Nieuzupełnienie braków formalnych w terminie

Co oznacza nieuzupełnienie braków formalnych sprzeciwu?

Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym jest pismem procesowym. Musi więc spełniać ogólne wymagania pisma procesowego z art. 126 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, czyli zawierać między innymi oznaczenie sądu, stron, rodzaj pisma, osnowę wniosku lub oświadczenia, fakty i dowody, podpis oraz wymienienie załączników. Jeżeli jest to pierwsze pismo strony w sprawie, zastosowanie mają także dodatkowe wymagania z art. 126 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Sprzeciw musi też spełniać wymagania szczególne z art. 503 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz zapłaty w całości, czy w części, przedstawić zarzuty oraz powołać fakty i dowody. Brakiem formalnym może być na przykład brak podpisu, brak odpisu pisma dla strony przeciwnej wymagany przez art. 128 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, niewskazanie zakresu zaskarżenia nakazu albo nieusunięcie innej wady wskazanej przez sąd.

Jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu z powodu braków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do ich poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym, pod rygorem określonym w przepisach. Wynika to z art. 130 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W przypadku sprzeciwu od nakazu zapłaty szczególną konsekwencję przewiduje art. 504 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego: sąd odrzuca sprzeciw wniesiony po terminie, niedopuszczalny albo taki, którego braków pozwany nie usunął w terminie.

Termin na sprzeciw i termin na uzupełnienie braków

Termin na wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym wynosi dwa tygodnie od doręczenia nakazu zapłaty pozwanemu. Wynika to z art. 502 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Czym innym jest jednak termin na wniesienie sprzeciwu, a czym innym termin na uzupełnienie braków już wniesionego sprzeciwu.

Jeżeli sprzeciw został wniesiony w terminie, ale ma braki formalne, sąd zwykle wzywa do ich uzupełnienia w terminie tygodniowym na podstawie art. 130 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin ten liczy się od doręczenia wezwania. Dla zachowania terminu decydujące znaczenie ma data nadania pisma w placówce operatora wyznaczonego albo data skutecznego wniesienia pisma do sądu w inny dopuszczalny sposób.

W praktyce trzeba dokładnie przeczytać wezwanie z sądu. To ono wskazuje, jakie braki należy usunąć, w jakim terminie i pod jakim rygorem. Jeżeli wezwanie dotyczy kilku braków, trzeba usunąć wszystkie. Częściowe uzupełnienie może nie wystarczyć.

Czy można złożyć zażalenie na odrzucenie sprzeciwu?

Postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu od nakazu zapłaty co do zasady kończy postępowanie wywołane sprzeciwem, dlatego może podlegać zaskarżeniu. Podstawowe znaczenie ma art. 394 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który przewiduje zażalenie na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Należy jednak zawsze sprawdzić pouczenie dołączone do postanowienia, ponieważ wskaże ono termin, sąd właściwy i sposób wniesienia środka zaskarżenia.

Zażalenie ma sens wtedy, gdy sąd popełnił błąd, na przykład błędnie przyjął datę doręczenia wezwania, pominął pismo nadane w terminie albo uznał, że braki nie zostały uzupełnione, chociaż faktycznie zostały usunięte. W takim zażaleniu trzeba wskazać konkretny błąd sądu i dołączyć dowody, na przykład potwierdzenie nadania, wydruk z systemu śledzenia przesyłek, kopię pisma z prezentatą sądu albo dowód nadania przez portal, jeżeli pismo wniesiono elektronicznie w dopuszczalnym trybie.

Jeżeli jednak termin został przekroczony z przyczyn leżących po stronie pozwanego, samo zażalenie zwykle nie rozwiąże problemu. Wtedy właściwym instrumentem jest wniosek o przywrócenie terminu, o ile można wykazać brak winy w uchybieniu terminowi.

Wniosek o przywrócenie terminu – kiedy jest możliwy?

Zgodnie z art. 168 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei art. 168 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego wyklucza przywrócenie terminu, jeżeli uchybienie nie pociąga za sobą ujemnych skutków procesowych. W sprawie sprzeciwu od nakazu zapłaty ujemny skutek jest oczywisty: odrzucenie sprzeciwu może doprowadzić do uprawomocnienia nakazu.

Wniosek składa się do sądu, w którym czynność miała być dokonana. Wynika to z art. 169 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin na złożenie wniosku wynosi tydzień od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jeżeli więc przeszkodą była nagła hospitalizacja, termin tygodniowy będzie liczony od momentu, w którym strona realnie odzyskała możliwość działania, a nie automatycznie od samej daty wypisu, jeżeli stan zdrowia nadal uniemożliwiał podjęcie czynności.

Art. 169 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego wymaga, aby we wniosku uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu. Nie zawsze trzeba udowodnić je w pełnym znaczeniu procesowym, ale trzeba przedstawić wiarygodne dokumenty lub okoliczności. Mogą to być zaświadczenie lekarskie, karta leczenia szpitalnego, dokument potwierdzający zdarzenie losowe, korespondencja z sądem albo inne dowody pokazujące, że uchybienie nie wynikało z niedbalstwa.

Najważniejszy jest art. 169 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego: równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu trzeba dokonać czynności procesowej. Jeżeli nie uzupełniono braków formalnych sprzeciwu, do wniosku należy dołączyć poprawiony sprzeciw albo pismo uzupełniające wszystkie braki wskazane przez sąd. Sam wniosek bez uzupełnienia braków może okazać się nieskuteczny.

Po upływie roku od uchybionego terminu przywrócenie terminu jest dopuszczalne tylko w wypadkach wyjątkowych. Wynika to z art. 169 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego. Spóźniony albo niedopuszczalny wniosek sąd odrzuci na podstawie art. 171 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co napisać w uzasadnieniu wniosku?

Uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu powinno być konkretne. Nie wystarczy napisać, że termin był krótki albo że strona nie zna prawa. Sąd bada, czy strona zachowała należytą staranność i czy mimo tego nie mogła wykonać czynności w terminie.

W uzasadnieniu warto opisać:

• kiedy doręczono wezwanie do uzupełnienia braków formalnych,
• jaki termin wyznaczył sąd i jakie braki należało uzupełnić,
• jaka dokładnie przeszkoda uniemożliwiła działanie w terminie,
• kiedy ta przeszkoda ustała,
• dlaczego strona nie mogła skorzystać z pomocy innej osoby lub pełnomocnika, jeżeli było to istotne,
• jakie dokumenty potwierdzają opisane okoliczności.

Przywrócenie terminu może być uzasadnione na przykład nagłą, ciężką chorobą, hospitalizacją, zdarzeniem losowym, błędnym pouczeniem sądu albo inną przeszkodą niezależną od strony. Zwykle nie wystarczy natomiast zapomnienie, zwykła nieuwaga, urlop bez zapewnienia odbioru korespondencji, odkładanie sprawy na ostatni dzień albo przekonanie, że pismo można uzupełnić później.

Co grozi, jeżeli sprzeciw zostanie odrzucony?

Jeżeli sprzeciw od nakazu zapłaty zostanie prawomocnie odrzucony, nakaz zapłaty może stać się prawomocny. Wierzyciel może następnie uzyskać klauzulę wykonalności i skierować sprawę do egzekucji. W praktyce może to prowadzić do zajęcia rachunku bankowego, wynagrodzenia albo innych składników majątku.

Wniosek o przywrócenie terminu nie wstrzymuje automatycznie postępowania ani wykonania orzeczenia. Wynika to z art. 172 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie orzeczenia. Dlatego w pilnych sprawach warto rozważyć dodatkowy wniosek o wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty do czasu rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu.

Jeżeli mimo spłaty zobowiązania albo mimo wątpliwości co do tytułu wykonawczego komornik prowadzi egzekucję, pomocny może być materiał o tym, co zrobić, gdy występuje dług spłacony a komornik. Gdy problem polega na nieuprawnionym obciążeniu rachunku lub pobraniu środków, warto odróżnić egzekucję prowadzoną na podstawie tytułu wykonawczego od sytuacji opisanej jako bezprawne pobranie z konta.

Czy błąd pełnomocnika może uzasadniać przywrócenie terminu?

Jeżeli strona działa przez profesjonalnego pełnomocnika, sąd zwykle ocenia staranność pełnomocnika tak, jak staranność samej strony. Błąd organizacyjny kancelarii, przeoczenie terminu albo niewysłanie pisma w terminie często nie wystarczą do przywrócenia terminu, ponieważ mogą być uznane za winę pełnomocnika, która obciąża stronę.

Nie oznacza to jednak, że klient pozostaje bez żadnej ochrony. Jeżeli działania lub zaniechania pełnomocnika spowodowały szkodę, osobną kwestią może być odpowiedzialność adwokata albo radcy prawnego. To jednak odrębna sprawa od samego wniosku o przywrócenie terminu w postępowaniu cywilnym.

FAQ

Czy 7 dni na uzupełnienie braków formalnych to termin zgodny z prawem?

Tak. Art. 130 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje co do zasady tygodniowy termin na poprawienie, uzupełnienie lub opłacenie pisma, jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu. W wezwaniu sąd powinien wskazać, jakie braki trzeba usunąć.

Czy mogę uzupełnić braki po terminie bez wniosku o przywrócenie terminu?

Samo spóźnione uzupełnienie braków zwykle nie wystarczy. Jeżeli termin minął, należy złożyć wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 168 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i jednocześnie dokonać spóźnionej czynności zgodnie z art. 169 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy zażalenie zastępuje wniosek o przywrócenie terminu?

Nie. Zażalenie służy wykazaniu, że postanowienie sądu jest błędne. Wniosek o przywrócenie terminu służy natomiast usunięciu skutków uchybienia terminowi, gdy strona nie ponosi winy za spóźnienie. W niektórych sprawach trzeba rozważyć oba pisma, ale zależy to od przyczyny odrzucenia sprzeciwu.

Czy niewiedza o przepisach uzasadnia przywrócenie terminu?

Zwykle nie. Sądy wymagają od strony zachowania podstawowej staranności, w tym przeczytania pouczeń i wezwań z sądu. Sama niewiedza, zapomnienie lub lekceważenie korespondencji najczęściej nie wystarczą do wykazania braku winy z art. 168 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co zrobić, jeżeli nakaz zapłaty już trafił do komornika?

Należy pilnie sprawdzić, czy nakaz jest prawomocny, czy sprzeciw został skutecznie odrzucony oraz czy istnieją podstawy do wniosku o przywrócenie terminu. Można też rozważyć wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia, ponieważ zgodnie z art. 172 Kodeksu postępowania cywilnego samo złożenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje automatycznie postępowania ani egzekucji.

Źródła

• art. 126 § 1–2, art. 128 § 1, art. 130 § 1, art. 168 § 1–2, art. 169 § 1–4, art. 171, art. 172, art. 394 § 1, art. 502 § 1, art. 503 § 1 oraz art. 504 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.