Odmowa zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego

Podstawa prawna utraty obywatelstwa polskiego

Zgodnie z art. 34 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie. Z kolei art. 137 Konstytucji RP stanowi, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wyraża zgodę na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego.

To rozwiązanie rozwija art. 46 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, zgodnie z którym obywatel polski traci obywatelstwo polskie na swój wniosek po uzyskaniu zgody Prezydenta RP na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego. Utrata obywatelstwa nie następuje więc automatycznie ani z chwilą złożenia wniosku, ani z powodu posiadania innego paszportu.

Jeżeli problem dotyczy statusu dziecka w rodzinie międzynarodowej, warto zobaczyć także materiał o obywatelstwie dziecka, którego ojcem jest cudzoziemiec.

Kto naprawdę wydaje rozstrzygnięcie: Prezydent czy Kancelaria Prezydenta?

W praktyce korespondencję, zawiadomienia i obsługę wniosku prowadzi Kancelaria Prezydenta RP, ale samo rozstrzygnięcie pochodzi od Prezydenta RP. To ważne rozróżnienie, bo często wnioskodawcy mówią o „decyzji kancelarii”, choć z prawnego punktu widzenia chodzi o akt Prezydenta wykonywany w ramach jego kompetencji konstytucyjnej.

Wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego należy do prerogatyw Prezydenta wymienionych w art. 144 ust. 3 pkt 19 Konstytucji RP. Oznacza to, że akt ten nie wymaga dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów.

Czy odmowa jest zgodna z prawem?

Co do zasady tak. Ustawa o obywatelstwie polskim nie przyznaje wnioskodawcy roszczenia o uzyskanie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa. Innymi słowy, nawet jeśli dana osoba ma również inne obywatelstwo, spełniła wymogi formalne i przedstawiła uzasadnienie, Prezydent RP nie ma obowiązku wyrażenia zgody.

Charakter tej kompetencji jest uznaniowy. Nie oznacza to dowolności w sensie potocznym, ale oznacza brak ustawowo określonych przesłanek, które automatycznie wymuszałyby zgodę. Dlatego sama odmowa nie jest sprzeczna z prawem tylko dlatego, że wnioskodawca się z nią nie zgadza.

Czy można się odwołać od odmowy?

Nie przysługuje zwykłe odwołanie w rozumieniu postępowania administracyjnego. Sprawa zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego nie jest klasyczną sprawą administracyjną kończoną decyzją administracyjną wydawaną na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego.

Nie ma więc organu wyższej instancji, do którego można wnieść odwołanie. Co do zasady nie składa się też wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach z Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stanowisko to jest spójne z utrwalonym orzecznictwem, zgodnie z którym akty Prezydenta RP dotyczące obywatelstwa, wykonywane jako prerogatywa konstytucyjna, nie podlegają kontroli sądów administracyjnych w takim trybie jak decyzje organów administracji publicznej.

Dlaczego skarga do sądu administracyjnego co do zasady nie przysługuje?

Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej w granicach określonych m.in. przez art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgoda albo odmowa zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego nie jest jednak typową decyzją administracyjną organu administracji, lecz aktem Prezydenta RP podejmowanym na podstawie Konstytucji.

W orzecznictwie przyjmuje się, że taka prerogatywa pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych. W praktyce oznacza to brak skutecznej drogi zaskarżenia odmowy do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Jeżeli temat dotyczy relacji między różnymi porządkami prawnymi, pomocny może być także artykuł o obywatelstwie włoskie a polskim.

Czy można złożyć nowy wniosek?

Przepisy nie wprowadzają generalnego zakazu ponownego złożenia wniosku o wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego. Trzeba jednak liczyć się z tym, że ponowny wniosek bez przedstawienia nowych okoliczności faktycznych lub dokumentów może zakończyć się tak samo.

W praktyce przed ponownym złożeniem wniosku warto sprawdzić, czy dokumentacja jest pełna, czy uzasadnienie jasno przedstawia sytuację osobistą i prawną oraz czy nie pojawiły się nowe fakty, które mogą mieć znaczenie. Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Jak wygląda procedura złożenia wniosku?

Tryb postępowania określa ustawa o obywatelstwie polskim oraz rozporządzenie Prezydenta RP wydane na podstawie art. 47 ustawy o obywatelstwie polskim. Wniosek składa się co do zasady za pośrednictwem wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania w Polsce albo konsula, jeżeli osoba przebywa za granicą.

Do wniosku dołącza się wymagane dokumenty i oświadczenia wskazane w aktualnych formularzach i instrukcjach urzędowych. W praktyce szczególne znaczenie ma wykazanie posiadanego obywatelstwa obcego albo gwarancji jego nabycia, tak aby nie doszło do bezpaństwowości.

W sprawach transgranicznych pojawiają się też problemy dotyczące danych osobowych i dokumentów. Zobacz również materiał o sytuacji, gdy podwójne obywatelstwo wiąże się z różnym nazwisko w dokumentach.

Skutki praktyczne odmowy

Jeżeli Prezydent RP odmówi zgody, dana osoba nadal pozostaje obywatelem polskim ze wszystkimi konsekwencjami tego statusu. Dotyczy to m.in. posługiwania się polskimi dokumentami w relacjach z władzami polskimi oraz stosowania zasady, że obywatel polski wobec władz RP jest traktowany jako obywatel polski, nawet jeśli ma jednocześnie inne obywatelstwo.

Znaczenie mogą mieć także przepisy art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim, zgodnie z którymi obywatel polski mający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie oraz nie może wobec władz RP powoływać się ze skutkiem prawnym na posiadane obywatelstwo innego państwa i na wynikające z niego prawa i obowiązki.

Tabela: co można zrobić po odmowie?

FAQ

Czy sama odmowa oznacza naruszenie prawa?

Nie. Sama odmowa nie jest bezprawna tylko dlatego, że wnioskodawca spełnił warunki formalne albo posiada inne obywatelstwo. Zgoda Prezydenta RP ma charakter uznaniowy.

Czy Kancelaria Prezydenta może samodzielnie odmówić?

Kancelaria obsługuje postępowanie organizacyjnie, ale rozstrzygnięcie w sprawie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa należy do Prezydenta RP.

Czy mogę ponownie złożyć wniosek po odmowie?

Tak, przepisy co do zasady tego nie wykluczają. Warto jednak uzupełnić argumentację i dokumenty, bo ponowny wniosek oparty na tych samych okolicznościach może zakończyć się identycznie.

Czy posiadanie podwójnego obywatelstwa daje prawo do rezygnacji z polskiego obywatelstwa?

Nie automatycznie. Drugie obywatelstwo może być istotne praktycznie, ale utrata obywatelstwa polskiego wymaga zgody Prezydenta RP.

Czy po odmowie dalej muszę posługiwać się polskimi dokumentami wobec władz polskich?

W praktyce tak, ponieważ wobec władz RP jest Pan lub Pani nadal traktowany(-a) jako obywatel polski, zgodnie z art. 3 ustawy o obywatelstwie polskim.

Źródła

• art. 34 ust. 2, art. 137 oraz art. 144 ust. 3 pkt 19 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
• art. 3 ust. 1 i 2, art. 46 oraz art. 47 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
• ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
• uchwała NSA z 9 listopada 1998 r., sygn. OPS 4/98
• postanowienie NSA z 18 kwietnia 1985 r., sygn. III SA 404/85