L4 w ciąży a aktywna działalność gospodarcza

W opisanej sytuacji zasadnicza odpowiedź brzmi: tak, może Pani pozostawić działalność gospodarczą aktywną i jednocześnie korzystać ze zwolnienia lekarskiego wystawionego w związku z zatrudnieniem na etacie, ale pod bardzo istotnym warunkiem – w okresie orzeczonej niezdolności do pracy nie może Pani osobiście wykonywać pracy zarobkowej ani faktycznie prowadzić działalności.

Kluczowe znaczenie ma tu nie sam wpis w CEIDG ani sam fakt istnienia firmy, lecz to, czy w czasie L4 wykonuje Pani jakiekolwiek czynności, które ZUS może uznać za pracę zarobkową albo wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem.

Czy na L4 można mieć nadal zarejestrowaną działalność gospodarczą?

Tak. Przepisy nie nakazują zawieszania ani zamykania działalności gospodarczej tylko dlatego, że ubezpieczona korzysta ze zwolnienia lekarskiego z tytułu stosunku pracy. Samo pozostawienie aktywnego wpisu w CEIDG nie pozbawia prawa do zasiłku chorobowego.

O ryzyku decyduje dopiero to, czy przedsiębiorca osobiście wykonuje czynności składające się na prowadzenie firmy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową albo wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

To oznacza, że w czasie L4 można mieć firmę, rachunek firmowy, klientów, zawarte umowy, a nawet osiągane przez firmę przychody, ale nie można samodzielnie świadczyć usług, obsługiwać klientów, podpisywać dokumentów w ramach bieżącej działalności, organizować pracy w sposób wskazujący na aktywne prowadzenie biznesu – chyba że chodzi o czynności zupełnie incydentalne, wymuszone okolicznościami i niebędące pracą zarobkową. Tego typu przypadki zawsze ocenia się indywidualnie.

Co dokładnie jest zabronione podczas L4?

Najważniejszy zakaz wynika z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. ZUS może zakwestionować prawo do zasiłku, jeżeli podczas zwolnienia lekarskiego ubezpieczona:

• osobiście wykonuje usługi lub sprzedaje towary,
• kontaktuje się z klientami w ramach realizacji zleceń,
• wystawia oferty, negocjuje warunki współpracy,
• podpisuje faktury, umowy, zamówienia lub inne dokumenty związane z normalnym funkcjonowaniem firmy,
• nadzoruje pracę w sposób wykraczający poza bierny status właściciela przedsiębiorstwa,
• wykonuje czynności administracyjne, księgowe lub organizacyjne, jeśli mają one charakter realnej pracy.

Przy łączeniu etatu i firmy istotny jest również problem: L4 w ciąży a działalność gospodarcza, w tym tytuł do ubezpieczenia chorobowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się szerokie rozumienie pojęcia pracy zarobkowej. W wyroku z 5 kwietnia 2005 r., sygn. akt I UK 370/04, Sąd Najwyższy wskazał, że pracą zarobkową jest każda aktywność zmierzająca do osiągnięcia zarobku, w tym także pozarolnicza działalność gospodarcza.

W praktyce ZUS analizuje nie tylko formalne dokumenty, lecz również rzeczywiste zachowanie przedsiębiorcy. Jeżeli np. firma nadal działa, ale wszystkie czynności wykonuje pracownik albo pełnomocnik, ryzyko jest znacznie mniejsze. Jeżeli jednak właścicielka sama odpowiada klientom, wydaje polecenia, organizuje realizację zleceń i podpisuje dokumenty – ZUS może uznać, że dochodzi do wykonywania pracy.

Czy można zatrudnić pracownika, który będzie wykonywał zlecenia?

Tak, to rozwiązanie jest co do zasady dopuszczalne. Może Pani pozostawić działalność aktywną i zatrudnić pracownika albo współpracownika, który będzie wykonywał zamówienia. Istotne jest jednak, aby to rzeczywiście ta osoba przejęła realizację spraw firmy.

Bezpieczniej jest, aby już przed rozpoczęciem zwolnienia lekarskiego uporządkować kwestie organizacyjne, w szczególności:

• zawrzeć umowę z pracownikiem lub współpracownikiem,
• określić zakres jego obowiązków,
• w razie potrzeby udzielić pełnomocnictwa do reprezentowania firmy,
• zapewnić, by faktury, korespondencję i bieżącą obsługę klientów prowadziła inna osoba,
• ograniczyć własny udział do minimum, najlepiej do zera w bieżącej obsłudze działalności.

Jeśli charakter działalności tego wymaga, warto rozważyć ustanowienie pełnomocnika do spraw firmy. Dzięki temu obieg dokumentów i reprezentacja przedsiębiorstwa nie będą wymagały Pani osobistego działania.

Zobacz również:

poszukiwanie pracy podczas zwolnienia lekarskiego L4

Czy podpisanie pojedynczego dokumentu zawsze odbiera zasiłek?

Nie da się odpowiedzieć na to całkowicie automatycznie. W orzecznictwie zdarzają się rozstrzygnięcia, w których sądy odróżniają incydentalne, wymuszone okolicznościami czynności formalne od normalnego wykonywania działalności zarobkowej. Jednak granica bywa cienka, a ZUS często interpretuje takie sytuacje rygorystycznie.

Dlatego z praktycznego punktu widzenia najlepiej przyjąć zasadę: w czasie L4 nie podpisywać osobiście dokumentów związanych z bieżącym prowadzeniem firmy, jeżeli można to zorganizować inaczej. Jeśli jakiś podpis jest absolutnie konieczny, ocena skutków prawnych zależy od całego stanu faktycznego: rodzaju dokumentu, częstotliwości takich działań, wpływu na osiąganie przychodu i rzeczywistej aktywności w firmie.

Czy zasiłek chorobowy będzie przysługiwał z etatu?

Tak, jeżeli niezdolność do pracy dotyczy zatrudnienia pracowniczego i spełnione są warunki do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, zasiłek chorobowy przysługuje z tytułu umowy o pracę. W opisanym stanie faktycznym istotne jest, że działalność gospodarcza nie stanowi dla Pani odrębnego tytułu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, skoro z działalności opłaca Pani jedynie składkę zdrowotną z uwagi na zbieg tytułów ubezpieczeniowych.

Podstawę stanowią w szczególności:

• art. 6 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – w zakresie obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym pracowników,
• art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – w zakresie prawa do zasiłku chorobowego po upływie okresu wyczekiwania.

Jeżeli jest Pani zatrudniona co najmniej od roku, to okres wyczekiwania z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej jest spełniony, ponieważ dla pracownika wynosi on 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

Co z zasiłkiem macierzyńskim po porodzie?

Po porodzie sytuacja jest inna niż przy L4. Zakaz wykonywania pracy zarobkowej z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej dotyczy okresu orzeczonej niezdolności do pracy, czyli zwolnienia lekarskiego. Nie obowiązuje on automatycznie podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która urodziła dziecko w okresie ubezpieczenia chorobowego albo urlopu wychowawczego – zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W przypadku pracownicy zasiłek macierzyński jest powiązany z uprawnieniami rodzicielskimi ze stosunku pracy.

Co do zasady pobieranie zasiłku macierzyńskiego z etatu nie wyklucza prowadzenia działalności gospodarczej, również osobiście. Nie ma przepisu, który generalnie zabraniałby pracownicy wykonywania działalności gospodarczej w czasie urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego. Trzeba jednak oddzielić dwie kwestie:

• prawo do zasiłku macierzyńskiego z etatu,
• ewentualne skutki ubezpieczeniowe lub podatkowe związane z aktywnym prowadzeniem firmy.

W praktyce, jeśli po porodzie będzie Pani pobierała zasiłek macierzyński z umowy o pracę, samo wykonywanie działalności gospodarczej nie powinno pozbawić Pani tego świadczenia. Inaczej niż przy L4, nie działa tu automatyczny zakaz pracy zarobkowej.

Jakie ryzyko wiąże się z kontrolą ZUS?

ZUS ma prawo kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnień lekarskich oraz ustalać, czy w czasie L4 nie była wykonywana praca zarobkowa. Podstawą są m.in. art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej oraz przepisy wykonawcze dotyczące kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich.

W razie stwierdzenia naruszenia ZUS może:

• odmówić prawa do zasiłku chorobowego za cały okres danego zwolnienia,
• żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami, jeżeli zostało już wypłacone,
• wykorzystać dokumenty, korespondencję, wpisy, zeznania i inne dowody potwierdzające faktyczne wykonywanie działalności.

Ważne jest więc nie tylko formalne przygotowanie zastępstwa, ale też faktyczne powstrzymanie się od czynności związanych z zarobkowym prowadzeniem firmy.

Jak bezpiecznie zorganizować firmę na czas L4?

W praktyce najlepiej wdrożyć model, w którym firma działa bez Pani osobistego udziału. Można to zrobić następująco:

Jeżeli charakter działalności jest taki, że bez Pani osobistego udziału firma nie może realnie funkcjonować, bezpieczniej może być rozważyć czasowe zawieszenie działalności. To jednak nie jest obowiązek ustawowy w każdym przypadku.

Zobacz również:

zasiłek macierzyński a umowa zlecenia i umowa o pracę

Odpowiedź na Pani pytanie

Jeżeli pójdzie Pani na L4 w związku z ciążą z tytułu umowy o pracę, może Pani pozostawić działalność gospodarczą aktywną, a firma może realizować zamówienia przez zatrudnionego pracownika lub inną upoważnioną osobę. W takim układzie co do zasady może Pani zachować prawo do zasiłku chorobowego z etatu.

Warunek jest jednak zasadniczy: podczas L4 nie może Pani osobiście wykonywać czynności stanowiących pracę zarobkową ani faktycznie prowadzić działalności. Po porodzie, przy pobieraniu zasiłku macierzyńskiego z etatu, co do zasady może Pani już prowadzić działalność gospodarczą, bo sam zasiłek macierzyński nie wprowadza takiego zakazu jak L4.

FAQ

Czy samo posiadanie firmy w czasie L4 odbiera zasiłek?

Nie. Sam fakt, że działalność gospodarcza jest nadal zarejestrowana, nie powoduje utraty zasiłku. Problem pojawia się wtedy, gdy przedsiębiorca osobiście wykonuje pracę lub realnie prowadzi firmę podczas zwolnienia.

Czy mogę zatrudnić pracownika na czas swojego L4?

Tak. To jedno z typowych rozwiązań. Ważne jednak, by pracownik rzeczywiście przejął realizację zleceń, a Pani nie wykonywała bieżących czynności firmowych.

Czy mogę podpisać jedną fakturę albo umowę?

To zależy od okoliczności. Pojedyncza czynność nie zawsze przesądza o utracie świadczenia, ale z praktycznego punktu widzenia lepiej tego unikać. ZUS bada całokształt aktywności, a nie tylko liczbę podpisanych dokumentów.

Czy po porodzie mogę prowadzić działalność gospodarczą i pobierać zasiłek macierzyński z etatu?

Co do zasady tak. Zakaz wykonywania pracy z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej dotyczy L4, a nie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Trzeba jednak uwzględnić konkretny stan faktyczny i ewentualne skutki w innych obszarach.

Czy trzeba zawiesić działalność gospodarczą na czas L4?

Nie ma takiego ogólnego obowiązku. Zawieszenie bywa rozwiązaniem ostrożnościowym, ale nie jest wymagane przez przepisy, jeśli firma może działać bez Pani osobistego zaangażowania.

Źródła

• art. 17 ust. 1, art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2780, ze zm.),
• art. 6 ust. 1, art. 11 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 497, ze zm.),
• wyrok Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2005 r., I UK 370/04.