Dziedziczenie po biologicznym ojcu po adopcji

Czy adoptowane dziecko dziedziczy po biologicznym ojcu?

O tym, czy dziecko adoptowane dziedziczy ustawowo po biologicznym ojcu, nie rozstrzyga sama więź biologiczna. W prawie spadkowym znaczenie ma przede wszystkim prawny stosunek pokrewieństwa oraz rodzaj przysposobienia. Zgodnie z art. 926 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu.

Jeżeli doszło do przysposobienia pełnego, zastosowanie ma art. 936 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Przysposobiony dziedziczy po przysposabiającym i jego krewnych tak, jakby był dzieckiem przysposabiającego, natomiast nie dziedziczy po swoich wstępnych naturalnych i ich krewnych. Wstępnymi naturalnymi są m.in. biologiczni rodzice, dziadkowie i pradziadkowie.

W opisanej sytuacji oznacza to, że jeżeli adopcja była pełna, samo biologiczne pochodzenie od zmarłego ojca nie daje prawa do dziedziczenia ustawowego po nim. Nie ma przy tym decydującego znaczenia, że ojciec przed śmiercią szukał dziecka albo że nie utrzymywał z nim kontaktu. Takie okoliczności mogą mieć znaczenie życiowe, ale nie odtwarzają więzi prawnej zerwanej skutkami przysposobienia pełnego.

Przysposobienie pełne i jego skutki spadkowe

Skutki przysposobienia pełnego wynikają z art. 121 § 1–4 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 121 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego między przysposabiającym a przysposobionym powstaje taki stosunek jak między rodzicami a dziećmi. Na podstawie art. 121 § 2 tej ustawy przysposobiony nabywa prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa także wobec krewnych przysposabiającego.

Najważniejszy dla dziedziczenia po biologicznym ojcu jest art. 121 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego. Skutki te obejmują m.in. ustawowe dziedziczenie oraz obowiązki alimentacyjne.

Art. 121 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rozszerza skutki przysposobienia pełnego także na zstępnych przysposobionego, czyli na jego dzieci, wnuki i dalszych potomków. W praktyce oznacza to, że rodzina adopcyjna staje się rodziną prawną dla celów dziedziczenia ustawowego.

Przysposobienie niepełne — kiedy sytuacja jest inna?

Inaczej należy ocenić sprawę, jeżeli sąd orzekł przysposobienie niepełne, czyli takie, którego skutki polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym. W takim przypadku stosuje się art. 937 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 937 pkt 1 Kodeksu cywilnego przysposobiony dziedziczy po przysposabiającym na równi z jego dziećmi. Jednocześnie art. 937 pkt 2 Kodeksu cywilnego wskazuje, że przysposobiony i jego zstępni nie dziedziczą po krewnych przysposabiającego, a krewni przysposabiającego nie dziedziczą po przysposobionym i jego zstępnych.

Dla relacji z rodziną biologiczną kluczowy jest art. 937 pkt 3 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje, że rodzice przysposobionego nie dziedziczą po przysposobionym, a zamiast nich dziedziczy przysposabiający; poza tym przysposobienie nie narusza powołania do dziedziczenia wynikającego z pokrewieństwa. Oznacza to, że przy przysposobieniu niepełnym adoptowane dziecko może nadal dziedziczyć ustawowo po biologicznym ojcu, jeżeli ojcostwo miało znaczenie prawne, a nie tylko biologiczne.

Dlaczego bratanica mogła odziedziczyć spadek bez testamentu?

Jeżeli zmarły nie pozostawił testamentu, dziedziczenie następuje według kolejności określonej w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Jeżeli jednak osoba adoptowana pełnie nie jest już w świetle prawa dzieckiem biologicznego ojca dla celów dziedziczenia ustawowego, nie wchodzi do tej grupy.

Gdy spadkodawca nie miał małżonka, zstępnych, rodziców albo rodzeństwa uprawnionych do dziedziczenia, mogą dojść do dziedziczenia zstępni rodzeństwa. Art. 932 § 5 Kodeksu cywilnego przewiduje, że jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, pozostawiając zstępnych, udział spadkowy przypada jego zstępnym. Bratanica jest zstępną rodzeństwa spadkodawcy, dlatego w odpowiednim układzie rodzinnym może dziedziczyć ustawowo bez testamentu.

Czy można zmienić postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku?

Podstawą do zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest art. 679 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą albo że jej udział jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku.

Jeżeli w poprzedniej sprawie dana osoba była uczestnikiem postępowania, art. 679 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego dodatkowo ogranicza możliwość ponownego powoływania podstaw. Taki uczestnik może oprzeć żądanie tylko na podstawie, której nie mógł powołać wcześniej, a wniosek musi złożyć przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał taką możliwość.

W praktyce wniosek może mieć sens przede wszystkim wtedy, gdy okaże się, że adopcja była niepełna, istniał ważny testament powołujący adoptowane dziecko do spadku, albo sąd spadku pominął osobę, która według prawa rzeczywiście była spadkobiercą. Jeżeli natomiast adopcja była pełna, a testamentu nie ma, samo wykazanie biologicznego ojcostwa zwykle nie doprowadzi do zmiany postanowienia.

Jak ustalić, jaki był rodzaj adopcji?

Rodzaj przysposobienia wynika z orzeczenia sądu opiekuńczego i akt sprawy rodzinnej. Warto ustalić, czy sąd orzekł przysposobienie pełne, czy niepełne oraz czy zachodziły okoliczności właściwe dla przysposobienia o najsilniejszych skutkach, w szczególności związane ze zgodą rodziców na adopcję bez wskazania osoby przysposabiającego, o której mowa w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących przysposobienia.

Pomocny może być również odpis zupełny aktu urodzenia. Po przysposobieniu pełnym akt urodzenia zwykle odzwierciedla nową sytuację rodzinną dziecka. Sam odpis aktu nie zawsze wystarczy jednak do pełnej oceny prawnej, dlatego decydujące znaczenie mogą mieć akta sądu rodzinnego.

Czy testament biologicznego ojca zmieniłby sytuację?

Tak. Art. 926 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje, że spadkobierca może być powołany do spadku z testamentu. Testament może wskazywać także osobę, która nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych. Dlatego biologiczny ojciec mógł powołać adoptowane pełnie dziecko do całości albo części spadku w testamencie.

Jeżeli jednak testamentu nie ma, a adopcja była pełna, adoptowane dziecko nie może oprzeć roszczenia o spadek na samym fakcie biologicznego pochodzenia. Nie przysługuje mu też zachowek po biologicznym ojcu jako po wstępnym naturalnym, jeżeli art. 936 § 2 Kodeksu cywilnego wyłącza dziedziczenie ustawowe po tej osobie.

FAQ

Źródła

• Art. 926 § 1, art. 931 § 1, art. 932 § 5, art. 936 § 1–2, art. 937 pkt 1–3 oraz art. 991 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 121 § 1–4 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 679 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.