Zwrot kosztów wycieczek od byłego konkubenta – kiedy jest możliwy?

Rozliczenia po rozstaniu konkubentów – od czego zacząć?

Po rozpadzie związku nieformalnego nie stosuje się przepisów o wspólności ustawowej małżeńskiej. Polski porządek prawny nie przewiduje dla konkubentów automatycznego modelu podziału wydatków, oszczędności i nakładów. Dlatego roszczenie o zwrot pieniędzy trzeba oprzeć na ogólnych przepisach prawa cywilnego, a nie na samym fakcie pozostawania w relacji partnerskiej.

W praktyce trzeba oddzielić trzy różne sytuacje:

• zwykłe koszty wspólnego życia ponoszone dobrowolnie,
• nakłady lub świadczenia przekazane z wyraźnym założeniem późniejszego rozliczenia,
• przesunięcia majątkowe, które wzbogaciły tylko jedną stronę bez podstawy prawnej.

Przy wydatkach na zagraniczne wycieczki sądy często oceniają, czy był to element wspólnego sposobu życia, czy rzeczywiście świadczenie, które miało podlegać zwrotowi. To podstawowa trudność dowodowa w tego typu sprawach.

Jaka podstawa prawna może mieć zastosowanie?

W sprawach między byłymi konkubentami najczęściej analizuje się przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu oraz nienależnym świadczeniu.

Zgodnie z art. 405 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, ma obowiązek wydać korzyść w naturze, a gdy to niemożliwe – zwrócić jej wartość.

Z kolei art. 410 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, a świadczenie jest nienależne m.in. wtedy, gdy spełniający świadczenie nie był zobowiązany albo zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty.

W teorii to właśnie te przepisy mogą otwierać drogę do żądania zwrotu pieniędzy za sfinansowane wyjazdy. W praktyce trzeba jednak jeszcze wykazać:

• że doszło do konkretnego przysporzenia po stronie byłego partnera,
• że przysporzenie nastąpiło Pani kosztem,
• że nie było podstawy prawnej zatrzymania tej korzyści,
• albo że świadczenie było spełnione w określonym celu, który następnie odpadł.

Nie w każdej sprawie uda się to udowodnić. Jeśli wycieczki były wspólnym, akceptowanym sposobem korzystania z pieniędzy w trakcie związku, sąd może uznać, że był to wydatek dobrowolny, niewymagający późniejszego rozliczenia.

Zobacz również:

rozliczenia z partnerem oraz zakończenie konkubinatu.

Czy same faktury za wycieczki wystarczą?

Faktury, potwierdzenia przelewów, umowy z biurem podróży czy potwierdzenia rezerwacji na Pani nazwisko są ważnym dowodem tego, że to Pani finansowała wyjazdy. Takie dokumenty nie przesądzają jednak automatycznie o obowiązku zwrotu po stronie byłego partnera.

Dokumenty potwierdzają poniesienie wydatku, ale nie zawsze potwierdzają podstawę prawną roszczenia o zwrot. Dlatego znaczenie mogą mieć także:

• wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, w których partner obiecywał późniejsze wyrównanie kosztów,
• ustalenia, że Pani pokrywa urlopy, a on w zamian miał finansować wspólną inwestycję lub inne potrzeby obojga,
• dowody, że wyjazdy nie miały charakteru prezentu ani swobodnego finansowania partnera,
• zeznania świadków znających zasady rozliczeń między Państwem.

Jeżeli były partner inwestował wyłącznie we własną działkę i czynił to na swoją rzecz, a Pani ponosiła równolegle wydatki konsumpcyjne za oboje, trzeba bardzo ostrożnie ocenić, czy rzeczywiście da się wykazać nierównowagę majątkową podlegającą zwrotowi. W wielu sprawach bardziej realne okazuje się dochodzenie zwrotu nakładów niż zwrotu kosztów typowo konsumpcyjnych.

Dlaczego zwrot kosztów urlopów jest trudniejszy niż zwrot nakładów na majątek?

Wydatki na podróże, restauracje, bilety czy bieżącą konsumpcję zwykle nie pozostawiają trwałego składnika majątku. To odróżnia je od nakładów na nieruchomość, samochód czy remont mieszkania. W sprawach o wydatki konsumpcyjne były partner często podnosi, że obie strony korzystały z nich na bieżąco, więc nie ma już korzyści, którą należałoby zwrócić.

Właśnie dlatego sąd może badać także art. 409 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli wzbogacony zużył lub utracił korzyść w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści, powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

W sprawie o sfinansowane wyjazdy były partner może argumentować, że nie jest już wzbogacony, bo wycieczki zostały skonsumowane wspólnie i nie pozostawiły po nim obecnego przysporzenia majątkowego. Taki zarzut nie zawsze jest skuteczny, ale trzeba się z nim liczyć.

Przedawnienie roszczenia o zwrot pieniędzy

Co do zasady termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi 6 lat, zgodnie z art. 118 zdanie pierwsze Kodeksu cywilnego. Jednocześnie koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata.

To oznacza, że dla roszczeń niebędących roszczeniami okresowymi ani związanymi z działalnością gospodarczą zwykle liczy się 6 lat, a przedawnienie kończy się 31 grudnia odpowiedniego roku.

Jednak w praktyce kluczowe jest ustalenie, od kiedy roszczenie stało się wymagalne. Zgodnie z art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Przy rozliczeniach konkubenckich to nie zawsze jest data zapłaty za wycieczkę. Czasem może to być dopiero moment rozstania, moment odmowy rozliczenia albo chwila, gdy odpadł uzgodniony cel świadczenia. Wszystko zależy od tego, co da się udowodnić.

Dlatego nie należy automatycznie zakładać, że każdy wydatek przedawnia się po 6 latach od dnia faktury. Najpierw trzeba ustalić konstrukcję roszczenia i moment jego wymagalności.

Jak zwiększyć szanse na odzyskanie pieniędzy?

Najbezpieczniejsza kolejność działań jest zwykle następująca:

1. zgromadzenie pełnej dokumentacji wydatków,
2. ustalenie, czy istnieją dowody na umowę lub choćby ustne porozumienie co do przyszłego rozliczenia,
3. wyliczenie konkretnej kwoty dochodzonego zwrotu,
4. wezwanie byłego partnera do zapłaty z wyznaczeniem terminu,
5. rozważenie mediacji albo negocjacji ugodowych,
6. dopiero na końcu decyzja o pozwie.

Wezwanie do zapłaty nie przerywa przedawnienia, ale porządkuje stanowisko stron i może pomóc wykazać datę odmowy zwrotu. Przerwanie biegu przedawnienia następuje natomiast w wypadkach wskazanych w art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego, w szczególności przez każdą czynność przed sądem przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, a także przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Jeśli z korespondencji wynika, że były partner uznawał dług lub proponował częściową spłatę, może to mieć bardzo duże znaczenie także dla przedawnienia.

Zobacz również:

zwrot pieniędzy konkubinatu.

Czy warto iść od razu do sądu?

Niekoniecznie. W sporach o wydatki poniesione podczas konkubinatu ryzyko procesowe bywa znaczne. Pozew ma większy sens wtedy, gdy poza samymi fakturami istnieją jeszcze dowody ustaleń między stronami. Jeżeli materiał dowodowy jest słaby, warto najpierw rozważyć mediację albo ugodę.

Mediacja może być prowadzona umownie albo na podstawie przepisów art. 183¹–183¹⁵ ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Ugoda zawarta przed mediatorem, po zatwierdzeniu przez sąd, ma moc ugody sądowej, zgodnie z art. 183¹⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeśli relacje po rozstaniu pozwalają na rozmowę, mediacja bywa rozsądniejsza niż kilkuletni proces o niepewnym wyniku.

Co można realnie żądać?

W praktyce najczęściej rozważa się żądanie zwrotu tej części wydatków, która odpowiada korzyści byłego partnera, a nie automatycznie całości kwot opłaconych przez jedną stronę. Przy wspólnych wyjazdach zwykle chodziłoby więc co najwyżej o część kosztów przypadającą na partnera, o ile istnieje podstawa do takiego rozliczenia.

Jeżeli równolegle ponosili Państwo porównywalne koszty utrzymania mieszkania i życia codziennego, były partner może bronić się twierdzeniem, że całość relacji miała charakter wzajemnych, nieformalnych świadczeń kompensujących się w czasie. Taki argument bywa przez sądy brany pod uwagę.

W niektórych stanach faktycznych lepiej oprzeć spór nie na samych kosztach urlopów, ale na szerszym rozliczeniu relacji finansowych po rozstaniu, podobnie jak w sprawach o zwrot pieniędzy konkubinaturozliczenia z partnerem.

Ocena sytuacji opisanej w pytaniu

W opisanym stanie faktycznym nie można wykluczyć dochodzenia zwrotu części kosztów wyjazdów, ale trzeba wyraźnie zaznaczyć, że powodzenie sprawy zależy od szczegółów i od dowodów. Same faktury wystawione na Panią potwierdzają finansowanie wycieczek, lecz nie przesądzają jeszcze, że były partner ma prawny obowiązek zwrotu.

Szanse rosną, jeżeli da się wykazać, że:

• istniało porozumienie o późniejszym wyrównaniu wydatków,
• Pani pokrywała koszty wyjazdów dlatego, że partner deklarował ponoszenie innych wydatków na wspólne cele, które ostatecznie okazały się jego wyłączną korzyścią,
• partner przyznawał, że powinien oddać część pieniędzy.

Jeżeli takich dowodów brak, sąd może uznać, że finansowanie wyjazdów było dobrowolnym elementem wspólnego życia i oddalić powództwo.

FAQ

Czy konkubent musi oddać pieniądze za wspólne wakacje?

Nie zawsze. Obowiązek zwrotu nie wynika z samego rozstania. Trzeba wykazać konkretną podstawę roszczenia, np. bezpodstawne wzbogacenie z art. 405 Kodeksu cywilnego albo nienależne świadczenie z art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy faktura na moje nazwisko wystarczy do wygrania sprawy?

Nie. Faktura potwierdza, że Pani zapłaciła, ale nie dowodzi jeszcze, że druga strona miała obowiązek zwrotu. Potrzebne bywają też dowody ustaleń między partnerami.

Jaki jest termin przedawnienia?

Co do zasady 6 lat, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, ale kluczowe jest ustalenie momentu wymagalności roszczenia według art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy wezwanie do zapłaty przerywa przedawnienie?

Nie. Samo wezwanie do zapłaty co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia. Skutek taki mogą wywołać czynności wymienione w art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego, np. wniesienie pozwu.

Czy lepiej zacząć od mediacji?

W wielu sprawach tak. Przy słabszych dowodach mediacja może być praktyczniejsza i tańsza niż proces, którego wynik jest niepewny.

Źródła

• art. 118, art. 120 § 1, art. 123 § 1, art. 405, art. 409, art. 410 § 1 i § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.)
• art. 183¹–183¹⁵ ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.)
• orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące rozliczeń majątkowych między konkubentami, w tym linia orzecznicza dopuszczająca stosowanie przepisów prawa cywilnego zależnie od okoliczności konkretnej sprawy