Nieodebranie nakazu zapłaty a termin na sprzeciw – co robić?

Kiedy zaczyna biec termin na sprzeciw od nakazu zapłaty?

W postępowaniu upominawczym pozwany wnosi sprzeciw od nakazu zapłaty w terminie 2 tygodni od dnia doręczenia nakazu, jeżeli doręczenie ma miejsce w kraju — wynika to wprost z art. 480(2) § 2 pkt 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Razem z nakazem zapłaty pozwany powinien otrzymać także odpis pozwu, odpisy załączników oraz pouczenie o sposobie zaskarżenia i skutkach niezaskarżenia — art. 480(2) § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. To ważne, bo od prawidłowego doręczenia zależy rozpoczęcie biegu terminu.

Jeżeli nakaz został wydany w postępowaniu nakazowym, środkiem zaskarżenia są co do zasady zarzuty od nakazu zapłaty, a nie sprzeciw. Dlatego najpierw trzeba sprawdzić, z jakim rodzajem nakazu mamy do czynienia.

Czy nieodebranie pisma z poczty oznacza, że termin nie biegnie?

Niekoniecznie. Jeżeli przesyłka sądowa została prawidłowo awizowana i nie została podjęta w terminie, może dojść do tzw. doręczenia zastępczego, zwanego potocznie fikcją doręczenia. Podstawą jest art. 139 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Zgodnie z tym przepisem, jeżeli doręczenie nie mogło nastąpić w sposób zwykły, pismo pozostawia się w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, zawiadamiając adresata o możliwości odbioru. Po bezskutecznym upływie wskazanego okresu pismo uważa się za doręczone.

W praktyce oznacza to, że sam brak fizycznego odbioru listu nie musi zatrzymać biegu terminu. Sąd ocenia jednak, czy doręczenie było dokonane prawidłowo. Znaczenie ma m.in. poprawny adres, prawidłowe awizo i zachowanie procedury doręczenia.

Czy sąd ponownie wyśle nakaz zapłaty?

Samo złożenie prośby o ponowne wysłanie nakazu nie powoduje automatycznie rozpoczęcia biegu nowego terminu. Jeżeli pierwsze doręczenie było skuteczne w rozumieniu art. 139 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, ponowne przesłanie pisma zwykle nie niweluje skutków wcześniejszego doręczenia.

Inaczej może być wtedy, gdy doręczenie było wadliwe, np. przesyłkę wysłano na nieaktualny adres, błędnie oznaczono adresata albo nie doręczono kompletu wymaganych dokumentów. W takim przypadku trzeba powołać konkretne zarzuty dotyczące nieskuteczności doręczenia.

W orzecznictwie przyjmuje się, że doręczenie nakazu zapłaty pozwanemu bez odpisu pozwu i załączników nie wywołuje skutków procesowych właściwych dla prawidłowego doręczenia. W tym zakresie nadal przywoływane jest postanowienie Sądu Najwyższego z 13.11.1964 r., sygn. II CZ 79/64.

Co zrobić od razu po ustaleniu, że było awizo z sądu?

Najbezpieczniej działać natychmiast. Jeżeli wiesz, że sąd wysłał nakaz zapłaty, ale go nie odebrałeś, podejmij kilka kroków bez zwłoki:

Czy 14 dni można wydłużyć z powodu świąt albo skróconych godzin poczty?

Co do zasady nie. Termin do wniesienia sprzeciwu wynika z ustawy i sąd nie „przedłuża” go na wniosek strony tylko dlatego, że przypadał w okresie świątecznym lub w czasie utrudnionego działania poczty.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie. Po pierwsze, termin biegnie według reguł z art. 165–173 Kodeksu postępowania cywilnego. Po drugie, jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa następnego dnia, który nie jest sobotą ani dniem ustawowo wolnym od pracy — art. 115 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny w zw. z art. 165 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Samo skrócenie godzin pracy poczty nie daje więc podstawy do przedłużenia terminu. Może jednak mieć znaczenie dowodowe w wyjątkowych okolicznościach przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu, jeżeli rzeczywiście uniemożliwiło dokonanie czynności bez winy strony.

Kiedy można żądać przywrócenia terminu?

Jeżeli termin do wniesienia sprzeciwu już minął, nie oznacza to jeszcze automatycznie końca obrony. Na podstawie art. 168 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd przywróci termin, jeśli strona nie dokonała czynności procesowej w terminie bez swojej winy.

Wniosek o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia — art. 169 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Równocześnie z wnioskiem trzeba dokonać czynności, której termin dotyczył, czyli złożyć sprzeciw — art. 169 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

To rozwiązanie nie służy jednak naprawianiu zwykłego przeoczenia. Trzeba wykazać brak winy, np. ciężką chorobę, nagłe zdarzenie losowe albo inną realną przeszkodę uniemożliwiającą działanie. Każdy przypadek zależy od konkretnych faktów i dostępnych dowodów.

Jeżeli problem w sprawie dotyczy także wymagalności roszczenia lub czasu, po którym wierzyciel nie może już skutecznie dochodzić należności, pomocny może być materiał o przedawnieniu roszczeń cywilnych.

Wadliwe doręczenie a skuteczność nakazu zapłaty

W praktyce trzeba odróżnić dwa stany:

• doręczenie formalnie prawidłowe, ale nieodebrane — wtedy zwykle działa art. 139 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
• doręczenie wadliwe — wtedy można kwestionować, że termin w ogóle zaczął biec.

Wadliwość może dotyczyć np. błędnego adresu, nieaktualnego adresu użytego mimo posiadania przez sąd informacji o zmianie adresu, braku wymaganego pouczenia albo niedoręczenia pozwu i załączników, choć ocena zależy od akt sprawy.

Jeżeli sprawa trafiła już na etap egzekucji, istotne będzie szybkie ustalenie, czy nakaz się uprawomocnił i czy istnieją podstawy do dalszych działań procesowych. W kontekście dochodzenia należności warto znać także zasady dotyczące windykacji i egzekucji należności.

Jak liczyć termin na sprzeciw?

Przy obliczaniu terminu nie wlicza się dnia, od którego termin zaczyna biec — art. 111 § 2 Kodeksu cywilnego stosowany odpowiednio do obliczania terminów. Jeżeli więc doręczenie uznano za skuteczne np. 10 stycznia, pierwszy dzień terminu to 11 stycznia.

Sprzeciw jest wniesiony w terminie także wtedy, gdy przed jego upływem został nadany w placówce pocztowej operatora wyznaczonego, złożony w polskim urzędzie konsularnym lub wniesiony za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, jeśli w danym postępowaniu jest to przewidziane — art. 165 § 2 i następne Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli nakaz wydał e-sąd, czyli Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie w elektronicznym postępowaniu upominawczym, mogą dochodzić dodatkowe kwestie praktyczne związane z doręczeniami i sposobem wniesienia sprzeciwu. Trzeba wtedy dokładnie sprawdzić pouczenie doręczone z nakazem.

Co powinno znaleźć się w sprzeciwie?

Sprzeciw powinien spełniać wymagania pisma procesowego z art. 126 § 1 i § 1(1) Kodeksu postępowania cywilnego oraz zawierać oznaczenie, czy zaskarżasz nakaz w całości, czy w części. Należy też przedstawić zarzuty, twierdzenia i wnioski dowodowe, bo spóźnione powołanie twierdzeń i dowodów może wywołać negatywne skutki procesowe.

Najczęściej w sprzeciwie wskazuje się, że roszczenie jest nienależne, zawyżone, przedawnione, już spełnione albo niewykazane dokumentami. Jeżeli problem dotyczy samego doręczenia, trzeba to opisać osobno i dołączyć stosowne dowody.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak różne skutki może wywołać nieodebranie nakazu zapłaty.

FAQ

Czy mogę po prostu poprosić sąd o ponowne wysłanie nakazu?

Samo pismo z prośbą o ponowne wysłanie nie zabezpiecza terminu. Najpierw trzeba ustalić, czy pierwsze doręczenie było skuteczne, a jeśli termin biegnie lub minął, podjąć właściwe czynności procesowe.

Czy święta wydłużają termin na sprzeciw?

Nie automatycznie. Termin ustawowy nie podlega przedłużeniu z powodu świąt, chyba że jego ostatni dzień przypada na sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy — wtedy upływa następnego dnia roboczego.

Czy nieodebrana przesyłka zawsze oznacza skuteczne doręczenie?

Nie zawsze. Skutek taki powstaje tylko wtedy, gdy procedura z art. 139 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego została przeprowadzona prawidłowo. Wadliwy adres lub inne uchybienia mogą wyłączyć skuteczność doręczenia.

Czy po upływie terminu można jeszcze coś zrobić?

Tak, ale tylko w określonych sytuacjach. Można badać wadliwość doręczenia albo złożyć wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 168 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeśli uchybienie nastąpiło bez winy strony.

Czy najpierw iść do sądu, czy pisać sprzeciw?

Najczęściej trzeba zrobić obie rzeczy możliwie szybko: sprawdzić akta i równolegle przygotować sprzeciw. Kolejność i zakres działań zależą od tego, czy termin jeszcze biegnie oraz czy są podstawy do kwestionowania doręczenia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 126, art. 139 § 1, art. 165, art. 168–169, art. 480(2) – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, art. 111 i art. 115 – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Postanowienie Sądu Najwyższego z 13.11.1964 r., II CZ 79/64.