Zmiana kategorii wojskowej z A na D – jak złożyć wniosek?

Kategoria wojskowa A, B, D i E – co oznaczają obecnie?

Aktualnie podstawowe zasady wynikają z ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. W ramach kwalifikacji wojskowej ustala się zdolność fizyczną i psychiczną do służby wojskowej, a następnie przypisuje jedną z kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej.

Kategoria A oznacza zdolność do służby wojskowej. Kategoria B oznacza czasową niezdolność do służby, gdy stan zdrowia rokuje odzyskanie zdolności w okresie do 24 miesięcy od badania. Kategoria D oznacza niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej. Kategoria E oznacza trwałą i całkowitą niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

W praktyce oznacza to, że osoba z kategorią A może być traktowana jako zdolna do powołania do określonego rodzaju służby lub na ćwiczenia wojskowe, o ile spełnia pozostałe warunki ustawowe. Osoba z kategorią D zasadniczo nie jest zdolna do służby w czasie pokoju, ale nie należy mylić kategorii D z kategorią E, która ma dalej idący skutek.

Czy można zmienić kategorię wojskową z A na D?

Tak, ale podstawą nie jest samo niezadowolenie z dawnego orzeczenia ani sam fakt, że przy poprzedniej komisji wpisano określone choroby. Trzeba wykazać, że od ostatniego orzeczenia nastąpiły zmiany w stanie zdrowia, które mogą uzasadniać inną ocenę zdolności do służby wojskowej.

Wniosek o zmianę kategorii zdolności do służby wojskowej składa się za pośrednictwem szefa wojskowego centrum rekrutacji. Dawne wojskowe komendy uzupełnień zostały zastąpione przez wojskowe centra rekrutacji, dlatego w aktualnym stanie prawnym nie należy już kierować pisma do WKU.

Do wniosku trzeba dołączyć co najmniej zaświadczenie lekarskie stwierdzające zmiany w stanie zdrowia, jakie nastąpiły od dnia ostatniego orzeczenia. Warto jednak dołączyć więcej niż jedno ogólne zaświadczenie, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy astmy, nadciśnienia, otyłości, chorób alergicznych, leczenia psychiatrycznego, schorzeń ortopedycznych albo chorób przewlekłych.

Jak przygotować wniosek o zmianę kategorii?

Wniosek powinien być konkretny. Należy wskazać, kiedy wydano poprzednie orzeczenie, jaka kategoria została przyznana, jakie choroby rozpoznano wtedy, a przede wszystkim co zmieniło się od tamtego czasu. Komisja nie bada abstrakcyjnie samej nazwy choroby, lecz aktualny stan zdrowia i jego wpływ na możliwość odbywania służby.

Do wniosku warto dołączyć w szczególności:

• aktualne zaświadczenia od lekarzy specjalistów, np. pulmonologa, alergologa, kardiologa, psychiatry, ortopedy;
• wyniki badań z ostatnich miesięcy, np. spirometrię, testy alergiczne, EKG, Holter, pomiary ciśnienia, wyniki badań obrazowych;
• historię leczenia, wypisy ze szpitala, dokumentację zaostrzeń choroby i stosowanych leków;
• opis ograniczeń zdrowotnych istotnych dla służby, np. duszności wysiłkowe, napady astmy, niekontrolowane nadciśnienie, powikłania otyłości;
• kopię poprzedniego orzeczenia lub dokument potwierdzający nadaną kategorię, jeżeli osoba go posiada.

Warto unikać samego żądania: „proszę o zmianę kategorii z A na D”. Bezpieczniej sformułować wniosek jako żądanie skierowania do właściwej komisji i ponownego określenia zdolności do służby wojskowej z uwagi na udokumentowaną zmianę stanu zdrowia. To komisja rozstrzyga, czy właściwa będzie kategoria A, B, D albo E.

Co zrobić po otrzymaniu powołania na ćwiczenia wojskowe?

Jeżeli osoba z kategorią A otrzyma decyzję o powołaniu na ćwiczenia wojskowe, nie powinna jej ignorować. Powołanie na ćwiczenia żołnierza pasywnej rezerwy następuje w formie decyzji administracyjnej. Od takiej decyzji można wnieść odwołanie w terminie 14 dni od jej doręczenia, za pośrednictwem organu, który ją wydał. W praktyce będzie to właściwy szef WCR, a organem odwoławczym jest Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji.

W odwołaniu trzeba wskazać konkretne okoliczności: aktualny stan zdrowia, dokumentację medyczną, trwające leczenie, ważne obowiązki rodzinne albo inne szczególne przeszkody. Jeżeli problemem jest zdrowie, należy równocześnie wnioskować o ocenę aktualnej zdolności do służby i dołączyć dokumenty medyczne. Samo stwierdzenie, że „mam astmę” albo „mam nadciśnienie”, bez aktualnych wyników i opisu przebiegu choroby, może być niewystarczające.

Trzeba też pamiętać, że przepisy wyłączają możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję w sprawie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych. Dlatego szczególne znaczenie ma prawidłowe przygotowanie odwołania administracyjnego oraz szybkie zgromadzenie dokumentów.

Ćwiczenia wojskowe żołnierzy pasywnej rezerwy

Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje, że pełnienie służby przez żołnierzy pasywnej rezerwy polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych. Ćwiczenia mogą być jednodniowe, krótkotrwałe, długotrwałe albo rotacyjne. Co do zasady czas trwania ćwiczeń wojskowych w odniesieniu do żołnierza pasywnej rezerwy nie może przekraczać łącznie 90 dni w roku. Ćwiczenia trwające do 24 godzin mogą odbywać się nie więcej niż 3 razy w roku, a pozostałe ćwiczenia zasadniczo raz w roku.

Nie każda osoba z kategorią A automatycznie zostanie powołana. W praktyce znaczenie mają potrzeby Sił Zbrojnych, kwalifikacje, specjalność, wiek, wcześniejsze przeszkolenie i dane w ewidencji wojskowej. Jeżeli jednak decyzja została doręczona, trzeba działać formalnie: złożyć odwołanie, wniosek o zmianę terminu albo wniosek o skierowanie na ocenę zdrowia, zależnie od sytuacji.

Odwołanie od orzeczenia komisji lekarskiej

Od orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej przysługuje odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej. Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. W odwołaniu trzeba wskazać, dlaczego orzeczenie jest nieprawidłowe, oraz przedstawić dokumenty, których komisja nie uwzględniła albo które potwierdzają, że ocena stanu zdrowia była niepełna.

Jeżeli osoba jest badana przez wojskową komisję lekarską w toku postępowania rekrutacyjnego albo w związku ze skierowaniem przez WCR, od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej również przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia, do wojskowej komisji lekarskiej będącej organem wyższego stopnia.

Nie warto opierać odwołania wyłącznie na ogólnej polemice z komisją. Skuteczniejsze jest wskazanie konkretnych błędów: pominiętych badań, nieuwzględnionej dokumentacji, braku konsultacji specjalistycznej, błędnego przyjęcia stabilnego przebiegu choroby albo nieuwzględnienia zaostrzeń i leczenia.

Czy choroby sprzed 10 lat wystarczą do zmiany kategorii?

Nie zawsze. Jeżeli astma oskrzelowa, alergia, otyłość lub nadciśnienie były znane już w dniu poprzedniej kwalifikacji, sama informacja o ich istnieniu może nie wystarczyć. Trzeba wykazać, że obecny stan zdrowia jest inny niż wtedy albo że poprzednia ocena była wadliwa z powodu pominięcia istotnych danych medycznych.

Przykładowo przy astmie znaczenie może mieć częstość napadów, potrzeba stałego leczenia, wyniki spirometrii, zaostrzenia, hospitalizacje i tolerancja wysiłku. Przy nadciśnieniu istotne będą aktualne pomiary, rozpoznanie specjalistyczne, leczenie i ewentualne powikłania. Przy otyłości sama masa ciała nie zawsze przesądza o kategorii, ale znaczenie mogą mieć choroby współistniejące, ograniczenia ruchowe i ryzyko wysiłkowe.

Starsze orzecznictwo, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 1914/08, zapadło jeszcze na tle poprzednich przepisów. Może ono mieć znaczenie pomocnicze co do tego, że organ działa w granicach przesłanek ustawowych, ale obecnie pierwszeństwo ma aktualna ustawa o obronie Ojczyzny i wydane na jej podstawie rozporządzenia.

FAQ

Czy można samodzielnie wystąpić o zmianę kategorii wojskowej?

Tak. Wniosek o zmianę kategorii składa się za pośrednictwem szefa wojskowego centrum rekrutacji. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie lekarskie potwierdzające zmiany w stanie zdrowia od ostatniego orzeczenia. W praktyce warto dołączyć pełniejszą dokumentację medyczną.

Czy kategoria A zawsze oznacza powołanie na ćwiczenia?

Nie. Kategoria A oznacza zdolność do służby wojskowej, ale samo jej posiadanie nie oznacza automatycznego powołania. O powołaniu decydują potrzeby Sił Zbrojnych oraz dane konkretnej osoby, w tym kwalifikacje, specjalność, wiek i ewidencja wojskowa.

Czy od decyzji o powołaniu na ćwiczenia można się odwołać?

Tak. Od decyzji o powołaniu na ćwiczenia wojskowe można wnieść odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia. Odwołanie trzeba uzasadnić konkretnymi okolicznościami, np. stanem zdrowia, sytuacją rodzinną albo inną szczególną przeszkodą.

Czy odwołanie od powołania automatycznie zwalnia z ćwiczeń?

Nie należy tego zakładać. Jeżeli decyzja nie zostanie uchylona, zmieniona albo jej wykonanie nie zostanie wstrzymane, niestawienie się może wywołać konsekwencje prawne. W razie choroby trzeba niezwłocznie kontaktować się z WCR i dokumentować przeszkodę zaświadczeniem lekarskim.

Czy kategoria D całkowicie wyłącza obowiązki wojskowe?

Kategoria D oznacza niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju, ale nie jest tym samym co kategoria E. Kategoria E oznacza trwałą i całkowitą niezdolność do służby wojskowej również w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zakres skutków zależy więc od konkretnej kategorii i aktualnych przepisów.

Źródła

1. Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 825 - tekst aktu
2. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, Dz.U. 2024 poz. 466 - tekst aktu
3. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 1914/08.