Fundusz alimentacyjny po przekroczeniu dochodu – co można zrobić?

Co dzieje się po przekroczeniu kryterium dochodowego?

Najważniejsza zmiana względem starszych opracowań jest taka, że samo przekroczenie kryterium dochodowego nie zawsze oznacza całkowitą utratę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenie przysługuje również po przekroczeniu kryterium, ale w wysokości pomniejszonej o kwotę tego przekroczenia, według zasady „złotówka za złotówkę”.

Jeżeli jednak po takim pomniejszeniu wysokość świadczenia byłaby niższa niż 100 zł, świadczenie nie przysługuje. Wynika to z art. 9 ust. 2b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Oznacza to, że dziś nie można już automatycznie przyjąć, że niewielkie przekroczenie limitu dochodu zawsze odbiera prawo do funduszu. Trzeba sprawdzić, o ile dokładnie kryterium zostało przekroczone i jaka byłaby końcowa kwota świadczenia.

Kiedy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują?

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia 18. roku życia, a jeżeli uczy się w szkole albo szkole wyższej – do ukończenia 25. roku życia.

Jeżeli osoba uprawniona legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenia przysługują bezterminowo. Tak stanowi art. 9 ust. 1 pkt 3 tej ustawy. W praktyce ma to duże znaczenie w sprawach dzieci i dorosłych osób niesamodzielnych, ponieważ odpada ograniczenie wiekowe, ale nadal trzeba spełnić pozostałe warunki, w tym warunek bezskuteczności egzekucji oraz kryterium dochodowe.

Świadczenie z funduszu przysługuje w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednak nie wyższej niż 1000 zł miesięcznie, co wynika z art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Jak rozumieć bezskuteczność egzekucji?

Warunkiem otrzymania świadczeń z funduszu jest bezskuteczność egzekucji alimentów. Definicję zawiera art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Co do zasady chodzi o sytuację, w której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu bieżących i zaległych alimentów.

Jeżeli komornik stwierdza, że dłużnik nie płaci, bo nie pracuje albo korzysta z pomocy społecznej, nie oznacza to jeszcze końca działań. W sprawach alimentacyjnych komornik ma dalej idące obowiązki poszukiwawcze niż w zwykłych egzekucjach.

Zgodnie z art. 1086 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego komornik w sprawach o egzekucję świadczeń alimentacyjnych z urzędu przeprowadza dochodzenie w celu ustalenia zarobków i stanu majątkowego dłużnika oraz jego miejsca zamieszkania. Przepis ten nadal pozostaje podstawowym narzędziem w sprawach bezskutecznej egzekucji alimentów.

Czego można żądać od komornika?

Wierzyciel alimentacyjny może domagać się, aby komornik wykorzystywał wszystkie dostępne sposoby egzekucji: z wynagrodzenia, rachunków bankowych, wierzytelności, ruchomości, nieruchomości oraz innych praw majątkowych – w zależności od stanu faktycznego i ujawnionego majątku dłużnika.

W praktyce warto składać do komornika pisemne wnioski o:

• ponowne ustalenie miejsca pracy i źródeł dochodu dłużnika,
• zapytania do ZUS, urzędów skarbowych, CEIDG, ksiąg wieczystych i banków,
• poszukiwanie majątku dłużnika,
• wystąpienie o wyjawienie majątku na podstawie art. 913 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
• egzekucję z nieruchomości lub ruchomości, jeśli istnieją podstawy, by uznać, że dłużnik ma taki majątek.

Jeżeli komornik od dłuższego czasu nie wykonuje realnych czynności, można rozważyć skargę na czynności komornika na podstawie art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zasadność takiego środka zależy jednak od konkretnych zaniedbań w danej sprawie.

Zobacz również:

• praca a fundusz alimentacyjny
• nienależnie pobrane świadczenie z funduszu

Jak liczy się dochód do funduszu alimentacyjnego?

W sprawach z funduszu alimentacyjnego dochód ustala się według zasad z ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, do której odsyła art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie bierze się więc pod uwagę wyłącznie pensji „na rękę”, lecz dochód ustalany ustawowo, z uwzględnieniem m.in. dochodu opodatkowanego, niektórych dochodów nieopodatkowanych oraz zasad utraty i uzyskania dochodu.

W praktyce bardzo często o prawie do funduszu decyduje właśnie prawidłowe zastosowanie przepisów o utracie dochodu i uzyskaniu dochodu z art. 2 pkt 17, 18, 19 i 20 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jeżeli w rodzinie ktoś stracił pracę, zakończył działalność, uzyskał nowe zatrudnienie albo zmienił formę opodatkowania, może to istotnie wpłynąć na wynik.

Dlatego przy niewielkim przekroczeniu progu warto sprawdzić, czy organ prawidłowo policzył skład rodziny, dochód roczny i ewentualne korekty związane z utratą albo uzyskaniem dochodu. To często przesądza o tym, czy świadczenie zostanie przyznane w pełnej, obniżonej czy zerowej wysokości.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji odmownej?

Jeżeli gmina albo ośrodek właściwy wierzyciela wyda decyzję odmawiającą przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przysługuje odwołanie na zasadach określonych w ustawie z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Co do zasady termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W odwołaniu warto wskazać konkretnie:

• błąd w wyliczeniu dochodu,
• pominięcie utraty dochodu albo błędne ustalenie dochodu uzyskanego,
• nieprawidłowe ustalenie liczby członków rodziny,
• błędną ocenę bezskuteczności egzekucji,
• nieuwzględnienie zasady „złotówka za złotówkę”.

Jeżeli decyzja stanie się ostateczna, a nadal są podstawy do jej podważenia, dalsze kroki zależą od przebiegu postępowania i treści rozstrzygnięcia.

Czy można żądać alimentów od ojca dziecka mimo jego bezrobocia?

Tak. Wysokość alimentów zależy nie tylko od faktycznie osiąganych dochodów, ale od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Wynika to z art. 135 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Oznacza to, że sąd może brać pod uwagę nie to, ile dłużnik aktualnie deklaruje, lecz ile mógłby zarabiać przy dołożeniu należytej staranności, z uwzględnieniem wieku, zdrowia, kwalifikacji i lokalnego rynku pracy. Sam brak zatrudnienia nie znosi obowiązku alimentacyjnego.

Podstawą samego obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Kiedy można dochodzić alimentów od dziadków lub innych krewnych?

Taka możliwość istnieje, ale ma charakter wyjątkowy. Podstawę prawną stanowią art. 128, art. 129 § 1 i 2 oraz art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 1 wskazuje kolejność zobowiązanych, a art. 132 przewiduje, że obowiązek osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy:

• nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności,
• osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi,
• uzyskanie od niej na czas potrzebnych środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W praktyce alimenty od dziadków bywają zasądzane wtedy, gdy egzekucja wobec rodzica jest rzeczywiście bezskuteczna, a drugi rodzic – mimo własnych starań – nie jest w stanie samodzielnie pokryć usprawiedliwionych potrzeb dziecka. Sam fakt, że rodzic nie płaci, nie wystarcza jeszcze automatycznie do obciążenia dziadków.

Jeżeli chodzi o osobę z niepełnosprawnością, sąd będzie dodatkowo oceniał rzeczywiste koszty leczenia, rehabilitacji, opieki, sprzętu, dojazdów i codziennego utrzymania. Tu szczególnie ważne są rachunki, zaświadczenia i dokumentacja medyczna.

Zobacz również:

• fundusz po śmierci
• małżeństwo a fundusz

Odpowiedzialność karna za niepłacenie alimentów

Obecnie podstawą odpowiedzialności karnej jest art. 209 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis penalizuje uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądu, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Jeżeli przez takie zachowanie uprawniony zostaje narażony na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, zastosowanie może mieć art. 209 § 1a Kodeksu karnego, przewidujący surowszą odpowiedzialność.

Zawiadomienie można złożyć na policji lub w prokuraturze. W sprawach alimentacyjnych bardzo pomocne są: odpis wyroku lub ugody, zaświadczenie od komornika o bezskuteczności egzekucji, wykaz zaległości i potwierdzenia braku wpłat.

Jakie działania są najbardziej praktyczne w opisanej sytuacji?

Jeżeli doszło do przekroczenia kryterium dochodowego, a dziecko ma znaczny stopień niepełnosprawności, warto działać równolegle na kilku poziomach:

1. sprawdzić decyzję o odmowie lub obniżeniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego pod kątem prawidłowego wyliczenia dochodu i zastosowania zasady „złotówka za złotówkę”,
2. dopilnować aktywnej egzekucji komorniczej na podstawie art. 1086 Kodeksu postępowania cywilnego,
3. rozważyć zawiadomienie o przestępstwie z art. 209 Kodeksu karnego,
4. jeżeli sytuacja rodzinna i finansowa to uzasadnia – rozważyć pozew o alimenty od dalszych krewnych na podstawie art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
5. w razie wzrostu potrzeb dziecka wystąpić o podwyższenie alimentów od rodzica zobowiązanego.

To, który z tych kroków będzie najskuteczniejszy, zależy od konkretnego stanu faktycznego: wieku dziecka, stopnia niepełnosprawności, dokumentacji medycznej, dotychczasowej egzekucji, sytuacji majątkowej dłużnika i możliwości finansowych drugiego rodzica.

FAQ

Czy niewielkie przekroczenie progu dochodowego zawsze odbiera fundusz alimentacyjny?

Nie. Obecnie działa zasada „złotówka za złotówkę” z art. 9 ust. 2a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Trzeba sprawdzić, czy po pomniejszeniu świadczenie wyniesie co najmniej 100 zł.

Jakie jest aktualne kryterium dochodowe do funduszu alimentacyjnego?

Aktualnie wynosi 1209 zł na osobę w rodzinie. Przy ocenie prawa do świadczeń trzeba jednak badać także zasady utraty i uzyskania dochodu.

Czy znaczny stopień niepełnosprawności daje prawo do funduszu bez limitu wieku?

Tak. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przy znacznym stopniu niepełnosprawności świadczenia mogą przysługiwać bezterminowo, jeśli spełnione są także pozostałe warunki.

Czy można żądać alimentów od dziadków?

Tak, ale tylko wyjątkowo. Trzeba wykazać przesłanki z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli m.in. że uzyskanie alimentów od rodzica jest niemożliwe albo połączone z nadmiernymi trudnościami.

Czy bezrobotny rodzic może zostać zobowiązany do alimentów?

Tak. Sąd ocenia nie tylko faktyczne dochody, ale także zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego na podstawie art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła

• art. 128, art. 129 § 1 i 2, art. 132, art. 133 § 1, art. 135 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 1086 § 1, art. 767 § 1, art. 913 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 209 § 1 i § 1a ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 2 pkt 2, art. 2 pkt 12, art. 9 ust. 1, ust. 2a, ust. 2b, art. 10 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
• art. 2 pkt 17, 18, 19 i 20 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
• art. 129 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
• wyrok Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1974 r., III CRN 66/74