Oczywista omyłka pisarska w księdze wieczystej – jak ją sprostować?

Błąd w nazwisku w księdze wieczystej – czy to oczywista omyłka?

Błąd polegający na wpisaniu w księdze wieczystej „u” zamiast „ó” w nazwisku najczęściej ma charakter oczywistej omyłki pisarskiej albo technicznej usterki wpisu. Chodzi o taką pomyłkę, którą można stwierdzić bez prowadzenia sporu o prawo, np. przez porównanie wpisu w księdze z aktem notarialnym, postanowieniem sądu, dowodem osobistym, numerem PESEL albo innym dokumentem znajdującym się w aktach księgi wieczystej.

W takim przypadku nie zawsze trzeba składać klasyczny, odpłatny wniosek o zmianę wpisu i czekać na rozpoznanie sprawy jak przy zwykłym wpisie. Jeżeli pomyłka nie zmienia tego, kto jest właścicielem, współwłaścicielem albo uprawnionym, można zwrócić się do wydziału ksiąg wieczystych z prostym pismem o sprostowanie usterki wpisu.

Podstawą jest przede wszystkim art. 626¹³ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten przewiduje, że sprostowania usterek wpisu, które nie mogą wywołać niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, dokonuje się z urzędu.

Kiedy wystarczy pismo do sądu wieczystoksięgowego?

Proste pismo będzie właściwym rozwiązaniem wtedy, gdy błąd jest widoczny, techniczny i nie wymaga rozstrzygania, komu przysługuje prawo do nieruchomości. Typowe przykłady to literówka w nazwisku, pominięcie polskiego znaku, przestawiona litera, omyłka w numerze dokumentu albo oczywista rozbieżność między treścią wpisu a dokumentem, na podstawie którego sąd dokonał wpisu.

W piśmie warto wskazać numer księgi wieczystej, dział księgi, którego dotyczy błąd, sygnaturę sprawy, jeżeli jest znana, oraz dokładnie opisać pomyłkę. Najprostsza formuła brzmi: „w dziale II księgi wieczystej wpisano: Jan Kowalski, podczas gdy zgodnie z dokumentem podstawowym powinno być: Jan Kówalski”. Do pisma można dołączyć kopię dokumentu potwierdzającego prawidłowe brzmienie danych, choć sąd często może sięgnąć także do akt księgi.

Takie pismo nie jest zwykłym wnioskiem o wpis prawa w księdze wieczystej. W praktyce pełni funkcję zawiadomienia sądu o usterce wpisu, którą sąd może usunąć z urzędu, o ile nie narusza to rzeczywistego stanu prawnego.

Kiedy trzeba złożyć formalny wniosek albo poprawić dokument źródłowy?

Inaczej należy postąpić, jeżeli błąd nie powstał przy przepisywaniu danych do księgi, lecz znajduje się już w dokumencie będącym podstawą wpisu. Jeżeli więc akt notarialny, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, postanowienie o dziale spadku, wyrok albo decyzja administracyjna zawierają nieprawidłowe dane, sąd wieczystoksięgowy co do zasady nie powinien samodzielnie „poprawiać” treści dokumentu.

W takiej sytuacji trzeba najpierw doprowadzić do sprostowania dokumentu źródłowego. W przypadku orzeczenia sądu stosuje się art. 350 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd może sprostować w orzeczeniu niedokładności, błędy pisarskie, błędy rachunkowe i inne oczywiste omyłki. Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio także w innych rodzajach postępowań, w tym w postępowaniu nieprocesowym, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Jeżeli natomiast błąd dotyczy aktu notarialnego, trzeba skontaktować się z notariuszem. W zależności od rodzaju pomyłki możliwe może być sporządzenie protokołu sprostowania albo innego dokumentu wyjaśniającego, ale ocena zależy od treści aktu i charakteru błędu.

Sprostowanie omyłki w wyroku, postanowieniu albo nakazie zapłaty

Oczywista omyłka pisarska może wystąpić nie tylko w księdze wieczystej, ale także w wyroku, postanowieniu, nakazie zapłaty albo uzasadnieniu orzeczenia. Sprostowanie nie jest ograniczone terminem. Można więc złożyć wniosek również po upływie czasu, jeżeli omyłka nadal ma znaczenie praktyczne, np. utrudnia wpis w księdze wieczystej, egzekucję albo posługiwanie się odpisem orzeczenia.

Wniosek powinien być krótki i konkretny. Trzeba wskazać sąd, sygnaturę sprawy, datę orzeczenia, miejsce błędu oraz prawidłowe brzmienie. Dobrze jest użyć prostego zestawienia: „jest: ...”, „powinno być: ...”.

Sprostowanie nie służy jednak do zmiany rozstrzygnięcia. Jeżeli strona uważa, że sąd źle rozstrzygnął sprawę, pominął żądanie, źle ocenił dowody albo błędnie ustalił prawo własności, nie jest to zwykła omyłka pisarska. Wtedy trzeba rozważyć właściwy środek zaskarżenia albo inne postępowanie.

Omyłka a niezgodność księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

Najważniejsze jest rozróżnienie pomiędzy techniczną usterką wpisu a niezgodnością księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Literówka w nazwisku, przy zgodnym numerze PESEL i prawidłowym dokumencie podstawowym, zwykle nie tworzy sporu o własność. Taki błąd można najczęściej usunąć w prostszym trybie.

Jeżeli jednak wpis wskazuje inną osobę, inny udział, inne prawo, błędne obciążenie albo pomija osobę, której prawo powinno być ujawnione, sprawa nie jest już wyłącznie omyłką pisarską. Wtedy może być potrzebny wniosek o wpis, dokument stanowiący podstawę wpisu albo powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Czy wniosek o sprostowanie trzeba opłacić?

Wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki w orzeczeniu sądu składany na podstawie art. 350 Kodeksu postępowania cywilnego co do zasady nie podlega odrębnej opłacie sądowej. Podobnie, jeżeli pismo do wydziału ksiąg wieczystych ma jedynie zasygnalizować usterkę wpisu podlegającą sprostowaniu z urzędu na podstawie art. 626¹³ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, nie jest to klasyczny wniosek o wpis prawa.

Trzeba jednak uważać, ponieważ opłata może pojawić się wtedy, gdy sprawa w rzeczywistości wymaga dokonania nowego wpisu w księdze wieczystej, wpisu zmiany prawa, wykreślenia obciążenia albo innej czynności objętej ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Dlatego przed zapłatą albo złożeniem formularza warto ustalić, czy chodzi tylko o sprostowanie usterki, czy o zmianę treści prawa ujawnionego w księdze.

Jak napisać pismo o sprostowanie oczywistej omyłki?

Pismo nie musi być rozbudowane. Powinno być zrozumiałe dla sądu i wskazywać dokładnie, co należy sprawdzić. Warto zawrzeć w nim:

• oznaczenie sądu i wydziału ksiąg wieczystych,
• numer księgi wieczystej,
• dane osoby składającej pismo,
• wskazanie miejsca błędu, np. dział II księgi, rubryka właściciela,
• opis: „jest wpisane...” oraz „powinno być wpisane...”,
• uzasadnienie, że chodzi o oczywistą literówkę albo usterkę wpisu,
• podpis oraz ewentualne załączniki potwierdzające prawidłowe dane.

Jeżeli sprawa dotyczy orzeczenia sądu, pismo składa się do sądu, który wydał orzeczenie. Jeżeli postępowanie toczy się już przed sądem drugiej instancji, przepisy przewidują także możliwość sprostowania orzeczenia pierwszej instancji przez sąd drugiej instancji.

FAQ

Czy literówka w nazwisku w księdze wieczystej wymaga nowego wniosku o wpis?

Nie zawsze. Jeżeli jest to wyłącznie techniczna usterka wpisu i dokumenty źródłowe są prawidłowe, można zwrócić się do sądu wieczystoksięgowego o sprostowanie usterki. Formalny wniosek o wpis może być potrzebny dopiero wtedy, gdy sprawa dotyczy zmiany prawa albo danych wymagających nowej podstawy wpisu.

Czy za sprostowanie oczywistej omyłki trzeba płacić?

Wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki w orzeczeniu sądu co do zasady nie podlega opłacie. Jeżeli jednak sprawa okaże się zwykłym wnioskiem o wpis w księdze wieczystej, mogą mieć zastosowanie opłaty przewidziane w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy sąd może sprostować błąd z urzędu?

Tak. Zarówno art. 350 Kodeksu postępowania cywilnego w odniesieniu do orzeczeń, jak i art. 626¹³ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego w odniesieniu do niektórych usterek wpisu w księdze wieczystej przewidują możliwość działania sądu z urzędu.

Co zrobić, jeżeli błąd jest w akcie notarialnym?

Najpierw trzeba wyjaśnić sprawę u notariusza. Sąd wieczystoksięgowy opiera się na dokumentach będących podstawą wpisu, dlatego jeżeli to dokument źródłowy zawiera błąd, samo pismo do ksiąg wieczystych może nie wystarczyć.

Czy sprostowanie omyłki może zmienić wyrok albo wpis własności?

Nie. Sprostowanie służy usunięciu oczywistych pomyłek, a nie zmianie merytorycznego rozstrzygnięcia. Jeżeli chodzi o zmianę właściciela, udziału, obciążenia albo treści prawa, potrzebny może być inny tryb postępowania.

Czy wniosek o sprostowanie ma termin?

Wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki w orzeczeniu nie jest ograniczony terminem. Warto jednak działać możliwie szybko, zwłaszcza gdy błąd utrudnia dokonanie wpisu, uzyskanie odpisu, sprzedaż nieruchomości albo prowadzenie innej sprawy.

Podsumowanie

Jeżeli w księdze wieczystej błędnie wpisano nazwisko przez oczywistą literówkę, a dokumenty będące podstawą wpisu są prawidłowe, najrozsądniej zacząć od prostego pisma do wydziału ksiąg wieczystych z prośbą o sprostowanie usterki wpisu. Nie trzeba od razu zakładać, że konieczny jest odpłatny wniosek o zmianę wpisu.

Jeżeli jednak błąd dotyczy dokumentu źródłowego albo wpływa na stan prawny nieruchomości, sprawa wymaga ostrożniejszej analizy. Wtedy trzeba ustalić, czy należy sprostować orzeczenie, poprawić akt notarialny, złożyć formalny wniosek wieczystoksięgowy czy wystąpić z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej.

Źródła

• Art. 350, art. 13 § 2 oraz art. 626¹³ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego – tekst ustawy w ISAP.
• Art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – tekst ustawy w ISAP.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – tekst ustawy w ISAP.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 1982 r., I PZ 7/82 – dotyczące możliwości sprostowania oczywistych omyłek także w uzasadnieniu orzeczenia.