Zakaz fotografowania na basenie a prawo do wizerunku

Czy basen może wprowadzić zakaz fotografowania?

Tak, regulamin basenu może przewidywać ograniczenia dotyczące fotografowania i filmowania, ale nie powinien być napisany jako nieograniczony i całkowity zakaz wykonywania jakichkolwiek zdjęć na całym obiekcie. Takie postanowienie może być kwestionowane, zwłaszcza gdy basen świadczy usługi konsumentom i regulamin jest wzorcem umownym narzucanym wszystkim klientom.

W praktyce nie chodzi o samo zdjęcie basenu jako budynku, pamiątkowe zdjęcie własnego dziecka czy dokumentowanie własnych rzeczy. Problemem jest utrwalanie innych osób w stroju kąpielowym, dzieci na zajęciach, ratowników w czasie pracy albo użytkowników w miejscach, w których mają szczególnie silne oczekiwanie prywatności. Dlatego regulamin powinien wskazywać, czego konkretnie zakazuje: fotografowania i filmowania innych osób bez ich zgody, utrwalania zajęć z dziećmi bez zgody organizatora i opiekunów, a także robienia zdjęć w szatniach, natryskach, toaletach, saunach i podobnych strefach.

Warto odróżnić trzy kwestie: wykonanie zdjęcia, wykorzystanie zdjęcia na własny użytek oraz rozpowszechnienie zdjęcia. Dopiero publikacja zdjęcia, np. w mediach społecznościowych, na stronie internetowej albo w reklamie, uruchamia typowe przepisy o rozpowszechnianiu wizerunku. Samo fotografowanie także może być jednak problemem, jeżeli narusza prywatność, godność albo bezpieczeństwo innych użytkowników.

Fotografowanie a rozpowszechnianie wizerunku

Podstawową regulacją dotyczącą wizerunku jest art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z tym przepisem rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, chyba że zachodzi jeden z ustawowych wyjątków. Wyjątki dotyczą m.in. osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, oraz osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub publiczna impreza.

Ten przepis nie oznacza jednak, że każdy może swobodnie fotografować innych użytkowników basenu. Ochrona wizerunku z art. 81 dotyczy przede wszystkim rozpowszechniania, ale w konkretnych okolicznościach już samo uporczywe, natarczywe albo intymne fotografowanie może naruszać dobra osobiste. W przypadku basenu znaczenie ma szczególny kontekst: strój kąpielowy, obecność dzieci, strefy przebierania się i możliwość łatwego naruszenia prywatności.

Dlatego osoba sfotografowana bez zgody może powoływać się nie tylko na przepisy o wizerunku, lecz także na ochronę dóbr osobistych. W podobnych sprawach warto odróżniać zwykłe zdjęcie pamiątkowe od sytuacji, w której ktoś celowo fotografuje obcą osobę, dziecko, ciało, przebieralnię albo pracownika w sposób naruszający jego prywatność lub godność. Zobacz również omówienie tematu karykatura a wizerunek, gdzie wyjaśniono granice dopuszczalnego posługiwania się czyjąś podobizną.

Dobra osobiste i prywatność użytkowników basenu

Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia wizerunek jako jedno z dóbr osobistych człowieka. Ochronie podlegają również m.in. godność, prywatność, nietykalność mieszkania, nazwisko, tajemnica korespondencji i inne wartości związane z osobą. Art. 24 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, zadośćuczynienia pieniężnego, zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny, a przy szkodzie majątkowej także odszkodowania.

Na basenie naruszenie dóbr osobistych może polegać np. na fotografowaniu osoby w stroju kąpielowym mimo wyraźnego sprzeciwu, kierowaniu obiektywu na dzieci uczestniczące w zajęciach, nagrywaniu ratownika w sposób utrudniający mu pracę albo utrwalaniu osób w szatni czy pod natryskami. Nie każde zdjęcie automatycznie narusza dobra osobiste, ale im bardziej prywatna sytuacja i im mniejsza kontrola osoby fotografowanej nad utrwaleniem jej wizerunku, tym większe ryzyko prawne.

W praktyce właściciel lub zarządca basenu ma uzasadniony interes w tym, aby przeciwdziałać takim sytuacjom. Regulamin może więc zobowiązywać użytkowników do poszanowania dóbr osobistych innych osób, zakazywać zachowań naruszających prywatność oraz przewidywać reakcję obsługi w razie naruszeń.

Jak bezpiecznie zapisać zakaz w regulaminie basenu?

Najbezpieczniejszy zapis regulaminowy nie powinien brzmieć: „na terenie basenu obowiązuje całkowity zakaz fotografowania i filmowania”. Lepsze jest postanowienie bardziej precyzyjne, które wskazuje powód zakazu i sytuacje, w których fotografowanie jest niedopuszczalne.

Przykładowy zapis może brzmieć: „Na terenie obiektu zabrania się fotografowania i filmowania innych użytkowników, pracowników oraz osób prowadzących zajęcia bez ich zgody. Bezwzględnie zabrania się fotografowania i filmowania w szatniach, natryskach, toaletach, saunach oraz innych strefach przeznaczonych do przebierania się lub odpoczynku. Wykonywanie zdjęć własnym dzieciom lub osobom bliskim jest dopuszczalne, o ile nie obejmuje wizerunku osób trzecich i nie zakłóca korzystania z obiektu”.

Można też dodać, że w przypadku zajęć grupowych, zawodów, treningów albo nauki pływania wykonywanie zdjęć i nagrań wymaga zgody organizatora oraz, gdy na zdjęciach mają być widoczne dzieci, zgody ich rodziców albo opiekunów prawnych. Taki zapis jest bardziej obronny niż zakaz absolutny, ponieważ odnosi się do realnych ryzyk, a nie do samego faktu posiadania telefonu z aparatem.

Warto również rozważyć czytelne oznaczenia na obiekcie, zwłaszcza przy wejściu do szatni, natrysków i stref saunowych. Sam regulamin dostępny w recepcji może nie wystarczyć, jeżeli zakaz ma być praktycznie egzekwowany. Użytkownik powinien móc łatwo zrozumieć, gdzie i dlaczego fotografowanie jest niedopuszczalne.

Czego nie wpisywać do regulaminu?

Regulamin basenu nie powinien przyznawać obsłudze uprawnień, których nie daje prawo. Ryzykowne są zapisy pozwalające pracownikom samodzielnie przeglądać telefon użytkownika, żądać wydania urządzenia, konfiskować aparat, kasować zdjęcia albo stosować środki przymusu. Takie działania mogą same prowadzić do naruszenia praw użytkownika.

Obsługa może natomiast reagować organizacyjnie: zwrócić uwagę, zażądać zaprzestania fotografowania, poprosić o opuszczenie obiektu w razie naruszenia regulaminu, sporządzić notatkę służbową, zabezpieczyć dane świadków, a w poważnych przypadkach wezwać policję. Jeżeli doszło do publikacji zdjęcia, osoba pokrzywdzona może dochodzić ochrony cywilnej, w tym żądać usunięcia zdjęcia i zaniechania dalszych naruszeń.

Podobne problemy pojawiają się także poza basenem, np. przy publikowaniu materiałów z zajęć szkolnych. Warto porównać tę sytuację z zagadnieniem udostępnienie nagrania z lekcji, gdzie również istotne są zgoda, prywatność i sposób wykorzystania nagrania.

RODO a zdjęcia robione na basenie

Wizerunek osoby możliwej do zidentyfikowania może być daną osobową. Nie oznacza to jednak, że każda prywatna fotografia wykonana przez rodzica albo znajomego podlega pełnym obowiązkom RODO. Rozporządzenie nie ma zastosowania do przetwarzania danych przez osobę fizyczną w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy zdjęcia wykonuje lub publikuje sam basen, szkoła pływania, klub sportowy, instruktor albo firma organizująca zajęcia. Wtedy należy ustalić podstawę przetwarzania danych, spełnić obowiązek informacyjny i zadbać o zgodność wykorzystania zdjęć z celem, dla którego zostały zebrane. Szczególnej ostrożności wymagają zdjęcia dzieci oraz materiały promocyjne.

Publikowanie zdjęć w Internecie może wyjść poza prywatny użytek, zwłaszcza gdy zdjęcie jest dostępne publicznie, służy promocji, reklamie albo narusza prawa osoby widocznej. Podobne ryzyka opisuje sprawa dotycząca publikacji fotografii prywatnej przestrzeni, czyli zdjęcia wnętrza domu.

Fotografowanie dzieci, ratowników i instruktorów

Najwięcej sporów na basenach dotyczy zajęć dzieci. Rodzic ma naturalną potrzebę utrwalenia postępów własnego dziecka, ale zdjęcie grupy często obejmuje również inne dzieci, instruktorów i osoby postronne. Dlatego regulamin może przewidywać, że zdjęcia podczas zajęć grupowych są dozwolone tylko w wyznaczonych momentach i za zgodą organizatora.

Ratownik i instruktor również mają prawo do ochrony wizerunku oraz prywatności. Sam fakt wykonywania pracy w miejscu dostępnym dla klientów nie oznacza, że każdy może dowolnie nagrywać pracownika i publikować jego wizerunek. Jednocześnie zakaz nie powinien uniemożliwiać udokumentowania realnego naruszenia prawa, wypadku lub niebezpiecznego zdarzenia, jeżeli dokumentowanie jest konieczne dla ochrony własnych praw.

W regulaminie warto więc oddzielić zwykłe fotografowanie pamiątkowe od nagrywania interwencji, konfliktów i pracowników. Jeżeli dochodzi do sporu, lepiej wskazać, że nagrania nie mogą być rozpowszechniane bez podstawy prawnej i zgody osób widocznych, chyba że przepisy pozwalają na ich wykorzystanie, np. jako dowód w postępowaniu.

Kiedy sprawa może mieć charakter karny?

W typowych sytuacjach spór o zdjęcia na basenie ma charakter cywilny albo organizacyjny. Inaczej jest wtedy, gdy ktoś utrwala lub rozpowszechnia wizerunek osoby nagiej albo osoby w sytuacji intymnej. Art. 191a Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność m.in. za utrwalanie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej albo podstępu, a także za rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody.

Basen, szatnia, natryski i strefa saunowa to miejsca, w których takie ryzyka są realne. Jeżeli obsługa ma uzasadnione podejrzenie, że ktoś fotografuje osoby w sytuacji intymnej albo nagrywa dzieci w sposób budzący poważne obawy, powinna reagować nie tylko regulaminowo, ale także rozważyć wezwanie policji.

Zakaz fotografowania a klauzule niedozwolone

W przeszłości głośna była sprawa zakazu fotografowania w regulaminie muzeum, w której Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zakwestionował postanowienie uzależniające fotografowanie i filmowanie od zgody dyrektora oraz uiszczenia opłaty. Z tej sprawy nie wynika jednak prosty wniosek, że każdy zakaz fotografowania jest zawsze bezprawny.

Basen różni się od muzeum, ponieważ użytkownicy przebywają tam często w stroju kąpielowym, korzystają z szatni, natrysków i stref zwiększonej prywatności, a na obiekcie mogą odbywać się zajęcia z dziećmi. Te okoliczności przemawiają za możliwością wprowadzenia rozsądnych ograniczeń. Problemem byłby raczej zakaz nadmierny, niejasny, oderwany od celu albo połączony z niedopuszczalnymi sankcjami.

Z punktu widzenia art. 385¹ Kodeksu cywilnego postanowienie regulaminu stosowane wobec konsumentów nie powinno kształtować ich praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszać ich interesów. Dlatego regulamin powinien tłumaczyć, że ograniczenia służą ochronie prywatności, wizerunku, bezpieczeństwa i komfortu korzystania z obiektu.

Co może zrobić obsługa basenu?

Obsługa basenu może przede wszystkim działać prewencyjnie. Dobre rozwiązania to czytelne piktogramy, informacja przy wejściu, osobny zapis dotyczący stref intymnych, procedura zgłaszania naruszeń oraz jasne zasady dla szkół pływania i klubów. Warto także przeszkolić ratowników i pracowników recepcji, aby wiedzieli, kiedy wystarczy zwrócenie uwagi, a kiedy sprawa wymaga interwencji kierownika lub policji.

W razie naruszenia regulaminu obsługa może poprosić o zaprzestanie fotografowania, wskazać konkretny zapis regulaminu i wyjaśnić powód interwencji. Jeżeli użytkownik nadal narusza zasady, można odmówić dalszego świadczenia usługi i wezwać go do opuszczenia obiektu. Gdy zachowanie zagraża prywatności innych osób albo dotyczy dzieci, reakcja powinna być szybka i udokumentowana.

Nie należy jednak wymuszać kasowania zdjęć siłą, odbierać telefonu ani samodzielnie przeglądać prywatnych plików użytkownika. Jeżeli osoba sfotografowana żąda usunięcia zdjęcia, warto dążyć do dobrowolnego rozwiązania sporu, a przy odmowie przekazać sprawę właściwym organom albo umożliwić pokrzywdzonemu dochodzenie roszczeń.

FAQ

Podsumowanie

Wprowadzenie zakazu fotografowania na basenie jest możliwe, ale powinno być przemyślane. Zamiast całkowitego zakazu na całym obiekcie lepiej zastosować precyzyjne zasady chroniące prywatność, wizerunek i bezpieczeństwo użytkowników. Szczególną ochroną powinny być objęte dzieci, zajęcia grupowe, szatnie, natryski, toalety i sauny.

Regulamin powinien zakazywać fotografowania innych osób bez zgody, wskazywać miejsca, w których obowiązuje bezwzględny zakaz, oraz przewidywać rozsądne konsekwencje organizacyjne. Nie powinien natomiast upoważniać obsługi do konfiskowania telefonu, przeglądania plików ani samodzielnego kasowania zdjęć. W razie poważnego naruszenia właściwą drogą jest zabezpieczenie informacji, reakcja organizacyjna, a gdy sytuacja tego wymaga, zawiadomienie policji lub dochodzenie roszczeń cywilnych.

Źródła

• Art. 23, art. 24 oraz art. 385¹ Kodeksu cywilnego.
• Art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
• Art. 191a Kodeksu karnego.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, w szczególności art. 4 oraz wyłączenie czynności o charakterze osobistym lub domowym.
• Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z 5 marca 2010 r., sygn. XVII AmC 1145/09, dotyczący zakazu fotografowania w regulaminie muzeum.
• Informacje UOKiK o niedozwolonych klauzulach umownych.