Rejestracja auta bez ISA i EDR po 7 lipca 2024 r.

Od czego naprawdę zależy legalność rejestracji auta bez ISA i EDR?

W praktyce najważniejsze jest rozróżnienie między wymogami homologacyjnymi dla producenta a warunkami rejestracji konkretnego pojazdu przez starostę. Obowiązki dotyczące wyposażenia nowych typów pojazdów w system ISA (Intelligent Speed Assistance) i EDR (Event Data Recorder) wynikają z art. 4 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2144 z 27 listopada 2019 r. w związku z załącznikiem II do tego rozporządzenia.

Dla pojazdów osobowych kategorii M1 i dostawczych kategorii N1 unijne przepisy przewidziały etapowe wejście nowych wymogów. Najpierw objęły one nowe typy pojazdów, a następnie nowe pojazdy wprowadzane do obrotu, rejestrowane lub dopuszczane do ruchu. Dlatego sama informacja, że auto zostało zarejestrowane po 7 lipca 2024 r., nie przesądza jeszcze automatycznie, że musiało mieć ISA i EDR.

Jeżeli pojazd posiada ważne świadectwo zgodności UE i został wyprodukowany jako egzemplarz zgodny z homologowanym typem, to organ rejestrujący co do zasady opiera się właśnie na tych dokumentach. W Polsce podstawą rejestracji jest m.in. dowód własności pojazdu oraz świadectwo zgodności WE albo świadectwo zgodności UE wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu – obecnie wynika to z art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.

Jeżeli dokumenty były prawidłowe i urząd zarejestrował pojazd, to jest to mocny argument za tym, że pojazd został przedstawiony jako zgodny z wymaganiami właściwymi dla jego typu i statusu homologacyjnego.

Jakie znaczenie ma data 7 lipca 2024 r.?

Data 7 lipca 2024 r. jest ważna, ale bywa upraszczana. Z art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2019/2144 oraz z harmonogramu w załączniku II wynika, że od określonych dat państwa członkowskie nie mogą już rejestrować ani dopuszczać do ruchu pojazdów niespełniających nowych wymagań, jeżeli pojazdy te należą do zakresu regulacji i nie korzystają z wyjątków przejściowych.

Jednocześnie w sprawach takich jak opisana kluczowe jest ustalenie, czy chodziło o pojazd należący do typu już wcześniej homologowanego i legalnie wprowadzonego do obrotu na podstawie obowiązujących wtedy przepisów. Właśnie dlatego znaczenie mają:

• data homologacji typu,
• data wystawienia świadectwa zgodności UE,
• data produkcji konkretnego egzemplarza,
• treść dokumentów przekazanych przez producenta lub dealera.

Jeżeli świadectwo zgodności UE potwierdza, że pojazd jest zgodny z homologowanym typem, to organ rejestrujący nie bada samodzielnie od nowa wszystkich cech technicznych, lecz opiera się na dokumentacji homologacyjnej. Taki mechanizm wynika z systemu homologacji określonego w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/858 z 30 maja 2018 r., w szczególności z przepisów dotyczących świadectwa zgodności i dopuszczenia pojazdu do obrotu.

Czy można legalnie jeździć takim samochodem?

Co do zasady – tak, jeżeli pojazd został prawidłowo zarejestrowany na podstawie ważnych dokumentów i nie ma decyzji o cofnięciu rejestracji ani o wycofaniu pojazdu z ruchu. Dopuszczenie pojazdu do ruchu w Polsce wiąże się z jego rejestracją, wydaniem dowodu rejestracyjnego i tablic rejestracyjnych zgodnie z art. 71 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym.

Sam brak ISA albo EDR nie oznacza automatycznie, że pojazd porusza się nielegalnie. Byłoby inaczej, gdyby dokumenty homologacyjne były wadliwe, sfałszowane albo gdyby organ rejestrujący wydał następnie decyzję eliminującą pojazd z obrotu prawnego. W zwykłej sytuacji, gdy auto zostało zarejestrowane przez urząd na podstawie świadectwa zgodności, właściciel działa w zaufaniu do wydanego aktu i do prawidłowości dokumentów producenta.

Innymi słowy: jeżeli pojazd został dopuszczony do ruchu, to właściciel nie ma obowiązku samodzielnie doposażać go w systemy homologacyjne, których nie przewidywała dokumentacja pojazdu przy jego dopuszczeniu.

Czy przy badaniu technicznym brak ISA lub EDR może być problemem?

W typowej sytuacji nie powinien. Zakres okresowego badania technicznego wynika z art. 81 ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz z przepisów wykonawczych, w szczególności z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 7 września 2022 r. w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów stosowanych przy tych badaniach.

Diagnosta ocenia stan techniczny pojazdu według kryteriów badania technicznego, a nie prowadzi ponownego postępowania homologacyjnego. Jeżeli dany pojazd został zgodnie dopuszczony do ruchu jako egzemplarz określonego typu, to brak systemów, które nie były wymagane dla tego typu przy dopuszczeniu, co do zasady nie powinien sam w sobie skutkować negatywnym wynikiem badania.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje:

Jakie przepisy unijne mają tu największe znaczenie?

W tej sprawie najważniejsze są przede wszystkim:

• art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 oraz załącznik II rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2144 – określające obowiązek stosowania określonych systemów bezpieczeństwa, w tym ISA i EDR, dla odpowiednich kategorii pojazdów i od określonych dat;
• art. 3 pkt 13, pkt 37 oraz przepisy dotyczące świadectwa zgodności w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/858 – regulujące pojęcie homologacji typu, pojazdu kompletnego i dokumentów zgodności;
• rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/1721 z 19 czerwca 2024 r. – ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia (UE) 2019/2144 m.in. dla ISA i EDR.

Istotne jest to, że rozporządzenie wykonawcze z 2024 r. nie tworzy samoistnie ogólnej zasady „każde auto rejestrowane po 7 lipca 2024 r. musi mieć ISA i EDR bez wyjątku”, lecz doprecyzowuje wymagania systemowe w ramach wcześniej obowiązującego reżimu homologacyjnego.

Co zrobić, jeśli chcesz mieć pełne bezpieczeństwo dokumentacyjne?

Jeżeli chce Pan ograniczyć ryzyko na przyszłość, warto zgromadzić i zachować:

• świadectwo zgodności UE (CoC),
• fakturę zakupu,
• potwierdzenie daty produkcji pojazdu,
• dokumenty rejestracyjne,
• korespondencję z dealerem dotyczącą konfiguracji auta.

Jeżeli dealer zapewniał, że pojazd może być zarejestrowany bez przeszkód, a urząd rzeczywiście go zarejestrował, to sytuacja właściciela jest co do zasady bezpieczna. Gdyby jednak kiedykolwiek pojawiły się zastrzeżenia organu, dokumenty te pomogą wykazać dobrą wiarę nabywcy i legalne pochodzenie dokumentacji.

Przy problemach formalnych z dokumentami warto też porównać swoją sytuację z przypadkami rejestracji bez oryginałów albo z sytuacją, gdy organ rozważa cofnięcie rejestracji pojazdu.

Wniosek w opisanej sprawie

Jeżeli samochód:

• ma prawidłowe świadectwo zgodności UE,
• został wyprodukowany jako egzemplarz zgodny z homologowanym typem,
• został zarejestrowany przez właściwy organ na podstawie kompletnych dokumentów,

to można przyjąć, że może Pan legalnie poruszać się tym samochodem, mimo że nie ma on ISA i EDR. Sama data rejestracji po 7 lipca 2024 r. nie przekreśla legalności pojazdu, jeśli jego status homologacyjny i dokumenty były prawidłowe.

Również przy następnym okresowym badaniu technicznym brak ISA i EDR nie powinien sam w sobie prowadzić do negatywnego wyniku, o ile nie występują inne wady pojazdu lub problemy z dokumentacją.

FAQ

Czy każdy samochód zarejestrowany po 7 lipca 2024 r. musi mieć ISA i EDR?

Nie. Sama data rejestracji nie wystarcza do takiego wniosku. Trzeba sprawdzić status homologacji typu pojazdu, świadectwo zgodności UE i ewentualne przepisy przejściowe wynikające z rozporządzenia (UE) 2019/2144.

Czy urząd mógł zarejestrować auto niezgodnie z prawem?

Teoretycznie każda decyzja administracyjna może zostać zweryfikowana, ale jeśli urząd zarejestrował pojazd na podstawie prawidłowych dokumentów producenta, właściciel ma silne argumenty przemawiające za legalnością rejestracji.

Czy diagnosta może nie podbić badania technicznego tylko dlatego, że auto nie ma ISA lub EDR?

Co do zasady nie powinien, jeżeli pojazd został prawidłowo dopuszczony do ruchu i brak tych systemów wynika z jego legalnej homologacji, a nie z przeróbki lub usunięcia wyposażenia.

Czy trzeba doposażyć auto w ISA albo EDR po rejestracji?

Zasadniczo nie ma takiego obowiązku tylko dlatego, że później zmieniły się przepisy homologacyjne dla nowych pojazdów. Inaczej byłoby jedynie w szczególnych przypadkach wynikających z konkretnej decyzji organu lub nieprawidłowości dokumentacji.

Źródła:

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2144 z dnia 27 listopada 2019 r. w sprawie wymogów dotyczących homologacji typu pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów, w odniesieniu do ich ogólnego bezpieczeństwa oraz ochrony osób znajdujących się w pojeździe i niechronionych uczestników ruchu drogowego.

2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/858 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów.

3. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/1721 z dnia 19 czerwca 2024 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2144 w odniesieniu do wzorów na potrzeby homologacji systemu inteligentnego asystenta kontroli prędkości, systemu ostrzegania o senności i spadku poziomu uwagi kierowcy, rejestratora danych na temat zdarzeń, ułatwień w zakresie montażu alkomatów blokujących zapłon oraz zaawansowanego systemu ostrzegania o rozproszeniu uwagi kierowcy.

4. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 71, art. 72 i art. 81.

5. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 września 2022 r. w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów stosowanych przy tych badaniach.