Powołanie rezerwisty na ćwiczenia wojskowe – czy można uniknąć?

Podstawą prawną jest ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Dawne odniesienia do WKU są nieaktualne – sprawy związane z ewidencją wojskową i powołaniem prowadzą obecnie właściwe Wojskowe Centra Rekrutacji. Ustawa posługuje się też pojęciem pasywnej rezerwy; pełnienie służby przez żołnierzy pasywnej rezerwy polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych.

Czy można uniknąć ćwiczeń wojskowych z powodu choroby?

Choroba, uraz albo kontuzja mogą stanowić usprawiedliwioną przyczynę niestawienia się na ćwiczenia, ale nie działają automatycznie. Jeżeli otrzymał Pan kartę powołania, a stan zdrowia rzeczywiście uniemożliwia przyjazd do jednostki lub udział w szkoleniu, trzeba działać od razu: skontaktować się z właściwym WCR, poinformować o przeszkodzie i przekazać dokumentację medyczną.

Najbezpieczniej zrobić to w sposób pozwalający później wykazać datę i treść zgłoszenia, np. pisemnie, a równolegle skontaktować się telefonicznie lub mailowo. W piśmie warto podać numer lub dane karty powołania, termin ćwiczeń, krótki opis przeszkody oraz wskazać załączniki, np. zaświadczenie lekarskie, kartę informacyjną leczenia, dokumentację SOR, wyniki badań albo zalecenia specjalisty.

Samo L4 wystawione dla potrzeb pracowniczych nie powinno być traktowane jako automatyczne załatwienie sprawy wojskowej. Znaczenie ma to, czy dokumentacja potwierdza stan, który realnie uniemożliwia stawienie się lub udział w ćwiczeniach. Gdy pogorszenie zdrowia może mieć trwalszy wpływ na zdolność do czynnej służby wojskowej, obok wyjaśnienia konkretnego terminu ćwiczeń można uruchomić tryb zmiany kategorii zdolności z art. 87 ust. 2a ustawy.

Co zrobić po otrzymaniu karty powołania?

Po doręczeniu karty powołania nie warto czekać do dnia ćwiczeń. Jeżeli już w chwili doręczenia wiadomo, że stawienie się może być niemożliwe z powodu choroby, planowanego zabiegu, hospitalizacji, poważnej sytuacji rodzinnej albo innej obiektywnej przeszkody, należy niezwłocznie zawiadomić WCR i przedstawić okoliczności, na które się Pan powołuje.

W zgłoszeniu warto wskazać:

• kiedy doręczono kartę powołania i czego dotyczy,
• jaki termin i miejsce stawiennictwa wskazano,
• jaka przeszkoda uniemożliwia albo istotnie utrudnia udział w ćwiczeniach,
• czy przeszkoda jest czasowa, czy może wpływać na kategorię zdolności do służby,
• jakie dokumenty potwierdzają przedstawioną sytuację.

Jeżeli choroba ustąpi przed zakończeniem okresu ćwiczeń, nie należy samodzielnie zakładać, że sprawa jest zakończona. Trzeba ustalić z WCR lub jednostką, czy wymagane są dalsze czynności i czy istnieje obowiązek stawienia się po ustaniu przeszkody.

Odwołanie od powołania na ćwiczenia wojskowe

Jeżeli termin koliduje z ważnymi obowiązkami albo decyzja została wydana na podstawie nieaktualnych lub błędnych danych, należy sprawdzić możliwość odwołania od powołania na ćwiczenia wojskowe. Od decyzji wydanej przez szefa WCR odwołanie rozpatruje organ wyższego stopnia – Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Zwykły termin wynikający z Kodeksu postępowania administracyjnego wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji, jednak w konkretnej sprawie trzeba zawsze sprawdzić pouczenie zawarte w decyzji.

W odwołaniu warto wskazać konkretne zarzuty i dowody: błąd w ustaleniach, aktualną sytuację zdrowotną, szczególne obowiązki rodzinne, nieaktualną kategorię zdolności albo inną okoliczność, którą organ powinien ponownie ocenić. Samo stwierdzenie, że termin jest niewygodny, nie przesądza o zmianie decyzji. Osobno omawiamy również czy można odmówić stawienia się na ćwiczenia wojskowe po otrzymaniu karty powołania.

Art. 122 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny wyłącza możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję w sprawie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych. Dlatego szczególne znaczenie ma prawidłowe przedstawienie sprawy na etapie postępowania przed organami wojskowymi.

Zmiana kategorii wojskowej a powołanie na ćwiczenia

Jeżeli od czasu wcześniejszej kwalifikacji wojskowej stan zdrowia istotnie się pogorszył, dotychczasowa kategoria zdolności może nie odpowiadać aktualnej sytuacji. Od 2025 r. ustawa zawiera w tym zakresie wyraźną podstawę prawną. Zgodnie z art. 87 ust. 2a ustawy o obronie Ojczyzny do wojskowej komisji lekarskiej kieruje się osobę o uregulowanym stosunku do służby wojskowej, na jej wniosek, w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli pogorszenie stanu zdrowia jest poświadczone dokumentacją medyczną.

Oznacza to, że po spełnieniu ustawowych przesłanek nie chodzi jedynie o możliwość uznaniowego „rozważenia” skierowania przez WCR. Trzeba złożyć wniosek i przedstawić dokumentację potwierdzającą pogorszenie zdrowia. Mogą to być m.in. aktualne wyniki badań, karty leczenia szpitalnego, dokumentacja od specjalistów, opisy zabiegów i informacje o trwałych lub długotrwałych następstwach choroby albo urazu.

Ten tryb trzeba jednak oddzielić od usprawiedliwienia nieobecności na konkretnych ćwiczeniach. Samo złożenie wniosku na podstawie art. 87 ust. 2a nie uchyla karty powołania ani nie daje podstawy do samodzielnego zignorowania terminu. Jeżeli karta została już doręczona, równolegle trzeba poinformować WCR o aktualnej przeszkodzie i uzyskać rozstrzygnięcie albo jasną informację dotyczącą obowiązku stawiennictwa.

Kto nie powinien być powoływany na ćwiczenia?

Art. 248 ust. 5 ustawy o obronie Ojczyzny wskazuje grupy osób, których nie powołuje się na ćwiczenia wojskowe żołnierzy pasywnej rezerwy. Należą do nich osoby wyłączone od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, a także osoby, które:

• prowadzą własną kampanię wyborczą do Sejmu, Senatu, Parlamentu Europejskiego lub organów samorządu terytorialnego – w czasie jej trwania,
• zostały wybrane na posła, w tym do Parlamentu Europejskiego, albo senatora – w czasie kadencji,
• pełnią funkcję organów jednostek samorządu terytorialnego albo sprawują mandat radnego,
• zajmują kierownicze stanowiska w urzędach administracji rządowej,
• zostały przeznaczone do odbycia służby zastępczej lub odbyły tę służbę.

Osobna reguła dotyczy duchownych – z wyjątkiem wybieranych na określoną kadencję – oraz członków zakonów. Zgodnie z art. 253 mogą oni być powoływani na ćwiczenia tylko w celu przeszkolenia do pełnienia funkcji kapelana wojskowego i za zgodą właściwego przełożonego kościelnego.

Sytuacje rodzinne, opiekuńcze, prowadzenie firmy czy odpowiedzialne stanowisko pracy trzeba oceniać oddzielnie. Nie są one automatycznie równoznaczne z ustawowym wyłączeniem z ćwiczeń, ale w konkretnych okolicznościach mogą uzasadniać wniosek dotyczący terminu, jeśli zostaną odpowiednio wykazane.

Jakie ćwiczenia może odbywać żołnierz pasywnej rezerwy?

Art. 249 ustawy rozróżnia cztery rodzaje ćwiczeń wojskowych:

• jednodniowe,
• krótkotrwałe – trwające nieprzerwanie do 30 dni,
• długotrwałe – trwające nieprzerwanie do 90 dni,
• rotacyjne – trwające łącznie do 30 dni i odbywane z przerwami w określonych dniach danego roku kalendarzowego.

Zgodnie z art. 251 łączny czas ćwiczeń żołnierza pasywnej rezerwy nie może co do zasady przekroczyć 90 dni w roku. Ćwiczenia trwające do 24 godzin mogą być odbywane nie więcej niż 3 razy w roku, a pozostałe ćwiczenia – raz w roku. Ograniczeń z art. 251 nie stosuje się do działań związanych ze zwalczaniem klęsk żywiołowych i likwidacją ich skutków, akcjami poszukiwawczymi oraz ratowaniem życia ludzkiego.

Termin, miejsce i rodzaj powołania powinny wynikać z otrzymanego dokumentu. Jeżeli karta jest niejasna, zawiera błąd albo sposób jej doręczenia budzi wątpliwości, lepiej niezwłocznie wyjaśnić to z WCR niż ignorować wezwanie.

Co grozi za niestawienie się bez usprawiedliwienia?

Art. 682 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje karę aresztu albo grzywny m.in. dla żołnierza pasywnej rezerwy, który bez usprawiedliwionej przyczyny nie zgłasza się w określonym terminie i miejscu na ćwiczenia wojskowe trwające do 24 godzin, a także dla osoby przeznaczonej do szkolenia lub ćwiczeń wojskowych, która bez usprawiedliwionej przyczyny nie zgłasza się w określonym terminie i miejscu do tej służby. Ta sama sankcja może dotyczyć określonych zachowań w czasie odbywania służby, w tym samowolnego opuszczenia wyznaczonego miejsca przebywania.

Orzekanie w sprawach o czyny z art. 681–683a następuje w trybie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Dlatego przy rzeczywistej przeszkodzie znaczenie mają dowody: potwierdzenie wysłania pisma, korespondencja z WCR, dokumentacja medyczna i inne materiały pokazujące, dlaczego stawienie się było niemożliwe oraz kiedy organ został o tym poinformowany.

Ćwiczenia wojskowe a praca

Jeżeli powołany jest pracownikiem, powinien poinformować pracodawcę o otrzymaniu karty powołania. Obowiązek wobec pracodawcy i obowiązek wobec organów wojskowych to dwa odrębne porządki. Dokument dotyczący niezdolności do pracy nie zastępuje automatycznie zawiadomienia WCR o przeszkodzie w stawieniu się na ćwiczenia.

Jeżeli choroba pojawia się tuż przed terminem ćwiczeń, warto więc zadbać zarówno o dokumenty potrzebne w stosunku pracy, jak i o osobne, możliwe do udowodnienia zgłoszenie do WCR. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której pracownik usprawiedliwił nieobecność wobec pracodawcy, ale nie wyjaśnił jej w postępowaniu wojskowym.

Po odbyciu ćwiczeń osobnym zagadnieniem są uposażenie i rekompensata za ćwiczenia wojskowe oraz ich rozliczenie w PIT, zwłaszcza gdy świadczenie rekompensuje utracone zarobki z pracy lub działalności.

FAQ

Czy L4 automatycznie zwalnia z ćwiczeń wojskowych?

Nie. Zwolnienie lekarskie może być ważnym dowodem, ale nie anuluje samo w sobie karty powołania. Trzeba niezwłocznie poinformować WCR i przedstawić dokumenty potwierdzające, że stan zdrowia rzeczywiście uniemożliwia stawienie się lub udział w ćwiczeniach.

Czy wniosek o zmianę kategorii wstrzymuje obowiązek stawienia się?

Nie automatycznie. Wniosek na podstawie art. 87 ust. 2a służy zmianie kategorii zdolności ze względu na udokumentowane pogorszenie zdrowia. Jeżeli karta powołania została już doręczona, obowiązek dotyczący konkretnego terminu trzeba wyjaśnić odrębnie z WCR.

Czy trzeba stawić się po zakończeniu choroby?

Nie należy rozstrzygać tego samodzielnie. Jeżeli przeszkoda ustała, a okres ćwiczeń nadal trwa albo organ wyznaczył dalsze czynności, trzeba ustalić z WCR lub jednostką, czy i kiedy należy się stawić.

Czy można odwołać się od decyzji o powołaniu na ćwiczenia?

Tak, decyzję można kwestionować w administracyjnym toku instancji. Od decyzji szefa WCR organem wyższego stopnia jest Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Trzeba zachować termin wskazany w pouczeniu; standardowy termin KPA na odwołanie wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. Ustawa wyłącza natomiast skargę do sądu administracyjnego na decyzję o powołaniu do odbycia ćwiczeń wojskowych.

Co zrobić, gdy WCR nie odpowiada przed terminem stawiennictwa?

Należy ponawiać kontakt i zachować dowody wszystkich prób zgłoszenia przeszkody: potwierdzenie nadania lub wysłania pisma, e-mail, potwierdzenie złożenia dokumentów i notatkę z rozmowy. Brak odpowiedzi nie powinien być samodzielnie traktowany jako odwołanie karty powołania. Jeżeli stan zdrowia uniemożliwia stawienie się, dokumentacja medyczna powinna możliwie jasno potwierdzać tę okoliczność.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 825 ze zm., w szczególności art. 34 ust. 2, art. 87 ust. 2a, art. 122, art. 248–253 oraz art. 682–684. ELI: https://eli.gov.pl/eli/DU/2025/825/ogl
• Ustawa z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o obronie Ojczyzny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2025 r. poz. 1014 – przepis wprowadzający art. 87 ust. 2a. ELI: https://eli.gov.pl/eli/DU/2025/1014/ogl
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, Dz. U. z 2024 r. poz. 466 ze zm. (zmiana: Dz. U. z 2025 r. poz. 887). ELI: https://eli.gov.pl/eli/DU/2024/466/ogl