelnię, jeżeli uczeń ukończył szkołę ponadpodstawową przed 18. urodzinami.

Co grozi za niechodzenie do szkoły przed 18. urodzinami?

Do ukończenia 18 lat obowiązek nauki nadal istnieje. Jeżeli uczeń nie chodzi do szkoły bez usprawiedliwienia, szkoła i gmina mogą podejmować działania kontrolne. Prawo oświatowe stanowi, że niespełnianie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Za niespełnianie obowiązku uważa się nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50% dni zajęć w szkole albo - w przypadku innych form realizacji obowiązku nauki - na co najmniej 50% zajęć. W praktyce może to oznaczać wezwania, działania szkoły, zawiadomienie gminy, a następnie środki egzekucyjne wobec osób odpowiedzialnych za realizację obowiązku przez małoletniego.

Rodzice dziecka podlegającego obowiązkowi szkolnemu mają obowiązek zapewnić regularne uczęszczanie dziecka na zajęcia. W przypadku obowiązku nauki rodzice, na żądanie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, powinni informować gminę o formie spełniania obowiązku nauki przez dziecko oraz o zmianach w tym zakresie.

Co zmienia ukończenie 18 lat?

Po ukończeniu 18 lat uczeń nie jest już objęty obowiązkiem szkolnym ani obowiązkiem nauki. Może więc zrezygnować z dalszej edukacji, ale taka decyzja ma skutki praktyczne: brak ukończenia szkoły, brak świadectwa ukończenia danego typu szkoły, brak możliwości przystąpienia do określonych egzaminów w zwykłym trybie szkolnym albo konieczność kontynuowania nauki później w innym trybie.

Jeżeli pełnoletni uczeń zostaje w szkole, działa już we własnym imieniu w wielu sprawach szkolnych. Może sam podejmować decyzje dotyczące nauki, ale nadal musi respektować regulamin i statut szkoły. Długotrwałe nieobecności mogą prowadzić m.in. do nieklasyfikowania z przedmiotu, braku promocji, problemów z dopuszczeniem do egzaminów, a w przypadkach przewidzianych w statucie - do skreślenia z listy uczniów.

Czy uczeń musi chodzić do szkoły do końca roku szkolnego, w którym kończy 18 lat?

Nie wynika to z obecnego brzmienia art. 35 ustawy Prawo oświatowe. Przepis mówi o obowiązkowej nauce do ukończenia 18. roku życia, a nie do końca roku szkolnego, w którym uczeń kończy 18 lat. Jeżeli więc uczeń kończy 18 lat w październiku, lutym albo maju, od tego momentu nie podlega już obowiązkowi nauki.

Trzeba jednak oddzielić zakończenie obowiązku nauki od ukończenia szkoły. Uczeń technikum, liceum lub szkoły branżowej, który po 18. urodzinach przestanie chodzić na zajęcia, może nie ukończyć klasy lub całej szkoły. Decyzja może więc być zgodna z przepisami o obowiązku nauki, ale niekoniecznie korzystna edukacyjnie i zawodowo.

Jak bezpiecznie zakończyć albo zmienić naukę po 18. roku życia?

Najbezpieczniej nie ograniczać się do samych nieobecności. Pełnoletni uczeń powinien sprawdzić statut szkoły i zapytać dyrekcję, jaka forma rezygnacji jest wymagana. W praktyce często składa się pisemne oświadczenie o rezygnacji z nauki albo wniosek o przeniesienie dokumentów. Warto też ustalić, czy istnieje możliwość zmiany trybu kształcenia, przeniesienia do szkoły dla dorosłych, kontynuowania nauki w innym zawodzie albo podejścia do egzaminów w późniejszym terminie.

Jeżeli sprawa dotyczy ucznia jeszcze niepełnoletniego, decyzji nie powinno się podejmować bez udziału rodziców lub opiekunów prawnych. Do ukończenia 18 lat obowiązek nauki nadal trwa, a całkowite zaprzestanie nauki może spowodować reakcję szkoły i gminy.

FAQ

Podsumowanie

Obowiązek nauki w Polsce trwa do ukończenia 18. roku życia. Przed tą datą uczeń powinien realizować naukę w jednej z dopuszczalnych form, a nieusprawiedliwione nieobecności mogą wywołać konsekwencje administracyjne. Po 18. urodzinach obowiązek nauki wygasa, ale decyzja o przerwaniu szkoły nadal powinna być dobrze przemyślana, ponieważ może utrudnić uzyskanie wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub przystąpienie do egzaminów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe - Dz.U. 2017 poz. 59
2. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - Dz.U. 1991 nr 95 poz. 425