Zmiana kategorii wojskowej z A na D – jak złożyć wniosek?

Kategoria wojskowa A, B, D i E – co oznaczają obecnie?

Podstawowe kategorie zdolności do czynnej służby wojskowej określa ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. W ramach kwalifikacji wojskowej ocenia się zdolność fizyczną i psychiczną do służby wojskowej.

Kategoria A oznacza zdolność do służby wojskowej. Kategoria B oznacza czasową niezdolność do służby, gdy stan zdrowia rokuje odzyskanie zdolności w okresie do 24 miesięcy od dnia badania. Kategoria D oznacza niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej. Kategoria E oznacza trwałą i całkowitą niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

Odwrotny przypadek, gdy po czasowej kategorii B stan zdrowia pozwala ubiegać się o pełną zdolność, opisujemy w materiale o zmianie kategorii wojskowej z B na A.

Kategoria D nie jest więc odpowiednikiem kategorii E. Jeżeli stan zdrowia osoby z kategorią A pogorszył się, o tym, czy uzasadnia to kategorię B, D, E czy pozostawienie kategorii A, rozstrzyga właściwa komisja na podstawie aktualnego stanu zdrowia i obowiązujących kryteriów medycznych.

Czy można zmienić kategorię wojskową z A na D?

Tak. Od 12 sierpnia 2025 r. podstawowe znaczenie ma art. 87 ust. 2a ustawy o obronie Ojczyzny. Zgodnie z tym przepisem osobę o uregulowanym stosunku do służby wojskowej kieruje się, na jej wniosek, do wojskowej komisji lekarskiej w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia poświadczone dokumentacją medyczną.

Jednocześnie po nowelizacji art. 64 ust. 7 osoby, którym wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię A, D albo E, nie są w tym celu kierowane do powiatowej komisji lekarskiej. Nie należy więc opisywać obecnej procedury osoby z ostateczną kategorią A jako ponownej kwalifikacji przed powiatową komisją lekarską.

Zmieniła się również ustawowa przesłanka ponownej oceny. Nie chodzi już ogólnie o jakąkolwiek zmianę stanu zdrowia. Osoba korzystająca z tej ścieżki powinna wykazać jego pogorszenie i poprzeć je dokumentacją medyczną. Szczególne znaczenie ma zatem to, co wydarzyło się ze zdrowiem po wcześniejszym ustaleniu kategorii.

Jak przygotować wniosek o zmianę kategorii?

We wniosku należy wyraźnie wskazać, że chodzi o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej z powodu udokumentowanego pogorszenia stanu zdrowia. Warto podać datę wcześniejszego orzeczenia, dotychczasową kategorię oraz opisać, co konkretnie pogorszyło się od czasu jej ustalenia.

Nie należy ograniczać pisma do zdania: „proszę o zmianę kategorii z A na D”. Komisja musi samodzielnie ocenić aktualną zdolność do służby i ustalić właściwą kategorię. Z medycznego punktu widzenia znaczenie ma nie samo oczekiwanie zainteresowanego, lecz charakter schorzenia, jego aktualny przebieg, wyniki badań, leczenie oraz wpływ choroby na zdolność do służby.

Do sprawy warto przygotować w szczególności:

• aktualne zaświadczenia i opinie lekarzy specjalistów, np. pulmonologa, alergologa, kardiologa, psychiatry lub ortopedy;
• wyniki aktualnych badań, np. spirometrii, EKG, Holtera, pomiarów ciśnienia, badań obrazowych lub innych badań właściwych dla danego schorzenia;
• historię leczenia, wypisy ze szpitala, dokumentację zaostrzeń choroby, zabiegów i stosowanych leków;
• dokumentację pokazującą ograniczenia istotne dla służby, np. duszność wysiłkową, częste napady choroby, ograniczenia ruchowe albo powikłania;
• poprzednie orzeczenie o kategorii zdolności, jeżeli zainteresowany je posiada, oraz starszą dokumentację pozwalającą porównać stan zdrowia z obecnym.

Im wyraźniej dokumenty pokazują różnicę pomiędzy stanem zdrowia z czasu wcześniejszego orzeczenia a stanem obecnym, tym łatwiej wykazać ustawową przesłankę pogorszenia zdrowia.

Jak wygląda badanie przez wojskową komisję lekarską?

Wojskowa komisja lekarska wydaje orzeczenie o zdolności do służby na podstawie badania fizycznej i psychicznej zdolności danej osoby, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej. Szczegółowe kryteria wynikają z rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej dotyczącego orzekania o zdolności do służby wojskowej.

Komisja nie jest związana żądaniem zainteresowanego, aby przyznać właśnie kategorię D. Jej zadaniem jest ustalenie kategorii odpowiadającej rzeczywistemu stanowi zdrowia. Może więc pozostawić kategorię A albo stwierdzić przesłanki do innej kategorii, jeżeli wynika to z badań i dokumentacji.

Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej doręcza się osobie badanej wraz z uzasadnieniem. Ostateczne orzeczenie jest wiążące między innymi dla szefów wojskowych centrów rekrutacji i dowódców jednostek wojskowych.

Odwołanie od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej

Jeżeli zainteresowany nie zgadza się z orzeczeniem wojskowej komisji lekarskiej, może wnieść odwołanie do wojskowej komisji lekarskiej będącej organem wyższego stopnia. Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia.

W odwołaniu najlepiej wskazać konkretne zastrzeżenia: pominięte wyniki badań, nieuwzględnioną dokumentację, niepełną ocenę przebiegu choroby, brak istotnej konsultacji specjalistycznej albo inne okoliczności mogące mieć wpływ na kategorię. Komisja wyższego stopnia może w ramach postępowania odwoławczego przeprowadzić potrzebne czynności i ponownie ocenić materiał medyczny.

Trzeba odróżnić tę procedurę od odwołania w ramach zwykłej kwalifikacji wojskowej. Od orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej osoba stająca do kwalifikacji może odwołać się do wojewódzkiej komisji lekarskiej w terminie 14 dni. Nie jest to jednak standardowy ciąg dalszy wniosku osoby, która ma już ostatecznie ustaloną kategorię A i występuje o jej zmianę z powodu późniejszego pogorszenia zdrowia.

Co zrobić po otrzymaniu powołania na ćwiczenia wojskowe?

Zmiana kategorii zdrowotnej i powołanie na ćwiczenia wojskowe to dwie odrębne kwestie. Otrzymania decyzji o powołaniu nie należy ignorować tylko dlatego, że zainteresowany zamierza wystąpić o ponowną ocenę stanu zdrowia.

Od decyzji wydawanych w sprawach wojskowych żołnierz może co do zasady wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia na zasadach Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli decyzję wydał szef wojskowego centrum rekrutacji, organem wyższego stopnia jest Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Zasadniczy termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji.

W sprawie zdrowotnej należy przedstawić aktualną dokumentację i wyraźnie wskazać, na czym polega pogorszenie stanu zdrowia. Jednocześnie warto dokładnie przeczytać pouczenie zawarte w otrzymanej decyzji, ponieważ wskazuje ono sposób i termin jej zaskarżenia. Zgodnie z ogólną zasadą Kodeksu postępowania administracyjnego terminowo wniesione odwołanie wstrzymuje wykonanie decyzji przed upływem terminu do odwołania i w okresie rozpatrywania odwołania, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności albo szczególny przepis przewiduje inny skutek.

Ustawa o obronie Ojczyzny wyłącza natomiast możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję w sprawie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych.

Ćwiczenia wojskowe żołnierzy pasywnej rezerwy

Pełnienie służby przez żołnierzy pasywnej rezerwy polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych. Mogą one być jednodniowe, krótkotrwałe, długotrwałe albo rotacyjne. Ćwiczenia krótkotrwałe trwają nieprzerwanie do 30 dni, długotrwałe – nieprzerwanie do 90 dni, a rotacyjne łącznie do 30 dni i odbywają się z przerwami w określonych dniach w danym roku kalendarzowym.

Co do zasady łączny czas trwania ćwiczeń wojskowych żołnierza pasywnej rezerwy nie może przekroczyć 90 dni w roku. Ćwiczenia trwające do 24 godzin mogą odbywać się nie więcej niż trzy razy w roku, a pozostałe ćwiczenia zasadniczo raz w roku.

Nie każda osoba z kategorią A zostanie automatycznie powołana. Jeżeli jednak decyzja została doręczona, trzeba oceniać ją niezależnie od postępowania dotyczącego zmiany kategorii zdrowotnej.

Czy choroby sprzed wielu lat wystarczą do zmiany kategorii?

Nie zawsze. Jeżeli astma, alergia, nadciśnienie, otyłość, schorzenie ortopedyczne albo inne problemy zdrowotne istniały już w chwili ustalania kategorii A, samo ponowne wskazanie tych samych chorób nie wykazuje jeszcze przesłanki z art. 87 ust. 2a. Obecna procedura wymaga pogorszenia stanu zdrowia poświadczonego dokumentacją medyczną.

Przy astmie znaczenie mogą mieć między innymi częstotliwość napadów, stałe leczenie, pogorszenie wyników spirometrii, zaostrzenia, hospitalizacje i tolerancja wysiłku. Przy nadciśnieniu istotne mogą być aktualne pomiary, leczenie, konsultacje kardiologiczne i powikłania. Przy otyłości znaczenie mogą mieć nie tylko masa ciała i wskaźnik BMI, lecz również choroby współistniejące i wynikające z nich ograniczenia.

Jeżeli problem nie polega na późniejszym pogorszeniu zdrowia, lecz na twierdzeniu, że dawne orzeczenie od początku było wadliwe, jest to inna sytuacja prawna. Nie należy utożsamiać jej z wnioskiem opartym na art. 87 ust. 2a.

FAQ

Czy można samodzielnie wystąpić o zmianę kategorii wojskowej?

Tak. Art. 87 ust. 2a przewiduje skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej na wniosek zainteresowanej osoby, jeżeli ma ona uregulowany stosunek do służby wojskowej i nastąpiło udokumentowane pogorszenie stanu zdrowia. Nie oznacza to jednak samodzielnego zgłoszenia się na badanie bez skierowania – wniosek ma uruchomić procedurę skierowania do właściwej wojskowej komisji lekarskiej.

Czy osoba z ostateczną kategorią A jest ponownie kierowana do powiatowej komisji lekarskiej?

Nie w opisanym trybie. Od 12 sierpnia 2025 r. art. 64 ust. 7 stanowi, że do powiatowej komisji lekarskiej nie kieruje się osób, którym wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię A, D albo E. W przypadku osoby z kategorią A, której zdrowie później się pogorszyło, zastosowanie ma procedura wojskowej komisji lekarskiej.

Czy we wniosku trzeba żądać dokładnie kategorii D?

Można wskazać, że celem jest zmiana dotychczasowej kategorii A, ale ostatecznej oceny dokonuje wojskowa komisja lekarska. To komisja, stosując aktualne kryteria medyczne, ustala kategorię odpowiadającą rzeczywistemu stanowi zdrowia.

Czy od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej można się odwołać?

Tak. Odwołanie przysługuje do wojskowej komisji lekarskiej będącej organem wyższego stopnia. Trzeba je wnieść w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia.

Czy kategoria A zawsze oznacza powołanie na ćwiczenia?

Nie. Kategoria A oznacza zdolność do służby wojskowej, ale sama w sobie nie oznacza automatycznego powołania na konkretne ćwiczenia. O powołaniu decydują właściwe organy z uwzględnieniem potrzeb Sił Zbrojnych i sytuacji danej osoby.

Czy kategoria D jest tym samym co kategoria E?

Nie. Kategoria D oznacza niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju, z ustawowym wyjątkiem dotyczącym niektórych stanowisk w terytorialnej służbie wojskowej. Kategoria E oznacza trwałą i całkowitą niezdolność również w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 825 ze zm. – tekst aktu.
• Ustawa z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o obronie Ojczyzny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2025 poz. 1014, w szczególności zmiana art. 64 ust. 7 i dodanie art. 87 ust. 2a – tekst aktu.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, Dz.U. 2024 poz. 466 – tekst aktu.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – w zakresie zasad odwołania od decyzji administracyjnych.