Zmiana pracy w czasie choroby a zasiłek chorobowy

Czy nowy pracodawca może nie przyjąć pracownika, który zachorował przed rozpoczęciem pracy?

Jeżeli umowa o pracę została zawarta i wskazano w niej dzień rozpoczęcia pracy, stosunek pracy nawiązuje się w tym dniu. Wynika to z art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Jeżeli więc umowa została podpisana w marcu, a jako dzień rozpoczęcia pracy wskazano 1 czerwca, to od 1 czerwca pracownik staje się pracownikiem nowego pracodawcy, nawet jeśli w tym dniu pozostaje niezdolny do pracy.

Choroba przed pierwszym dniem pracy nie powoduje automatycznie nieważności umowy. Pracownik powinien jednak niezwłocznie poinformować nowego pracodawcę o przyczynie nieobecności. Aktualnie zwolnienia lekarskie są co do zasady wystawiane elektronicznie jako e-ZLA i trafiają na profil płatnika składek w systemie ZUS, ale praktycznie warto dodatkowo powiadomić pracodawcę o nieobecności, zwłaszcza gdy jest to pierwszy dzień zatrudnienia.

Po rozpoczęciu stosunku pracy pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Tak stanowi art. 41 Kodeksu pracy. Ochrona ta nie oznacza jednak całkowitej nietykalności zatrudnienia. W długotrwałej chorobie znaczenie może mieć art. 53 § 1 Kodeksu pracy, który w określonych przypadkach pozwala rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z powodu długiej niezdolności do pracy.

Prawo do zasiłku chorobowego po zmianie pracy

Pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zatrudnienia na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Prawo do zasiłku chorobowego reguluje natomiast ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, nazywana dalej ustawą zasiłkową.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Z kolei art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej przewiduje, że osoba podlegająca obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu, czyli między innymi pracownik, nabywa prawo do zasiłku po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

W praktyce przy zmianie pracy bardzo ważny jest art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej. Przepis ten nakazuje wliczać poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego.

Oznacza to, że jeżeli poprzednie zatrudnienie zakończyło się 31 maja, a nowe rozpoczęło się 1 czerwca, co do zasady zachowana jest ciągłość ubezpieczenia chorobowego. W takim przypadku pracownik nie zaczyna 30-dniowego okresu wyczekiwania od początku. Jeżeli jednak między jedną a drugą umową wystąpiła dłuższa przerwa, prawo do zasiłku trzeba ocenić osobno.

Wynagrodzenie chorobowe czy zasiłek chorobowy?

Nie każda wypłata za czas choroby od razu jest zasiłkiem z ZUS. Art. 92 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy przewiduje, że pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas choroby finansowanego przez pracodawcę przez łącznie 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym. Jeżeli pracownik ukończył 50 lat, zgodnie z art. 92 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy wynagrodzenie chorobowe przysługuje za łącznie 14 dni w roku kalendarzowym.

Dopiero po wykorzystaniu tego limitu przysługuje zasiłek chorobowy na zasadach ustawy zasiłkowej. Wynika to z art. 92 § 4 Kodeksu pracy oraz art. 12 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres, w którym pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia na podstawie przepisów o wynagradzaniu.

To, czy zasiłek wypłaca bezpośrednio ZUS, czy pracodawca, zależy między innymi od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego. Art. 61 ust. 1 ustawy zasiłkowej przewiduje, że płatnik składek wypłaca zasiłki, jeżeli zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, a w pozostałych przypadkach zasiłek wypłaca ZUS.

Ustalenie podstawy zasiłku po zmianie pracy

Podstawową zasadę ustalania podstawy zasiłku dla pracownika określa art. 36 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z tym przepisem podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

Jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 12 miesięcy, stosuje się art. 36 ust. 2 ustawy zasiłkowej. Wtedy podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia chorobowego. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku znaczenie ma więc nie tylko kwota z umowy, ale także to, czy u danego płatnika składek wystąpił pełny miesiąc ubezpieczenia.

Najważniejszy przy zmianie zatrudnienia jest art. 36 ust. 4 ustawy zasiłkowej. Przepis ten stanowi, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego u płatnika składek w okresie nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, w trakcie którego powstała niezdolność do pracy. W praktyce nie sumuje się automatycznie wynagrodzeń od różnych pracodawców tylko dlatego, że między umowami nie było przerwy.

Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego zatrudnienia u nowego pracodawcy, zastosowanie może mieć art. 37 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z tym przepisem podstawę wymiaru zasiłku stanowi wynagrodzenie, które pracownik osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy. Przy stałej miesięcznej pensji będzie to zwykle wynagrodzenie określone w umowie, pomniejszone o składki finansowane przez pracownika.

Jeżeli wynagrodzenie jest zmienne, prowizyjne albo obejmuje premie, dodatki i inne składniki, obliczenia mogą być bardziej skomplikowane. Art. 3 pkt 3 ustawy zasiłkowej wskazuje, że przez wynagrodzenie rozumie się przychód pracownika stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych przez pracownika.

Zmiana pracy, wyższa pensja i kontrola ZUS

Sama zmiana pracy ani podwyższenie wynagrodzenia nie są zakazane. Trzeba jednak liczyć się z tym, że ZUS może badać, czy umowa o pracę była rzeczywiście wykonywana albo czy nie została zawarta wyłącznie w celu uzyskania wyższego świadczenia z ubezpieczenia chorobowego. ZUS opiera takie kontrole przede wszystkim na przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności na art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy, który dotyczy stwierdzania i ustalania obowiązku ubezpieczeń społecznych.

Przy ocenie sprawy znaczenie ma faktyczne wykonywanie pracy, realność stanowiska, zakres obowiązków, kwalifikacje pracownika, potrzeby pracodawcy, wysokość wynagrodzenia i dokumentacja zatrudnienia. Jeżeli choroba wystąpiła tuż przed rozpoczęciem pracy albo krótko po nim, a wynagrodzenie jest znacznie wyższe niż wcześniej, ZUS może szczegółowo badać wpływ zmiany wynagrodzenia na świadczenia.

Nie oznacza to automatycznie, że świadczenie się nie należy. Każda sprawa zależy od dowodów. Pomocne mogą być: podpisana umowa, zakres obowiązków, korespondencja z pracodawcą, dokumenty potwierdzające rekrutację, skierowanie na badania wstępne, orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy, potwierdzenie zgłoszenia do ZUS, a także dokumenty pokazujące rzeczywistą potrzebę zatrudnienia pracownika.

Ile wynosi zasiłek chorobowy i jak długo można go pobierać?

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy zasiłkowej miesięczny zasiłek chorobowy wynosi co do zasady 80% podstawy wymiaru zasiłku. Art. 11 ust. 2 ustawy zasiłkowej przewiduje jednak zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru między innymi wtedy, gdy niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży, powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo dotyczy określonych badań i zabiegów związanych z dawstwem komórek, tkanek i narządów.

Okres pobierania zasiłku chorobowego jest ograniczony. Art. 8 ust. 1 ustawy zasiłkowej przewiduje, że zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność została spowodowana gruźlicą albo występuje w trakcie ciąży, nie dłużej niż przez 270 dni.

Jeżeli zasiłek przysługuje po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, art. 8 ust. 2 ustawy zasiłkowej ogranicza ten okres co do zasady do 91 dni. Ograniczenie to nie dotyczy przypadków wymienionych w tym przepisie, w szczególności niezdolności do pracy w okresie ciąży oraz niezdolności spowodowanej gruźlicą.

Kiedy ZUS może odmówić zasiłku albo żądać jego zwrotu?

Najczęstszą przyczyną utraty prawa do zasiłku jest wykonywanie pracy zarobkowej w czasie zwolnienia lekarskiego. Art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej stanowi, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową albo wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Po ustaniu zatrudnienia trzeba dodatkowo uważać na art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Przepis ten wyłącza prawo do zasiłku po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego między innymi wtedy, gdy osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową albo podejmuje działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym lub zapewniającą prawo do świadczeń za okres choroby.

Jeżeli więc poprzednia umowa o pracę ustała, ale od następnego dnia rozpoczęła się nowa umowa o pracę, sytuacja nie jest typowym pobieraniem zasiłku po ustaniu zatrudnienia. Powstaje nowy tytuł do ubezpieczenia. Jeżeli natomiast nowa umowa nie doszła do skutku albo została skutecznie rozwiązana przed rozpoczęciem pracy, trzeba osobno ocenić, czy zasiłek przysługuje po ustaniu poprzedniego zatrudnienia na podstawie art. 7 ustawy zasiłkowej i czy nie zachodzą przesłanki wyłączające z art. 13 ustawy zasiłkowej.

FAQ

Źródła

• Art. 26, art. 41, art. 53 § 1 oraz art. 92 § 1 i § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 3 pkt 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 7, art. 8 ust. 1 i 2, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 1, art. 17 ust. 1, art. 36 ust. 1, 2 i 4, art. 37 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Art. 11 ust. 1 oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2006 r., sygn. akt I UK 291/05, OSNP 2007/11-12/169.