Zaległe alimenty po przysposobieniu dziecka – czy nadal można je wyegzekwować?

Czy po przysposobieniu dziecka zaległe alimenty od biologicznego ojca przepadają?

Problem przysposobienie dziecka a zaległe alimenty trzeba rozdzielić od obowiązku płacenia świadczeń przyszłych po prawomocnym przysposobieniu. Nie. Samo przysposobienie dziecka nie powoduje automatycznego umorzenia zaległych alimentów, które stały się wymagalne przed dniem uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu.

Trzeba odróżnić dwie kwestie:

• alimenty bieżące – czyli raty należne po prawomocnym przysposobieniu,
• alimenty zaległe – czyli raty, które powinny zostać zapłacone wcześniej, ale nie zostały uregulowane.

Po prawomocnym przysposobieniu biologiczny ojciec co do zasady przestaje być zobowiązany do płacenia przyszłych alimentów. Nie oznacza to jednak, że znikają raty już wcześniej należne.

Skutek przysposobienia dla więzi prawnych z biologicznym ojcem

Zgodnie z art. 121 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi. Z kolei art. 121 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że przy przysposobieniu pełnym ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych oraz prawa i obowiązki tych krewnych względem niego, z wyjątkiem praw i obowiązków względem małżonka rodzica dziecka, gdy chodzi o przysposobienie przez małżonka jednego z rodziców.

W praktyce oznacza to, że gdy dziecko zostaje przysposobione przez męża matki, to od chwili prawomocności orzeczenia ojciec biologiczny przestaje być osobą zobowiązaną do dalszego wykonywania obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka.

Jeżeli chcesz szerzej porównać skutki adopcji dla więzi rodzinnych i obowiązków, zobacz także: skutki przysposobienia.

Od kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny biologicznego ojca?

Decydujący jest dzień prawomocności postanowienia o przysposobieniu, a nie dzień złożenia wniosku ani dzień ogłoszenia postanowienia.

Zgodnie z art. 363 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, orzeczenie staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Z kolei art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że prawomocne orzeczenie wiąże strony, sąd, który je wydał, inne sądy oraz inne organy państwowe.

To oznacza, że:

• do dnia poprzedzającego prawomocność przysposobienia alimenty od biologicznego ojca są należne,
• od dnia prawomocności przysposobienia obowiązek płacenia kolejnych rat przez biologicznego ojca wygasa.

Dlaczego zaległe alimenty nadal można egzekwować?

Każda rata alimentów staje się wymagalna w terminie określonym w wyroku, ugodzie albo postanowieniu zabezpieczającym. Jeżeli dłużnik jej nie zapłacił, powstała zaległość. Późniejsze przysposobienie nie kasuje automatycznie wcześniej powstałego długu.

Podstawą obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a zakres świadczeń alimentacyjnych określa art. 135 § 1 tej ustawy. Jeżeli istniało prawomocne orzeczenie zasądzające alimenty i raty nie były płacone, to dług powstał jeszcze w czasie, gdy obowiązek alimentacyjny istniał.

Inaczej mówiąc: ustanie obowiązku na przyszłość nie powoduje wygaśnięcia długu za przeszłość, chyba że nastąpiłoby to na podstawie odrębnego tytułu prawnego, np. skutecznego zwolnienia z długu przez wierzyciela, przedawnienia skutecznie podniesionego w odpowiednim zakresie albo ograniczeń egzekucyjnych wynikających ze szczególnego stanu faktycznego.

Czy komornik może uznać, że dług alimentacyjny został automatycznie umorzony?

Nie powinien tak przyjąć tylko z powodu przysposobienia. Komornik wykonuje tytuł wykonawczy i bada, czy świadczenie podlega egzekucji w zakresie wynikającym z treści tytułu oraz przedstawionych dokumentów. Jeżeli istnieje zaległość za okres sprzed prawomocności przysposobienia, nie ma podstaw do przyjęcia, że sama adopcja wymazała ten dług.

Jeżeli jednak po przysposobieniu w dalszym ciągu egzekwowano także raty przypadające po dacie prawomocności adopcji, to w tym zakresie biologiczny ojciec może kwestionować egzekucję co do alimentów przyszłych.

W sporze z komornikiem lub dłużnikiem najważniejsze jest dokładne rozdzielenie okresów:

• do dnia poprzedzającego prawomocność przysposobienia – alimenty należne,
• od dnia prawomocności przysposobienia – brak obowiązku biologicznego ojca co do nowych rat.

Jakie dokumenty warto mieć?

W takiej sprawie najlepiej zgromadzić:

• odpis prawomocnego postanowienia o przysposobieniu ze stwierdzeniem prawomocności,
• wyrok lub ugodę zasądzającą alimenty,
• zaświadczenie albo rozliczenie komornika wskazujące wysokość zaległości i okres, którego dotyczy,
• historię wpłat wyegzekwowanych od dłużnika.

Zgodnie z art. 364 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd pierwszej instancji, a dopóki akta znajdują się w sądzie drugiej instancji – ten sąd. W praktyce można więc złożyć wniosek o wydanie odpisu postanowienia ze stwierdzeniem prawomocności.

Opłata za wydanie odpisu orzeczenia podlega przepisom ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jej wysokość zależy od rodzaju żądanego dokumentu i aktualnej stawki przewidzianej w tej ustawie, dlatego warto sprawdzić aktualny cennik danego sądu lub portal informacyjny sądu przed złożeniem wniosku.

Jak rozliczyć pieniądze już ściągnięte przez komornika?

Jeżeli komornik wyegzekwował kwoty odpowiadające zaległym alimentom za okres sprzed prawomocności przysposobienia, co do zasady są to środki należne dziecku jako wierzycielowi alimentacyjnemu.

Jeżeli natomiast wpłata obejmowała okres mieszany, trzeba ustalić:

• jaka część odpowiada zaległościom sprzed przysposobienia,
• czy i w jakim zakresie objęto nią raty przypadające już po prawomocności przysposobienia.

W praktyce może być potrzebne szczegółowe rozliczenie od komornika. Jeżeli pojawił się spór, warto złożyć do kancelarii komorniczej pismo z żądaniem wskazania, na jakie miesiące zaliczono poszczególne wpłaty.

Przedawnienie zaległych alimentów

Trzeba jeszcze pamiętać, że zaległe alimenty nie są dochodzone bezterminowo. Zgodnie z art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat. W praktyce każda rata przedawnia się osobno.

Jeżeli jednak sprawa trafiła do egzekucji na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, trzeba dodatkowo ocenić skutki czynności egzekucyjnych dla biegu przedawnienia na tle przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 123 § 1 pkt 1 i art. 124 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Wszczęcie egzekucji co do zasady przerywa bieg przedawnienia roszczenia objętego tytułem wykonawczym.

To zagadnienie bywa zależne od przebiegu konkretnej egzekucji, dlatego przy starszych zaległościach trzeba przeanalizować akta komornicze i daty podejmowanych czynności.

Zobacz również:

• przysposobienie a alimenty biologicznego rodzica

Pozbawienie władzy rodzicielskiej a alimenty

Warto też doprecyzować częsty błąd: samo pozbawienie biologicznego ojca władzy rodzicielskiej nie uchyla jego obowiązku alimentacyjnego. Władza rodzicielska i obowiązek alimentacyjny to dwie różne instytucje prawne.

Obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i nie jest uzależniony od posiadania władzy rodzicielskiej. Dlatego ojciec pozbawiony władzy rodzicielskiej nadal musi płacić alimenty aż do chwili, gdy obowiązek ten wygaśnie z innej przyczyny, np. wskutek przysposobienia pełnego przez inną osobę.

Co zrobić praktycznie w takiej sytuacji?

Najbezpieczniej:

1. ustalić dokładną datę prawomocności postanowienia o przysposobieniu,
2. porównać ją z okresem, za jaki komornik wyliczył zaległości,
3. zażądać od komornika pisemnego rozliczenia zadłużenia i wyegzekwowanych kwot,
4. w piśmie do komornika powołać się na art. 121 § 1 i § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 363 § 1 i art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
5. wyraźnie wskazać, że ustanie obowiązku alimentacyjnego dotyczy wyłącznie rat przyszłych, a nie zaległości wymagalnych przed przysposobieniem.

Jeżeli dziecko nie ma wpisanego ojca albo sytuacja adopcyjna była nietypowa, pomocny może być także materiał: przysposobienie bez ojca.

Tabela: co dzieje się z alimentami po przysposobieniu?

FAQ

Czy po adopcji dziecka biologiczny ojciec musi dalej płacić alimenty?

Co do zasady nie – od dnia prawomocności przysposobienia przez inną osobę ustaje jego obowiązek co do przyszłych rat. Wynika to ze skutków przysposobienia określonych w art. 121 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy zaległe alimenty sprzed przysposobienia wygasają?

Nie. Zaległości, które stały się wymagalne przed prawomocnością postanowienia o przysposobieniu, nie wygasają automatycznie tylko dlatego, że doszło do adopcji.

Czy pozbawienie praw rodzicielskich zwalnia z alimentów?

Nie. Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie uchyla obowiązku alimentacyjnego. To odrębne instytucje prawne.

Jaki dokument jest najważniejszy w sporze z komornikiem?

Odpis postanowienia o przysposobieniu ze stwierdzeniem prawomocności. To on pozwala ustalić, do którego dnia biologiczny ojciec był zobowiązany do płacenia alimentów.

Czy zaległe alimenty się przedawniają?

Tak, roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się co do zasady po 3 latach zgodnie z art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale bieg przedawnienia może zostać przerwany np. przez czynności egzekucyjne.

Źródła

• art. 121 § 1 i § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 Nr 9, poz. 59 ze zm.
• art. 133 § 1, art. 135 § 1 i art. 137 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 Nr 9, poz. 59 ze zm.
• art. 363 § 1, art. 364 § 1 i art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 Nr 43, poz. 296 ze zm.
• art. 123 § 1 pkt 1 i art. 124 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 Nr 16, poz. 93 ze zm.
• ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2005 Nr 167, poz. 1398 ze zm.