Fotoradar i wezwanie do wskazania kierowcy

Wezwanie z fotoradaru – co oznacza?

Jeżeli urządzenie rejestrujące ujawni naruszenie przepisów ruchu drogowego, np. przekroczenie dopuszczalnej prędkości albo niezastosowanie się do sygnału świetlnego, CANARD działający w strukturze Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego może wysłać do właściciela lub posiadacza pojazdu wezwanie wraz z formularzami oświadczeń.

Takie wezwanie nie musi jeszcze oznaczać, że właściciel pojazdu ma automatycznie zapłacić mandat za wykroczenie drogowe. Organ ustala najpierw, kto kierował pojazdem albo komu pojazd został powierzony w oznaczonym czasie. Dopiero po ustaleniu sprawcy i przyjęciu mandatu przez właściwą osobę możliwe jest zakończenie sprawy w trybie mandatowym.

Podstawą działania Inspekcji Transportu Drogowego jest art. 129g Prawa o ruchu drogowym. Przepis ten przewiduje, że ujawnianie za pomocą stacjonarnych urządzeń rejestrujących naruszeń polegających m.in. na przekraczaniu prędkości i niestosowaniu się do sygnałów świetlnych należy do Inspekcji Transportu Drogowego. Inspekcja może także prowadzić czynności wyjaśniające, kierować do sądu wnioski o ukaranie i oskarżać przed sądem.

Obowiązek wskazania osoby, której powierzono pojazd

Kluczowy jest art. 78 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z tym przepisem właściciel lub posiadacz pojazdu jest obowiązany wskazać na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy pojazd został użyty wbrew woli i wiedzy właściciela lub posiadacza przez nieznaną osobę, czemu nie mógł on zapobiec.

W praktyce oznacza to, że samo stwierdzenie: „nie wiem, kto prowadził” może być niewystarczające. Jeżeli z pojazdu korzystało kilka osób, warto ustalić, kto realnie mógł kierować w danym miejscu i czasie: sprawdzić kalendarz, trasę, tankowania, historię użyczenia auta, zapis z aplikacji flotowej, korespondencję albo inne dane, które mogą pomóc w odtworzeniu sytuacji. Podobny problem z ustaleniem osoby kierującej pojawia się przy wykroczeniach parkingowych; osobno omawiamy wezwanie straży miejskiej, gdy nie wiadomo, kto kierował.

Organ oczekuje wskazania konkretnej osoby, a nie ogólnej listy kilku potencjalnych kierujących. Jeżeli właścicielem pojazdu jest spółka albo inna jednostka organizacyjna, obowiązek udzielenia informacji obciąża osobę wyznaczoną przez organ uprawniony do reprezentacji, a gdy jej nie wyznaczono – osoby wchodzące w skład tego organu zgodnie z zasadami reprezentacji.

W sprawach o wykroczenia drogowe znaczenie może mieć także rozróżnienie, kim jest kierowca a kierujący. W wezwaniu chodzi zwykle o osobę, która faktycznie kierowała pojazdem albo której powierzono pojazd do używania w konkretnym czasie.

Czy GITD musi od razu przesłać zdjęcie z fotoradaru?

Obecna praktyka CANARD zakłada przesyłanie do właściciela lub posiadacza pojazdu raportu i formularzy oświadczeń. Jeżeli do korespondencji dołączono dokumentację, organ traktuje ją jako komplet informacji o naruszeniu, którymi dysponuje na tym etapie. Zdjęcia mogą być także udostępniane do wglądu w formie cyfrowej w siedzibie CANARD albo w delegaturach terenowych GITD.

Nie należy więc opierać całej strategii wyłącznie na twierdzeniu, że skoro zdjęcie nie pokazuje twarzy kierującego, to właściciel nie musi odpowiedzieć. Brak możliwości rozpoznania kierującego na zdjęciu nie zwalnia automatycznie z obowiązku wskazania osoby, której pojazd powierzono. Może jednak mieć znaczenie dowodowe, zwłaszcza gdy właściciel rzeczywiście nie jest w stanie ustalić, kto prowadził, mimo podjęcia rozsądnych prób.

Jeżeli zdjęcie jest niewyraźne albo nie zostało dołączone, warto złożyć odpowiedź ostrożnie i rzeczowo: wskazać, jakie czynności podjęto w celu ustalenia kierującego, poprosić o umożliwienie zapoznania się z dokumentacją albo skorzystać z elektronicznego biura obsługi klienta eBOK CANARD, jeżeli dana sprawa może być tam obsłużona.

Co grozi za niewskazanie kierującego?

Niewskazanie osoby, której powierzono pojazd, stanowi wykroczenie z art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność tego, kto wbrew obowiązkowi nie wskaże na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie.

Aktualnie konsekwencje finansowe są znacznie surowsze niż w starszych opracowaniach. W postępowaniu mandatowym za czyn z art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń można nałożyć grzywnę do 8000 zł. Jeżeli sprawa trafi do sądu, zastosowanie ma art. 24 § 1a Kodeksu wykroczeń, zgodnie z którym za to wykroczenie grzywna może zostać wymierzona do 30 000 zł. Sąd bierze pod uwagę m.in. okoliczności czynu, stopień zawinienia, zachowanie obwinionego i jego sytuację majątkową.

Trzeba odróżnić dwie rzeczy: mandat za pierwotne wykroczenie drogowe oraz mandat albo grzywnę za niewskazanie kierującego. Jeżeli kierujący zostanie ustalony i przyjmie mandat za wykroczenie drogowe, mogą zostać mu przypisane także punkty karne. Za samo niewskazanie osoby, której powierzono pojazd, co do zasady nie przypisuje się punktów karnych za pierwotne naruszenie, ale ryzyko finansowe może być wysokie.

Czy można odmówić przyjęcia mandatu?

Tak, sprawca wykroczenia może odmówić przyjęcia mandatu. Wynika to z art. 97 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Odmowa nie kończy jednak sprawy. Organ może wówczas skierować do sądu wniosek o ukaranie, a sąd oceni, czy doszło do wykroczenia i jaka kara jest zasadna.

Jeżeli mandat dotyczy pierwotnego naruszenia, np. przekroczenia prędkości, odmowa może być racjonalna wtedy, gdy istnieją konkretne argumenty: wadliwy pomiar, błędnie ustalone miejsce, wątpliwości co do pojazdu, brak sprawstwa albo inne okoliczności podważające odpowiedzialność. Jeżeli natomiast problem dotyczy niewskazania kierującego, trzeba przygotować się na wykazanie, że właściciel nie naruszył obowiązku albo że zachodził ustawowy wyjątek.

W postępowaniu sądowym możliwe jest przedstawienie dowodów, złożenie wyjaśnień, zadawanie pytań świadkom i kwestionowanie ustaleń organu. Trzeba jednak liczyć się z kosztami postępowania oraz z tym, że sąd nie jest związany propozycją mandatu przedstawioną wcześniej przez organ.

Kiedy brak wskazania może być usprawiedliwiony?

Ustawowy wyjątek z art. 78 ust. 4 Prawa o ruchu drogowym dotyczy sytuacji, gdy pojazd został użyty wbrew woli i wiedzy właściciela lub posiadacza przez nieznaną osobę, a właściciel lub posiadacz nie mógł temu zapobiec. Typowym przykładem może być kradzież pojazdu albo samowolne użycie auta mimo realnych zabezpieczeń i braku zgody właściciela.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreślano również znaczenie prawa do obrony, gdy właściciel miałby wskazać samego siebie jako osobę kierującą. Jednocześnie obowiązek wskazania osoby najbliższej, której powierzono pojazd, był oceniany odmiennie. Dlatego każda sprawa wymaga analizy konkretnego wezwania, treści formularzy i tego, czy dana osoba występuje już jako potencjalny obwiniony, świadek czy adresat obowiązku informacyjnego.

Nie jest natomiast dobrym argumentem samo ogólne powołanie się na niepamięć. Jeżeli pojazd był regularnie używany przez kilka osób, właściciel powinien umieć wykazać, że realnie próbował ustalić, komu powierzył auto w danym czasie. Im bardziej przekonująco opisze swoje działania, tym mniejsze ryzyko, że jego odpowiedź zostanie potraktowana jako zwykła odmowa.

Jak bezpiecznie odpowiedzieć na wezwanie?

Po otrzymaniu wezwania należy przede wszystkim sprawdzić termin wskazany w piśmie. CANARD informuje, że w przypadku przekroczenia siedmiodniowego terminu na złożenie oświadczenia należy niezwłocznie wypełnić właściwe oświadczenie i przesłać je na adres wskazany w dokumentacji. Zwlekanie zwykle pogarsza sytuację procesową.

Jeżeli wiadomo, kto kierował, najbezpieczniejsze jest wskazanie tej osoby zgodnie z prawdą i podanie danych wymaganych przez organ. Jeżeli właściciel sam kierował i zamierza przyjąć mandat, powinien wybrać odpowiedni wariant formularza. Jeżeli nie zgadza się z zarzutem, może odmówić przyjęcia mandatu i przedstawić argumenty.

Jeżeli nie da się ustalić kierującego, odpowiedź powinna być konkretna: kto miał dostęp do pojazdu, jakie czynności sprawdzające wykonano, dlaczego mimo tego nie można wskazać jednej osoby i czy właściciel wnosi o wgląd w dokumentację. Ogólnikowe odesłanie pustego formularza albo brak odpowiedzi może zostać potraktowane jako niewskazanie osoby, której powierzono pojazd.

FAQ

Czy muszę wskazać kierującego, jeśli zdjęcie jest niewyraźne?

Co do zasady tak – niewyraźne zdjęcie samo w sobie nie zwalnia z obowiązku wskazania, komu powierzono pojazd. Może jednak być argumentem w sprawie, jeżeli rzeczywiście nie da się ustalić kierującego mimo podjęcia rozsądnych działań.

Czy za niewskazanie kierowcy dostanę punkty karne?

Za samo niewskazanie osoby, której powierzono pojazd, zasadniczą sankcją jest grzywna. Punkty karne wiążą się z pierwotnym wykroczeniem drogowym i mogą zostać przypisane osobie, która zostanie ustalona jako kierujący i ukarana za to naruszenie.

Czy mogę wskazać kilka osób, które mogły prowadzić?

Organ oczekuje wskazania konkretnej osoby. Lista kilku potencjalnych kierujących może zostać uznana za niewykonanie obowiązku, chyba że towarzyszy jej rzetelne wyjaśnienie, dlaczego mimo sprawdzenia okoliczności nie można ustalić jednej osoby.

Co zrobić, jeśli samochód został sprzedany przed datą wykroczenia?

Należy niezwłocznie przesłać do GITD dokument potwierdzający zbycie pojazdu, np. kopię umowy sprzedaży, faktury albo darowizny. Warto także sprawdzić, czy zbycie pojazdu zostało zgłoszone właściwemu organowi w wymaganym terminie.

Czy muszę jechać do Warszawy, żeby obejrzeć zdjęcie?

Zdjęcia mogą być udostępniane do wglądu w formie cyfrowej w siedzibie CANARD albo w delegaturach terenowych GITD. Warto najpierw sprawdzić aktualne informacje kontaktowe i możliwości obsługi elektronicznej, w tym eBOK CANARD.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 78 ust. 4–5, art. 129g i art. 129h.
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 24 § 1a oraz art. 96 § 3.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 96, art. 97 i art. 99.
• Informacje CANARD/GITD dotyczące wezwań, dokumentacji naruszenia, eBOK CANARD oraz niewskazania kierującego.
• Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń w związku z art. 78 ust. 4 Prawa o ruchu drogowym, w tym sprawy P 27/13, K 3/13 i SK 64/13.