Emerytura z Francji - podatek i składka zdrowotna w Polsce

Rezydencja podatkowa a francuska emerytura

Podstawowe pytanie brzmi nie tyle, gdzie emerytura jest wypłacana, lecz gdzie podatnik ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Zgodnie z art. 3 ustawy o PIT osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania w Polsce podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli rozlicza tutaj całość dochodów bez względu na to, z którego państwa pochodzą.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Polski uważa się podatnika, który spełnia przynajmniej jeden z dwóch warunków: ma w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. W praktyce trzeba więc badać nie tylko liczbę dni pobytu, ale również rodzinę, mieszkanie, aktywność zawodową, majątek, rachunki bankowe i rzeczywiste miejsce prowadzenia spraw życiowych.

Jeżeli zarówno Polska, jak i Francja uznają podatnika za swojego rezydenta, należy zastosować reguły kolizyjne z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Dopiero po ustaleniu rezydencji można prawidłowo ocenić, czy francuska emerytura jest opodatkowana w Polsce, we Francji, czy w szczególnym układzie wymaga dodatkowej procedury.

Co wynika z umowy podatkowej między Polską a Francją?

Polska ustawa o PIT stosowana jest z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. W sprawach francuskich należy więc sięgnąć do umowy między Polską a Francją z 20 czerwca 1975 r., z uwzględnieniem modyfikacji wynikających z Konwencji MLI.

Kluczowy jest art. 18 tej umowy, który w aktualnym brzmieniu zachowuje zasadę opodatkowania typowych emerytur w państwie miejsca zamieszkania podatnika.

Oznacza to, że typowa francuska emerytura osoby będącej polskim rezydentem podatkowym powinna być opodatkowana w Polsce, a nie we Francji.

Nie oznacza to jednak, że każda wypłata z Francji automatycznie podlega tej samej zasadzie. Art. 18 stosuje się z zastrzeżeniem art. 19 ust. 2 umowy, który dotyczy rent i emerytur związanych z usługami o charakterze publicznym. Jeżeli świadczenie jest wypłacane przez państwo francuskie, francuską jednostkę samorządu albo publiczną osobę prawną z tytułu służby publicznej, trzeba osobno sprawdzić, czy nie stosuje się wyjątek z art. 19.

W uproszczeniu: emerytura z sektora prywatnego lub zwykła emerytura pracownicza opodatkowana jest co do zasady w państwie rezydencji podatkowej emeryta. Emerytura z funkcji publicznych może podlegać innym regułom, zwłaszcza gdy istotne jest obywatelstwo podatnika oraz charakter dawnego zatrudnienia.

Opodatkowanie francuskiej emerytury w Polsce

Jeżeli podatnik mieszka podatkowo w Polsce i otrzymuje zwykłą francuską emeryturę z tytułu wcześniejszego zatrudnienia, dochód należy rozliczyć w Polsce według polskich zasad. Aktualnie świadczenie takie jest rozliczane w ramach skali podatkowej, z uwzględnieniem obowiązujących progów, kwoty wolnej, ewentualnych ulg oraz składek, o ile mają zastosowanie w konkretnej sytuacji.

W przypadku świadczeń wypłacanych za pośrednictwem polskiego banku bank może pełnić funkcję płatnika i pobierać zaliczki na podatek od emerytury lub renty z zagranicy. Gdy świadczenie wpływa bez udziału polskiego płatnika, obowiązek wpłacania zaliczek może ciążyć bezpośrednio na podatniku. Po zakończeniu roku należy wykazać dochód w zeznaniu rocznym, najczęściej PIT-36, z uwzględnieniem sposobu otrzymania świadczenia i dokumentów od płatnika.

Kwoty wypłacone w euro trzeba przeliczać na złote zgodnie z zasadami ustawy o PIT. Co do zasady przychód w walucie obcej przelicza się według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Warto zachować wyciągi bankowe, decyzje francuskiej instytucji emerytalnej, informacje o potrąceniach oraz korespondencję z francuskim urzędem.

Czy można odliczyć w Polsce podatek zapłacony we Francji?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest to, że nie każda kwota pobrana za granicą może zostać odliczona w polskim PIT. Jeżeli umowa Polska–Francja przyznaje wyłączne prawo do opodatkowania Polsce, to podatek pobrany przez Francję może być podatkiem naliczonym niezgodnie z umową. W takim przypadku właściwą drogą jest wyjaśnienie sprawy we Francji, a nie proste pomniejszenie polskiego podatku o francuską należność. Przy wypłacie francuskiej emerytury trzeba dodatkowo sprawdzić, czy obok podatku pojawia się w Polsce składka zdrowotna; opisujemy to w materiale: emerytura z Francji a podatek i składka zdrowotna w Polsce.

Metody unikania podwójnego opodatkowania stosuje się wtedy, gdy zgodnie z umową ten sam dochód może być opodatkowany w obu państwach albo gdy umowa przewiduje określony mechanizm rozliczenia. Przy typowej francuskiej emeryturze osoby mieszkającej podatkowo w Polsce problemem nie jest metoda odliczenia, lecz błędne pobranie podatku przez państwo, które według art. 18 umowy nie powinno go pobierać.

Dlatego zapłata podatku we Francji tylko po to, aby następnie odjąć ją w polskim zeznaniu, może prowadzić do nieprawidłowego rozliczenia. Najpierw należy ustalić, z jakiego tytułu francuski urząd naliczył podatek: czy chodzi o zwykłą emeryturę, świadczenie publiczne, inny dochód, zaległość za wcześniejszy okres, błędną rezydencję, czy brak dokumentu potwierdzającego polską rezydencję.

Co zrobić, gdy francuski urząd żąda podatku?

Praktyczne działanie warto zacząć od zebrania dokumentów. Potrzebne będą w szczególności: decyzja o przyznaniu emerytury, informacja o instytucji wypłacającej, dokumenty wskazujące, czy świadczenie pochodzi z sektora prywatnego czy publicznego, wezwanie z francuskiego urzędu oraz polskie rozliczenia PIT za dany rok.

Następnie warto wystąpić w Polsce o certyfikat rezydencji podatkowej, czyli zaświadczenie potwierdzające miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce. Taki dokument można uzyskać w urzędzie skarbowym albo przez e-Urząd Skarbowy. We Francji certyfikat rezydencji często jest podstawowym dowodem, że podatnik powinien korzystać z zasad przewidzianych w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Do francuskiego organu należy skierować pismo z wyjaśnieniem, że podatnik jest polskim rezydentem podatkowym, a świadczenie jest emeryturą z tytułu wcześniejszego zatrudnienia objętą art. 18 umowy. Jeżeli podatek został już pobrany, można żądać zwrotu lub korekty. Jeżeli sprawa jest na etapie wezwania, należy domagać się anulowania naliczenia albo wskazania podstawy prawnej, na jakiej Francja uważa, że ma prawo do opodatkowania.

Gdy zwykłe wyjaśnienia nie przynoszą skutku, można rozważyć procedurę wzajemnego porozumiewania się MAP. W sprawach dotyczących umowy Polska–Francja co do zasady sprawę trzeba przedłożyć w terminie trzech lat od pierwszego urzędowego zawiadomienia o działaniu prowadzącym do opodatkowania niezgodnego z umową. Procedura MAP nie zastępuje terminowych działań w krajowym postępowaniu podatkowym, dlatego trzeba pilnować także terminów wynikających z francuskiego pisma.

Kiedy Francja może mieć prawo do opodatkowania?

Francja może mieć prawo do opodatkowania wtedy, gdy świadczenie nie jest typową emeryturą z art. 18 umowy, lecz mieści się w wyjątku dotyczącym funkcji publicznych. Może to dotyczyć rent i emerytur przekazywanych przez państwo francuskie, jego jednostkę samorządu albo publiczną osobę prawną za usługi o charakterze publicznym.

W takim przypadku trzeba dokładnie zbadać dokumenty świadczenia, poprzedni status zatrudnienia oraz obywatelstwo podatnika. Art. 19 ust. 2 umowy zawiera bowiem dodatkową regułę: świadczenie publiczne może podlegać opodatkowaniu w drugim państwie, jeżeli odbiorca ma tam miejsce zamieszkania i posiada jego obywatelstwo. Bez analizy tych elementów nie można bezpiecznie przesądzić, czy podatek należy się Polsce, Francji, czy czyjeś stanowisko wynika z błędnej kwalifikacji świadczenia.

Podsumowanie

Jeżeli osoba mieszkająca podatkowo w Polsce otrzymuje zwykłą emeryturę z Francji, zastosowanie ma art. 18 umowy Polska–Francja. Taka emerytura zasadniczo podlega opodatkowaniu tylko w Polsce, więc Francja nie powinna pobierać od niej podatku. Jeżeli francuski urząd naliczył podatek, nie należy automatycznie odliczać go w polskim PIT, lecz wyjaśnić podstawę naliczenia, przedstawić certyfikat rezydencji i żądać korekty lub zwrotu.

FAQ

Czy francuska emerytura polskiego rezydenta jest opodatkowana w Polsce?

Tak, jeżeli jest to zwykła emerytura lub renta z tytułu wcześniejszego zatrudnienia. Art. 18 umowy Polska–Francja przewiduje opodatkowanie takiego świadczenia tylko w państwie miejsca zamieszkania podatnika, czyli przy polskiej rezydencji podatkowej – w Polsce.

Czy należy płacić podatek we Francji, jeśli urząd przysłał wezwanie?

Nie należy ignorować wezwania, ale sama zapłata nie zawsze jest prawidłowym rozwiązaniem. Najpierw trzeba ustalić podstawę naliczenia, odpowiedzieć na pismo, powołać się na umowę podatkową i przedstawić dokumenty potwierdzające polską rezydencję oraz charakter emerytury.

Czy podatek zapłacony we Francji można odliczyć w polskim PIT?

Jeżeli zgodnie z umową świadczenie powinno być opodatkowane wyłącznie w Polsce, podatek pobrany we Francji może być podatkiem pobranym niezgodnie z umową. Wtedy właściwą drogą jest korekta lub zwrot we Francji, a nie automatyczne odliczenie w Polsce.

Kiedy potrzebny jest certyfikat rezydencji podatkowej?

Certyfikat rezydencji jest szczególnie przydatny wtedy, gdy zagraniczny urząd albo instytucja wypłacająca świadczenie żąda dowodu, że podatnik ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce. W Polsce można wystąpić o taki dokument do urzędu skarbowego albo przez e-Urząd Skarbowy.

Czy emerytura za służbę publiczną jest rozliczana tak samo?

Niekoniecznie. Świadczenia za służbę publiczną mogą podlegać art. 19 ust. 2 umowy Polska–Francja. Wtedy znaczenie ma to, kto wypłaca świadczenie, z jakiego tytułu ono przysługuje oraz jakie obywatelstwo ma osoba otrzymująca emeryturę.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – w szczególności art. 3, art. 4a, art. 27, art. 35, art. 44 i art. 45.
• Umowa między Polską a Francją w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu – w szczególności art. 18, art. 19 i art. 25.
• Tekst syntetyczny umowy Polska–Francja po uwzględnieniu Konwencji MLI.
• Objaśnienia podatkowe Ministerstwa Finansów dotyczące rezydencji podatkowej.
• Informacje Ministerstwa Finansów o procedurze MAP i DRM.