Podwójne obywatelstwo – dwa różne nazwiska

Podwójne obywatelstwo a nazwisko w polskich dokumentach

Jeżeli ma Pani obywatelstwo polskie i nabywa obywatelstwo włoskie, to w relacjach z polskimi organami nadal jest Pani traktowana jak obywatelka polska. Wynika to z art. 3 ustawy o obywatelstwie polskim: obywatel polski posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie, a wobec polskich władz nie może skutecznie powoływać się na prawa i obowiązki wynikające z drugiego obywatelstwa.

W praktyce oznacza to, że polski urząd, sąd, notariusz czy organ paszportowy będą posługiwać się nazwiskiem ujawnionym w polskim rejestrze stanu cywilnego i w polskich dokumentach. Sam fakt, że we Włoszech po nabyciu obywatelstwa albo na podstawie tamtejszych reguł będzie Pani figurować pod nazwiskiem panieńskim, nie powoduje jeszcze automatycznej zmiany nazwiska w Polsce.

Istotne jest, z jakiego powodu doszło do zmiany nazwiska za granicą. Jeżeli jest to administracyjna zmiana nazwiska dokonana przez organ obcego państwa w czasie, gdy osoba nadal posiada obywatelstwo polskie, jej skuteczność w Polsce ocenia się według prawa polskiego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że taka zagraniczna administracyjna zmiana imienia lub nazwiska nie wywołuje automatycznie skutku w polskim akcie stanu cywilnego, jeżeli wobec osoby jako obywatela polskiego właściwe pozostaje prawo polskie.

Inaczej mogą być oceniane sytuacje związane z małżeństwem, rozwodem, uznaniem orzeczenia sądu zagranicznego albo transkrypcją zagranicznego aktu stanu cywilnego. Dlatego zawsze trzeba ustalić, czy zmiana nazwiska za granicą wynika z samej decyzji administracyjnej, zdarzenia stanu cywilnego, orzeczenia sądu czy jedynie sposobu ewidencji danych w obcym państwie.

Czy można mieć dwa różne nazwiska w dwóch państwach?

Tak, taka sytuacja jest możliwa. Może Pani formalnie figurować w dokumentach włoskich pod nazwiskiem panieńskim, a w polskich dokumentach nadal pod nazwiskiem po zmarłym mężu, dopóki polskie dane nie zostaną zmienione w odpowiednim trybie.

Nie oznacza to, że posiadanie dwóch nazwisk jest samo w sobie naruszeniem prawa. Problem ma przede wszystkim charakter praktyczny: różne nazwiska mogą utrudniać podróże, odprawy lotnicze, czynności bankowe, sprawy spadkowe, zakup nieruchomości, postępowania urzędowe i kontakt z instytucjami, które muszą jednoznacznie potwierdzić tożsamość osoby.

Przy podróżach i sprawach transgranicznych warto mieć dokumenty pozwalające wyjaśnić rozbieżność, na przykład odpis aktu małżeństwa, akt zgonu małżonka, decyzję lub zaświadczenie zagranicznego organu o zmianie nazwiska, odpis zagranicznego aktu stanu cywilnego oraz tłumaczenia przysięgłe. Zakres potrzebnych dokumentów zależy od państwa, organu i rodzaju sprawy.

Jak ujednolicić nazwisko w Polsce?

Jeżeli chce Pani, aby w polskich dokumentach również figurowało nazwisko panieńskie, zasadniczo trzeba przeprowadzić w Polsce procedurę administracyjnej zmiany imienia lub nazwiska. Podstawą jest ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska.

Zmiana nazwiska wymaga ważnych powodów. Ustawa wymienia przykładowo zmianę na nazwisko używane, nazwisko bezprawnie zmienione, nazwisko ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka, a także zmianę na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Ostatnia z tych przesłanek jest szczególnie istotna przy podwójnym obywatelstwie.

We wniosku nie wystarczy napisać, że wygodniej będzie mieć jedno nazwisko. Warto wykazać, że w drugim państwie faktycznie posługuje się Pani innym nazwiskiem, rozbieżność powoduje realne trudności, a ujednolicenie danych służy pewności obrotu prawnego i jednoznacznej identyfikacji osoby.

Jeżeli problem dotyczy nazwiska złożonego, warto odrębnie przeanalizować, czy chodzi o usunięcie jednego członu, zmianę kolejności, pisownię czy powrót do nazwiska rodowego. W podobnych sprawach pomocne mogą być omówienia dotyczące nazwiska dwuczłonowe oraz procedury opisanej krok po kroku.

Gdzie złożyć wniosek o zmianę nazwiska?

Aktualnie wniosek o zmianę imienia lub nazwiska składa się do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego. Osoba mieszkająca poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej może złożyć wniosek za pośrednictwem konsula RP, wskazując kierownika USC, któremu wniosek ma zostać przekazany.

Wniosek powinien zawierać między innymi dane osoby, której zmiana dotyczy, imię lub nazwisko, na jakie ma nastąpić zmiana, adres do korespondencji, uzasadnienie oraz oświadczenie, że w tej samej sprawie nie złożono wcześniej wniosku do innego kierownika USC i nie wydano już decyzji odmownej.

Do wniosku dołącza się dokumenty uzasadniające zmianę. W sprawie podobnej do opisanej mogą to być w szczególności dokumenty włoskie potwierdzające używanie lub obowiązek używania nazwiska panieńskiego, odpisy aktów stanu cywilnego, dokumenty tożsamości oraz tłumaczenia przysięgłe dokumentów obcojęzycznych. Jeżeli wnioskodawca lub jego małoletnie dzieci nie mają aktów stanu cywilnego sporządzonych w Polsce, wraz z wnioskiem składa się wniosek o transkrypcję zagranicznych dokumentów stanu cywilnego.

Opłata skarbowa za wydanie decyzji o zmianie imienia lub nazwiska wynosi obecnie 37 zł. Jeżeli działa pełnomocnik, może dojść opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, chyba że zastosowanie ma zwolnienie, na przykład przy pełnomocnictwie dla małżonka, wstępnego, zstępnego lub rodzeństwa.

Skutki pozytywnej decyzji USC

Decyzję o zmianie imienia lub nazwiska wydaje kierownik USC, do którego złożono wniosek, albo jego zastępca. Decyzja o zmianie imienia lub nazwiska podlega natychmiastowemu wykonaniu, a USC przekazuje ją w systemie rejestru stanu cywilnego do urzędów, które sporządziły właściwe akty stanu cywilnego.

Po ujawnieniu zmiany w polskich rejestrach trzeba wymienić dokumenty, w których widnieje poprzednie nazwisko. Dotyczy to przede wszystkim dowodu osobistego i paszportu. Co do zasady dokumenty te tracą ważność po upływie 120 dni od dnia dokonania w rejestrze PESEL zmiany danych, dlatego nie warto zwlekać ze złożeniem wniosku o nowe dokumenty.

Po zmianie nazwiska warto też uporządkować dane w bankach, ZUS, urzędzie skarbowym, u pracodawcy, ubezpieczyciela, w księgach wieczystych, rejestrach pojazdów, umowach i dokumentach związanych z podróżami. Jeżeli korzysta Pani z dokumentów dwóch państw, trzeba sprawdzić, czy zmiana w Polsce nie spowoduje odwrotnej rozbieżności po stronie włoskiej.

Co z nazwiskiem po zmarłym mężu?

W polskim prawie nazwisko przyjęte po zawarciu małżeństwa nie przestaje obowiązywać automatycznie wskutek śmierci małżonka. Oznacza to, że wdowa może nadal nosić nazwisko po mężu. Jeżeli chce wrócić do nazwiska panieńskiego, zwykle konieczna będzie administracyjna zmiana nazwiska, chyba że w konkretnym stanie faktycznym istnieje inna podstawa wynikająca z aktów stanu cywilnego lub orzeczeń.

To odróżnia sytuację wdowy od sytuacji osoby rozwiedzionej. Po rozwodzie przepisy przewidują szczególną możliwość powrotu do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa przez oświadczenie złożone w ustawowym terminie. Po śmierci małżonka takiego prostego trybu co do zasady nie ma.

FAQ

Czy obywatel Polski i Włoch może mieć dwa różne nazwiska?

Tak, w praktyce może dojść do sytuacji, w której dokumenty włoskie zawierają inne nazwisko niż dokumenty polskie. W Polsce dana osoba będzie jednak zasadniczo identyfikowana według danych ujawnionych w polskich aktach stanu cywilnego i polskich dokumentach.

Czy włoska zmiana nazwiska automatycznie zmienia polski paszport?

Nie. Polski paszport jest wydawany na podstawie polskich rejestrów. Jeżeli zmiana nazwiska ma być widoczna w polskim paszporcie, najpierw trzeba doprowadzić do zmiany danych w Polsce we właściwym trybie.

Czy muszę zmieniać nazwisko w Polsce, jeżeli za granicą mam inne?

Nie zawsze. Można funkcjonować z różnymi nazwiskami w dwóch systemach prawnych, ale trzeba liczyć się z problemami praktycznymi. Zmiana w Polsce jest szczególnie warta rozważenia, gdy rozbieżność utrudnia podróże, czynności notarialne, sprawy bankowe albo urzędowe.

Czy podwójne obywatelstwo jest wystarczającym powodem zmiany nazwiska?

Samo posiadanie drugiego obywatelstwa nie zawsze wystarczy. Ważnym argumentem jest jednak to, że osoba nosi imię lub nazwisko zgodne z prawem państwa, którego obywatelstwo również posiada. Trzeba to wykazać dokumentami i dobrze uzasadnić wniosek.

Czy wniosek o zmianę nazwiska można złożyć przez konsula?

Tak. Osoba mieszkająca poza Polską może złożyć wniosek za pośrednictwem konsula RP i wskazać kierownika USC, któremu wniosek ma zostać przekazany. W praktyce warto wcześniej sprawdzić wymagania konkretnego konsulatu dotyczące dokumentów i tłumaczeń.

Ile trwa postępowanie o zmianę nazwiska?

Standardowo sprawa powinna być załatwiona do 1 miesiąca od złożenia kompletnego wniosku. W sprawach szczególnie skomplikowanych termin może wydłużyć się do 2 miesięcy, zwłaszcza gdy urząd musi analizować dokumenty zagraniczne albo wzywać do uzupełnień.

Czy po zmianie nazwiska trzeba wymienić polski dowód i paszport?

Tak. Po zmianie danych w rejestrach należy wymienić dokumenty zawierające poprzednie nazwisko. Dowód osobisty i paszport z nieaktualnymi danymi tracą ważność po upływie ustawowego terminu, dlatego najlepiej złożyć wnioski o nowe dokumenty bez zwłoki.

Podsumowanie

Osoba z podwójnym obywatelstwem może znaleźć się w sytuacji, w której w jednym państwie funkcjonuje pod innym nazwiskiem niż w Polsce. Wobec polskich organów decydują jednak polskie akty stanu cywilnego, rejestr PESEL i polskie dokumenty. Zagraniczna administracyjna zmiana nazwiska nie zawsze wystarczy, aby automatycznie zmienić polskie dane.

Jeżeli celem jest ujednolicenie nazwiska, właściwym rozwiązaniem najczęściej będzie wniosek o administracyjną zmianę nazwiska w Polsce. Kluczowe jest dobre uzasadnienie, dołączenie dokumentów zagranicznych oraz ustalenie, czy sprawa wymaga tylko zmiany nazwiska, czy także transkrypcji, sprostowania albo uzupełnienia aktów stanu cywilnego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1611, art. 3 - tekst aktu
2. Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, t.j. Dz.U. 2021 poz. 1988, art. 4, art. 9-13 - tekst aktu
3. Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe, t.j. Dz.U. 2023 poz. 503, art. 15 - tekst aktu
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2017 r., II OSK 1434/16 - treść orzeczenia
5. Portal Gov.pl, usługa „Złóż wniosek o zmianę imienia lub nazwiska” - informacje praktyczne