Dziedziczenie po partnerze po samym ślubie kościelnym a długi spadkowe

W opisanej sytuacji decydujące znaczenie ma to, czy doszło do zawarcia małżeństwa wywołującego skutki cywilne, czy tylko związku religijnego bez skutków w prawie państwowym. Dla dziedziczenia ustawowego liczy się wyłącznie status małżonka w rozumieniu prawa cywilnego.

Czy po samym ślubie kościelnym dziedziczy się po zmarłym?

Nie. Jeżeli strony zawarły wyłącznie ślub kościelny, który nie został skutecznie zarejestrowany w USC jako małżeństwo wywołujące skutki cywilne, to partner nie jest małżonkiem w rozumieniu przepisów spadkowych i nie dziedziczy z ustawy.

Podstawą jest art. 931 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym w pierwszej kolejności do spadku powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Przepis ten odnosi się do małżonka istniejącego w sensie cywilnoprawnym, a nie wyłącznie religijnym.

Z kolei samo zawarcie małżeństwa podlegającego prawu polskiemu następuje na zasadach określonych w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tymi przepisami małżeństwo zostaje zawarte albo przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, albo – w przypadku małżeństwa wyznaniowego ze skutkami cywilnymi – po złożeniu odpowiednich oświadczeń i sporządzeniu aktu małżeństwa w USC.

Od kiedy ślub kościelny może wywoływać skutki cywilne?

W Polsce możliwość zawarcia tzw. małżeństwa konkordatowego obowiązuje od 15 listopada 1998 r., na mocy zmian wprowadzonych ustawą z 24 lipca 1998 r. o zmianie ustaw: Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego, Prawo o aktach stanu cywilnego, ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw.

To jednak nie oznacza, że każdy ślub kościelny zawarty po tej dacie automatycznie wywołuje skutki cywilne. Aby tak było, muszą zostać spełnione wymogi z art. 1 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a następnie małżeństwo musi zostać wpisane do rejestru stanu cywilnego. Potwierdzeniem jest akt małżeństwa.

Jeżeli więc ktoś mówi, że „miał tylko ślub kościelny”, trzeba ustalić, czy chodzi o:

• wyłącznie ceremonię religijną bez skutków cywilnych,
• czy ślub wyznaniowy ze skutkami cywilnymi, po którym sporządzono akt małżeństwa w USC.

Jak sprawdzić, czy związek był ważnym małżeństwem cywilnym?

Najpewniejszym sposobem jest ustalenie, czy został sporządzony akt małżeństwa w urzędzie stanu cywilnego. Jeżeli nie ma aktu małżeństwa, co do zasady nie ma też małżeństwa wywołującego skutki cywilne.

W praktyce warto sprawdzić:

• odpis aktu małżeństwa z USC,
• czy po ceremonii religijnej przekazano dokumenty do urzędu,
• czy strony były wpisane w dokumentach urzędowych jako małżonkowie.

Jeżeli aktu małżeństwa nie ma, partner nie dziedziczy z ustawy i nie musi składać oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym partnerze tylko dlatego, że pozostawali w związku religijnym.

Zobacz również:

odrzucenie spadku po dalekim krewnym

Czy trzeba odrzucać spadek po partnerze z wyłącznie kościelnego związku?

Co do zasady nie, ponieważ osoba taka nie jest spadkobiercą ustawowym. Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa tylko ten, kto został powołany do spadku z ustawy albo testamentu.

Zasady składania takiego oświadczenia wynikają z art. 1012 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym spadkobierca może spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza albo spadek odrzucić. Termin na złożenie oświadczenia wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym dana osoba dowiedziała się o tytule swego powołania do spadku – art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli jednak partner został wskazany w testamencie, sytuacja zmienia się całkowicie. Wtedy może być spadkobiercą testamentowym i w razie obawy przed długami powinien rozważyć odrzucenie spadku w terminie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego.

Kto dziedziczy po zmarłym, jeśli nie było małżeństwa cywilnego?

Wtedy stosuje się ogólne zasady dziedziczenia ustawowego z art. 931–935¹ Kodeksu cywilnego. Krąg spadkobierców zależy od tego, kto przeżył spadkodawcę.

W opisanym przypadku siostra osoby pozostającej tylko w związku kościelnym nie dziedziczy po zmarłym partnerze swojej siostry tylko z tego powodu, że była z nim spokrewniona przez związek rodzinny lub emocjonalny. Dziedziczenie następuje według więzi przewidzianych przez ustawę albo testament.

Czy długi spadkowe przechodzą na partnera bez małżeństwa cywilnego?

Nie, jeżeli nie jest on spadkobiercą. Długi spadkowe obciążają spadkobierców, ponieważ zgodnie z art. 922 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców.

Jeżeli więc partner nie jest małżonkiem cywilnym i nie został powołany w testamencie, nie wchodzi do kręgu spadkobierców i nie odpowiada za zobowiązania zmarłego jako długi spadkowe.

Warto jednak odróżnić długi spadkowe od ewentualnych własnych zobowiązań partnera, np. wynikających z bycia współkredytobiorcą, poręczycielem lub współwłaścicielem zobowiązania. W takich przypadkach odpowiedzialność może istnieć niezależnie od dziedziczenia.

Zobacz również:

spadek z długami większymi niż majątek – jaka jest odpowiedzialność?

Kiedy trzeba zachować szczególną ostrożność?

Sama odpowiedź, że „był tylko ślub kościelny”, nie zawsze wystarcza. Ostrożność jest potrzebna zwłaszcza wtedy, gdy:

• ślub odbył się po 15 listopada 1998 r.,
• rodzina nie ma pewności, czy sporządzono akt małżeństwa,
• zmarły pozostawił testament,
• partner podpisywał wspólne umowy kredytowe lub poręczenia,
• w grę wchodzi odrzucenie spadku przez dalszych krewnych albo małoletnich.

W sprawach z udziałem małoletnich należy pamiętać, że odrzucenie spadku w ich imieniu wymaga działania zgodnie z przepisami o zarządzie majątkiem dziecka i zwykle uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego. Na tle terminu z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oraz procedury sądowej znaczenie ma aktualne orzecznictwo i dokładny stan faktyczny.

FAQ

Czy partner po samym ślubie kościelnym jest traktowany jak małżonek przy dziedziczeniu?

Nie. Dla dziedziczenia ustawowego liczy się wyłącznie małżeństwo wywołujące skutki cywilne, o którym mowa w art. 1 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy trzeba odrzucać spadek po partnerze, jeśli nie było ślubu cywilnego?

Co do zasady nie, bo taka osoba nie jest spadkobiercą ustawowym. Inaczej będzie, jeśli została powołana do spadku w testamencie.

Jak sprawdzić, czy ślub kościelny miał skutki cywilne?

Najprościej uzyskać odpis aktu małżeństwa z urzędu stanu cywilnego. Jeśli aktu nie ma, zwykle nie ma też małżeństwa wywołującego skutki cywilne.

Czy długi zmarłego mogą obciążyć partnera bez dziedziczenia?

Tak, ale nie jako długi spadkowe. Może to nastąpić tylko wtedy, gdy partner odpowiada z innego tytułu, np. jako współkredytobiorca albo poręczyciel.

Czy siostra partnerki musi odrzucać spadek po zmarłym?

Nie, jeżeli nie jest powołana do spadku z ustawy ani z testamentu. Sam fakt pokrewieństwa z partnerką zmarłego nie tworzy prawa do spadku po nim.

Źródła

• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 922 § 1, art. 931 § 1–2, art. 932–935, art. 1012, art. 1015 § 1.
• Ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 1 § 1–2.
• Ustawa z 24 lipca 1998 r. o zmianie ustaw: Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego, Prawo o aktach stanu cywilnego, ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 117, poz. 757).