Poruszanie się samochodem zmarłego ojca

Czy można jeździć samochodem po zmarłym ojcu?

Co do zasady tak. Polskie przepisy nie zakazują prowadzenia samochodu tylko dlatego, że w dowodzie rejestracyjnym nadal figuruje zmarły właściciel. Warunkiem jest jednak to, aby kierujący miał odpowiednie uprawnienia, pojazd był dopuszczony do ruchu, miał ważne okresowe badanie techniczne oraz obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.

Podstawą nabycia praw do samochodu po zmarłym jest dziedziczenie. Zgodnie z art. 924 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a zgodnie z art. 925 Kodeksu cywilnego spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Oznacza to, że własność udziału w samochodzie może przejść na spadkobiercę już w dniu śmierci ojca, ale w praktyce trzeba jeszcze uzyskać dokument potwierdzający dziedziczenie.

Jeżeli syn jest jedynym spadkobiercą i nie ma sporu co do dziedziczenia, korzystanie z auta zwykle nie powoduje problemów. Inaczej może być wtedy, gdy istnieje kilku spadkobierców, trwa spór rodzinny albo nie wiadomo, czy zmarły pozostawił testament. Wtedy sam fakt faktycznego posiadania kluczyków i dokumentów pojazdu nie rozstrzyga jeszcze, komu przysługuje prawo do auta.

Jak udowodnić, że samochód został odziedziczony?

W kontaktach z urzędem, ubezpieczycielem, stacją demontażu albo kupującym samochód potrzebny jest dokument potwierdzający prawa do spadku. Zgodnie z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Alternatywnie notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia na podstawie art. 95a ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie.

W praktyce dokumentami potwierdzającymi nabycie spadku są więc przede wszystkim:

• prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
• zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza,
• europejskie poświadczenie spadkowe, jeżeli sprawa ma element transgraniczny.

Jeżeli samochód ma przypaść tylko jednemu ze spadkobierców, a spadkobierców jest kilku, samo stwierdzenie nabycia spadku może nie wystarczyć do uporządkowania własności pojazdu. Wtedy potrzebny może być dział spadku. Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami albo na mocy orzeczenia sądu.

Samochód a kilku spadkobierców

Jeżeli po ojcu dziedziczy kilka osób, samochód wchodzi do majątku spadkowego i do chwili działu spadku jest objęty wspólnością majątku spadkowego. Wynika to z art. 1035 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym do wspólności majątku spadkowego i działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych.

Współwłaściciel ma prawo współposiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej w zakresie dającym się pogodzić z takim samym prawem pozostałych współwłaścicieli, co wynika z art. 206 Kodeksu cywilnego. W praktyce oznacza to, że korzystanie z auta przez jednego spadkobiercę powinno respektować prawa pozostałych. Jeżeli pozostali spadkobiercy sprzeciwiają się wyłącznemu używaniu pojazdu, spór może dotyczyć nie tylko auta, ale także rozliczenia korzyści, kosztów i ewentualnych szkód.

Przy poważniejszych decyzjach, takich jak sprzedaż samochodu, zezłomowanie pojazdu albo przekazanie go jednej osobie, konieczna jest zgoda wszystkich współuprawnionych albo formalny dział spadku. Dla uniknięcia konfliktu warto sporządzić krótkie pisemne porozumienie, kto korzysta z samochodu, kto płaci OC, naprawy i przegląd oraz co stanie się z autem po zakończeniu spraw spadkowych.

Dokumenty kierowcy podczas kontroli drogowej

W ruchu krajowym kierowca pojazdu zarejestrowanego w Polsce co do zasady nie musi wozić przy sobie dowodu rejestracyjnego, potwierdzenia zawarcia umowy OC ani polskiego prawa jazdy, ponieważ uprawnienia i dane pojazdu są sprawdzane w systemach publicznych. Wynika to z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, które określają obowiązki kierującego w zakresie posiadania i okazywania dokumentów oraz przewidują zwolnienia, gdy dane są dostępne w centralnych ewidencjach.

Nie oznacza to jednak, że dokumenty spadkowe są zbędne. Podczas zwykłej kontroli drogowej policjant zwykle weryfikuje uprawnienia kierowcy, rejestrację pojazdu, badanie techniczne i OC. Jeżeli jednak pojawi się wątpliwość co do prawa do korzystania z auta, zwłaszcza przy sporze rodzinnym albo zgłoszeniu przywłaszczenia czy kradzieży, przydatna może być kopia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, aktu poświadczenia dziedziczenia albo pisemnej zgody pozostałych spadkobierców.

Przy wyjeździe za granicę należy zachować większą ostrożność. Zwolnienia dotyczące niewożenia dokumentów działają w praktyce w Polsce. Za granicą kierowca powinien mieć przy sobie prawo jazdy, dowód rejestracyjny i potwierdzenie OC, a w niektórych państwach także Zieloną Kartę lub inny dokument wymagany lokalnie.

OC samochodu po śmierci właściciela

Obowiązek posiadania ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych wynika z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Samochód zarejestrowany w Polsce musi mieć ciągłość OC także wtedy, gdy właściciel zmarł, a sprawy spadkowe nie są jeszcze zakończone.

Przejście własności pojazdu ma znaczenie dla polisy. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK w razie przejścia lub przeniesienia prawa własności pojazdu prawa i obowiązki z umowy OC przechodzą na posiadacza, na którego przeszło lub zostało przeniesione prawo własności. Taka umowa OC trwa do końca okresu, na jaki została zawarta, chyba że nowy właściciel ją wypowie. Ubezpieczyciel może też dokonać rekalkulacji składki.

Bardzo ważne jest to, że OC przejęte po poprzednim właścicielu nie przedłuża się automatycznie na kolejny okres. Wynika to z art. 31 ust. 1 w związku z art. 28 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Jeżeli więc spadkobierca korzysta z samochodu, powinien sprawdzić dokładną datę końca polisy i zawrzeć nową umowę przed jej wygaśnięciem.

Rejestracja samochodu odziedziczonego po ojcu

Po nabyciu pojazdu trzeba pamiętać o obowiązkach rejestracyjnych. Zgodnie z art. 73aa ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym właściciel pojazdu jest obowiązany złożyć wniosek o rejestrację pojazdu w terminie 30 dni od dnia nabycia pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku przedsiębiorców prowadzących obrót pojazdami obowiązują odrębne terminy przewidziane w art. 73aa ust. 3 tej ustawy.

W sprawach spadkowych praktycznym problemem bywa ustalenie, od kiedy liczyć termin. Nabycie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy na podstawie art. 925 Kodeksu cywilnego, natomiast możliwość wykazania praw do pojazdu powstaje zwykle dopiero po uzyskaniu postanowienia sądu albo aktu poświadczenia dziedziczenia. W razie wątpliwości warto nie zwlekać z postępowaniem spadkowym i rejestracją, aby ograniczyć ryzyko sporu z urzędem.

Za naruszenie obowiązku złożenia wniosku o rejestrację starosta może nałożyć karę pieniężną na podstawie art. 140mb ustawy Prawo o ruchu drogowym. W typowej sytuacji właściciela niebędącego przedsiębiorcą kara za niezłożenie wniosku w terminie 30 dni wynosi 500 zł, a przy przekroczeniu 180 dni - 1000 zł.

Do rejestracji samochodu po zmarłym najczęściej potrzebne będą: wniosek o rejestrację, dowód własności w postaci postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia, dokument działu spadku lub umowy przenoszącej udziały, jeżeli auto ma być zarejestrowane tylko na jedną osobę, dotychczasowy dowód rejestracyjny, tablice rejestracyjne oraz potwierdzenie ważnego OC. Szczegółowa lista dokumentów może zależeć od konkretnego urzędu i stanu dokumentacji pojazdu.

Czy samo przepisanie OC wystarczy?

Nie. Przepisanie polisy OC albo zgłoszenie ubezpieczycielowi śmierci właściciela nie zastępuje postępowania spadkowego, działu spadku ani rejestracji pojazdu. Ubezpieczenie dotyczy odpowiedzialności cywilnej związanej z ruchem pojazdu, natomiast nie rozstrzyga samo przez się, kto jest właścicielem samochodu.

Jeżeli ubezpieczyciel wpisał syna jako osobę korzystającą z polisy, może to ułatwiać obsługę ubezpieczenia, ale nie usuwa potrzeby uporządkowania dokumentów własności. Dla sprzedaży auta, złomowania, rejestracji na siebie albo rozliczeń z rodzeństwem kluczowe będą dokumenty spadkowe i ewentualny dział spadku.

Jak ograniczyć ryzyko problemów?

Najbezpieczniej jest możliwie szybko ustalić krąg spadkobierców, uzyskać sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, sprawdzić polisę OC i termin badania technicznego, a następnie załatwić rejestrację pojazdu. Jeżeli jest kilku spadkobierców, warto od razu zdecydować, czy auto ma zostać sprzedane, czy przypadnie jednemu z nich.

Do czasu zakończenia formalności dobrze jest wozić przynajmniej kopie dokumentów potwierdzających sytuację prawną pojazdu, zwłaszcza gdy auto jest używane przez osobę niewidniejącą w dowodzie rejestracyjnym. Nie jest to zawsze prawny obowiązek podczas jazdy po Polsce, ale może oszczędzić czasu i wyjaśnień w razie kontroli albo sporu rodzinnego.

FAQ

Źródła

• Art. 924, art. 925, art. 1025 § 1, art. 1035, art. 1037 § 1, art. 199, art. 201 i art. 206 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 38, art. 73aa i art. 140mb ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
• Art. 23 ust. 1, art. 28 i art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK.
• Art. 95a ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie.