Zasiłek macierzyński a umowa zlecenia i umowa o pracę

Czy ZUS doliczy wcześniejsze zlecenie do zasiłku macierzyńskiego z etatu?

Jeżeli od maja wykonywałaś umowę zlecenia jako studentka do ukończenia 26 lat, to na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zleceniobiorca będący studentem do 26. roku życia nie podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym. Skoro nie było ubezpieczeń społecznych, nie było też ubezpieczenia chorobowego. Taka umowa zlecenia nie utworzy więc podstawy do zasiłku macierzyńskiego i nie zostanie doliczona do podstawy zasiłku z późniejszej umowy o pracę.

Po rozpoczęciu umowy o pracę podlegasz obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu jako pracownik. Wynika to z art. 11 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli w dniu porodu będziesz pozostawała w ubezpieczeniu chorobowym z etatu, prawo do zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu powstanie na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

W praktyce oznacza to, że ZUS nie sumuje automatycznie wszystkich wcześniejszych przychodów z różnych umów. Liczy się tytuł do ubezpieczenia chorobowego, z którego ma być wypłacony zasiłek, oraz przychód stanowiący podstawę składek w tym tytule.

Jak ustala się podstawę zasiłku macierzyńskiego z umowy o pracę?

Do zasiłku macierzyńskiego stosuje się odpowiednio przepisy o podstawie wymiaru zasiłku chorobowego, co wynika z art. 47 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Dla pracownika podstawową zasadę zawiera art. 36 ust. 1 tej ustawy: podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku.

Jeżeli pracownica nie przepracowała 12 miesięcy, stosuje się art. 36 ust. 2 ustawy zasiłkowej. Podstawą jest wtedy przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia. Nie trzeba więc mieć przepracowanych 12 miesięcy, aby otrzymać zasiłek macierzyński z etatu. Praktyczne znaczenie ma tu średnia z miesięcy objętych ubezpieczeniem oraz mechanizm podstawy wymiaru, który decyduje o kwocie świadczenia.

Wynagrodzeniem uwzględnianym w podstawie jest przychód pracownika stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez płatnika składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych przez pracownika. Wynika to z art. 3 pkt 3 ustawy zasiłkowej. W typowej sytuacji chodzi o odliczenie łącznie 13,71% składek finansowanych przez pracownika.

Jeżeli prawo do zasiłku powstanie przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego zatrudnienia, znaczenie może mieć art. 37 ustawy zasiłkowej, który określa sposób ustalenia podstawy, gdy ubezpieczonemu pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie za pełny miesiąc. Wtedy podstawa nie jest ustalana przez proste przyjęcie faktycznie wypłaconej, niepełnej pensji, lecz według zasad uzupełniania lub przyjmowania wynagrodzenia określonych w tym przepisie.

Zlecenie wykonywane równolegle z etatem

Jeżeli w czasie trwania umowy o pracę podejmiesz dodatkową umowę zlecenia u innego podmiotu, ZUS nie doliczy automatycznie wynagrodzenia ze zlecenia do podstawy zasiłku macierzyńskiego z etatu. Co do zasady są to dwa różne tytuły do ubezpieczeń i dwóch różnych płatników. Analogicznie problem ten pojawia się przy ustalaniu, jak traktować różni pracodawcy w podstawie świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.

Zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie tylko wtedy, gdy z tytułu zlecenia podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na zasadach przewidzianych w ustawie. Wynika to z art. 11 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli z etatu osiągasz co najmniej minimalne wynagrodzenie, zlecenie u innego podmiotu zwykle nie będzie obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych na podstawie art. 9 ust. 1 i 1a tej ustawy, a w konsekwencji nie powstanie z niego dobrowolne ubezpieczenie chorobowe dające prawo do drugiego zasiłku macierzyńskiego.

Inaczej może być, gdy wynagrodzenie z etatu jest niższe niż minimalne wynagrodzenie albo gdy z innych przyczyn zlecenie staje się obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych. Wtedy, po zgłoszeniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego ze zlecenia, możliwe jest powstanie prawa do zasiłku macierzyńskiego także z tego tytułu, o ile ubezpieczenie chorobowe ze zlecenia będzie trwało w dniu porodu. Nie będzie to jednak doliczenie zlecenia do etatu, lecz osobne świadczenie ustalone odrębnie dla zlecenia.

Umowa o dzieło a zasiłek macierzyński

Typowa umowa o dzieło zawarta z podmiotem innym niż pracodawca nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych ani do ubezpieczenia chorobowego. W takiej sytuacji przychód z umowy o dzieło nie zostanie uwzględniony w podstawie zasiłku macierzyńskiego.

Wyjątek może dotyczyć umowy cywilnoprawnej zawartej z własnym pracodawcą albo wykonywanej na rzecz własnego pracodawcy. Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się także osobę wykonującą umowę agencyjną, umowę zlecenia, inną umowę o świadczenie usług albo umowę o dzieło, jeżeli zawarła ją z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, albo jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz własnego pracodawcy. W takim układzie przychód może być traktowany jak przychód pracowniczy dla celów składkowych, co może wpływać na podstawę zasiłku, ale wymaga sprawdzenia konkretnej umowy i sposobu jej rozliczania.

Czy podstawa zasiłku zmieni się po zwolnieniu lekarskim w ciąży?

Wiele pracownic przed porodem pobiera zasiłek chorobowy z powodu niezdolności do pracy w ciąży, a następnie zasiłek macierzyński. W takiej sytuacji istotny jest art. 43 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z tym przepisem podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków tego samego albo innego rodzaju nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż miesiąc kalendarzowy.

Oznacza to, że jeśli najpierw była wypłata zasiłku chorobowego, a po porodzie bez odpowiednio długiej przerwy rozpoczyna się zasiłek macierzyński, ZUS zwykle przyjmie tę samą podstawę, która została ustalona dla wcześniejszego zasiłku. Nowa podstawa będzie ustalana dopiero wtedy, gdy spełnione są warunki z art. 43 ustawy zasiłkowej do jej ponownego ustalenia.

Ile wynosi zasiłek macierzyński?

Prawo do zasiłku macierzyńskiego powstaje na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy zasiłkowej, natomiast wysokość procentową określa art. 31 tej ustawy. Za okres urlopu macierzyńskiego zasiłek wynosi co do zasady 100% podstawy wymiaru, a za okres urlopu rodzicielskiego co do zasady 70% podstawy wymiaru. Jeżeli uprawniona osoba złoży wniosek o wypłatę zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w ustawowym terminie, możliwe jest uśrednienie wypłaty, najczęściej 81,5% podstawy wymiaru, z zastrzeżeniem szczególnych zasad dotyczących części urlopu rodzicielskiego przeznaczonej wyłącznie dla drugiego rodzica.

Okres urlopu macierzyńskiego wynika z art. 180 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy i zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Okres urlopu rodzicielskiego wynika z art. 182^1a § 1 Kodeksu pracy. Sama długość urlopu nie przesądza jednak o tym, jakie składniki wynagrodzenia wejdą do podstawy zasiłku. O tym decydują przepisy ustawy zasiłkowej o podstawie wymiaru.

Podsumowanie w tabeli

FAQ

Źródła

• art. 3 pkt 3, art. 29 ust. 1, art. 31, art. 36 ust. 1 i 2, art. 37, art. 43 oraz art. 47 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa,
• art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4, art. 6 ust. 4, art. 8 ust. 2a, art. 9 ust. 1 i 1a oraz art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
• art. 180 § 1 oraz art. 182^1a § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.