Wadliwa część samochodowa kupiona na firmę – jakie prawa ma przedsiębiorca?

Zakup części samochodowej na firmę nie pozbawia automatycznie ochrony prawnej. Podstawą odpowiedzialności sprzedawcy za wadliwy towar jest nadal rękojmia uregulowana w art. 556-576 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Trzeba jednak rozróżnić dwie sytuacje:

• zakup zawodowy przedsiębiorcy – gdy część została kupiona w zakresie zawodowego profilu działalności kupującego,
• zakup przedsiębiorcy na prawach konsumenta – gdy osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą zawarła umowę bezpośrednio związaną z działalnością, ale niemającą dla niej charakteru zawodowego, co wynika z art. 38a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta oraz art. 556⁴ Kodeksu cywilnego.

W pytaniu chodzi o typowy obrót między przedsiębiorcami, więc poniżej omawiam przede wszystkim zasady dla przedsiębiorcy kupującego część na firmę w ramach działalności.

Kiedy sprzedawca odpowiada za wadliwą część?

Zgodnie z art. 556 § 1 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną. W przypadku części samochodowej zwykle chodzi o wadę fizyczną, czyli niezgodność rzeczy z umową w rozumieniu art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego, np. gdy:

• część nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na cel oznaczony w umowie albo wynikający z przeznaczenia rzeczy,
• nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewniał,
• nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżeń,
• została wydana w stanie niezupełnym.

Na podstawie art. 559 Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada za wadę fizyczną, która istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego albo wynikła z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej w tej samej chwili. To oznacza, że nie każda awaria po 5 miesiącach daje podstawę do reklamacji. Jeżeli uszkodzenie powstało wskutek nieprawidłowego montażu, eksploatacji, przeciążenia albo ingerencji w część, sprzedawca może odmówić uznania rękojmi.

W praktyce przy częściach samochodowych bardzo ważne jest ustalenie, czy awaria wynika z wady samej części, czy z przyczyn zewnętrznych. W razie sporu ciężar dowodu wynika z art. 6 Kodeksu cywilnego oraz art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jaki jest termin odpowiedzialności z rękojmi?

Zgodnie z art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem 2 lat od wydania rzeczy kupującemu. To podstawowy termin także w sprzedaży między przedsiębiorcami.

Trzeba jednak pamiętać, że w relacjach B2B strony mogą odpowiedzialność z rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Dlatego przed złożeniem reklamacji warto sprawdzić:

• regulamin sklepu,
• ogólne warunki sprzedaży,
• fakturę, zamówienie i potwierdzenie transakcji,
• ewentualną odrębną umowę.

Jeżeli rękojmia została skutecznie wyłączona lub skrócona, sytuację trzeba oceniać indywidualnie. Sam zapis o gwarancji producenta nie zastępuje rękojmi, ale może funkcjonować obok niej. Jeśli chcesz porównać te tryby, zobacz także: reklamacja po gwarancji.

Czy przedsiębiorca musi zgłosić wadę niezwłocznie?

Tak, to jeden z najważniejszych elementów. Zgodnie z art. 563 § 1 Kodeksu cywilnego przy sprzedaży między przedsiębiorcami kupujący traci uprawnienia z rękojmi, jeżeli nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił niezwłocznie sprzedawcy o wadzie, a gdy wada wyszła na jaw dopiero później – jeżeli nie zawiadomił sprzedawcy niezwłocznie po jej stwierdzeniu.

Przepis nie wskazuje sztywnej liczby dni. „Niezwłocznie” oznacza bez nieuzasadnionej zwłoki, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. W praktyce najlepiej zrobić to od razu po wykryciu problemu, pisemnie lub e-mailem, z zachowaniem dowodu wysłania.

Wyjątek przewiduje art. 564 Kodeksu cywilnego – utrata uprawnień nie następuje, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę.

Jakie uprawnienia ma przedsiębiorca z rękojmi?

W zależności od sytuacji kupujący może skorzystać z uprawnień przewidzianych w art. 560 § 1 oraz art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego. Chodzi o:

• żądanie usunięcia wady,
• żądanie wymiany rzeczy na wolną od wad,
• oświadczenie o obniżeniu ceny,
• oświadczenie o odstąpieniu od umowy.

W praktyce przy części samochodowej najczęściej najpierw zgłasza się żądanie naprawy albo wymiany. Sprzedawca może jednak odmówić sposobu wybranego przez kupującego w przypadkach wskazanych w art. 561 § 2 i § 3 Kodeksu cywilnego, w szczególności gdy doprowadzenie rzeczy do stanu zgodnego z umową byłoby niemożliwe albo wymagałoby nadmiernych kosztów.

W obrocie między przedsiębiorcami nie działa obecnie domniemanie, że brak odpowiedzi sprzedawcy w ciągu 14 dni oznacza uznanie reklamacji. Taki skutek przewidują przepisy konsumenckie, ale nie w klasycznej relacji B2B. Dlatego przy zakupie „na firmę” termin odpowiedzi sprzedawcy trzeba oceniać przez pryzmat art. 354 i art. 355 Kodeksu cywilnego oraz okoliczności sprawy, a nie automatycznego uznania reklamacji.

Kiedy można żądać zwrotu pieniędzy?

Zwrot ceny nie następuje automatycznie po zgłoszeniu wady. Aby żądać pełnego zwrotu pieniędzy, trzeba złożyć skuteczne oświadczenie o odstąpieniu od umowy na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego.

Odstąpienie od umowy nie będzie jednak skuteczne, jeżeli sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Dodatkowo zgodnie z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna.

Po skutecznym odstąpieniu od umowy stosuje się art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego. Strony powinny zwrócić sobie to, co wzajemnie świadczyły. Wtedy kupujący oddaje wadliwą część, a sprzedawca zwraca cenę.

Jeżeli składasz oświadczenie o odstąpieniu, warto jednocześnie:

• wskazać numer faktury i datę zakupu,
• opisać wadę i wcześniejszą reklamację,
• wyznaczyć termin zwrotu pieniędzy, np. 7 dni od doręczenia pisma,
• podać numer rachunku bankowego,
• zaznaczyć gotowość wydania rzeczy po zwrocie ceny albo skorzystanie z prawa zatrzymania, jeżeli ma zastosowanie.

Jeżeli termin zwrotu nie wynika z umowy ani z ustawy, świadczenie staje się wymagalne po wezwaniu dłużnika do wykonania zgodnie z art. 455 Kodeksu cywilnego. Od dnia opóźnienia można żądać odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy można żądać kosztów demontażu, montażu i transportu?

Tak, ale zakres roszczenia zależy od trybu i okoliczności sprawy. Zgodnie z art. 561¹ § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli rzecz wadliwa została zamontowana, kupujący może żądać od sprzedawcy demontażu i ponownego zamontowania po wymianie rzeczy na wolną od wad lub po usunięciu wady. Z kolei art. 561³ Kodeksu cywilnego stanowi, że koszty wymiany lub naprawy ponosi sprzedawca, w szczególności koszty demontażu, dostarczenia rzeczy, robocizny, materiałów oraz ponownego zamontowania i uruchomienia.

Jednocześnie zgodnie z art. 561¹ § 2 Kodeksu cywilnego sprzedawca może odmówić demontażu i ponownego zamontowania, jeżeli koszt tych czynności przewyższa cenę rzeczy sprzedanej.

Przy częściach samochodowych często pojawia się spór o koszt robocizny warsztatu. Jeżeli część była wadliwa od początku i została prawidłowo zamontowana, można domagać się także zwrotu uzasadnionych kosztów związanych z jej wymianą. Gdy jednak problem wynika z błędnego montażu, odpowiedzialność sprzedawcy może zostać wyłączona.

Czy można dochodzić odszkodowania oprócz rękojmi?

Tak. Zgodnie z art. 566 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli z powodu wady rzeczy kupujący złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny, może żądać naprawienia szkody poniesionej przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady. Przepis wymienia w szczególności koszty zawarcia umowy, odebrania, przewozu, przechowania i ubezpieczenia rzeczy oraz zwrot dokonanych nakładów.

Niezależnie od tego można rozważać odpowiedzialność kontraktową z art. 471 Kodeksu cywilnego, jeżeli wskutek nienależytego wykonania umowy powstała dalsza szkoda. W takim przypadku trzeba jednak wykazać przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, w tym szkodę i związek przyczynowy.

Jak napisać reklamację do sprzedawcy?

W zgłoszeniu warto powołać się wprost na rękojmię i wskazać podstawę prawną. Pismo powinno zawierać:

• dane kupującego i sprzedawcy,
• oznaczenie towaru, datę zakupu i numer dokumentu sprzedaży,
• opis ujawnionej wady i datę jej stwierdzenia,
• żądanie: naprawy, wymiany, obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy,
• termin na wykonanie żądania lub zwrot pieniędzy,
• załączniki: zdjęcia, opinia warsztatu, dokument montażu, korespondencja.

Jeżeli kupujesz części w ramach działalności związanej z motoryzacją, magazynowaniem lub odsprzedażą, sprzedawca może podnosić, że jako profesjonalista powinieneś dokładnie zbadać towar po zakupie. To dodatkowy argument, by działać szybko i dokumentować każdy etap.

Ile czasu ma sprzedawca na zwrot pieniędzy?

Przepisy o rękojmi w relacji przedsiębiorca-przedsiębiorca nie przewidują jednego sztywnego terminu zwrotu ceny po reklamacji. Jeżeli skutecznie odstąpisz od umowy i wezwiesz do zapłaty, termin może wynikać:

• z umowy albo regulaminu,
• z treści Twojego wezwania do zwrotu ceny,
• z charakteru zobowiązania ocenianego według art. 455 Kodeksu cywilnego.

W praktyce najbezpieczniej wyznaczyć konkretny termin, np. 7 dni od doręczenia oświadczenia. Po jego bezskutecznym upływie możesz naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego i skierować sprawę do sądu.

Jeżeli spór dotyczy tylko obniżenia ceny, zwrot obejmie różnicę między ceną zapłaconą a ceną obniżoną zgodnie z proporcją wskazaną w art. 560 § 3 Kodeksu cywilnego.

Co zrobić krok po kroku?

FAQ

Czy przedsiębiorca ma 14 dni na odpowiedź sprzedawcy?

Nie ma tu automatycznej zasady uznania reklamacji po 14 dniach, jak w ochronie konsumenckiej. W relacji między przedsiębiorcami brak odpowiedzi nie oznacza sam przez się uznania reklamacji.

Czy mogę od razu żądać zwrotu pieniędzy?

Tak, ale tylko jeśli są spełnione warunki do odstąpienia od umowy z art. 560 § 1 i § 4 Kodeksu cywilnego. Jeżeli sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności wymieni część albo usunie wadę, odstąpienie może być nieskuteczne.

Czy faktura jest konieczna do reklamacji?

Nie zawsze, ale bardzo ułatwia wykazanie zakupu. Można też posłużyć się innym dowodem, np. potwierdzeniem przelewu, zamówieniem, korespondencją mailową lub dokumentem wydania towaru.

Czy sprzedawca może wyłączyć rękojmię przy sprzedaży na firmę?

Tak. Zgodnie z art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego w sprzedaży między przedsiębiorcami odpowiedzialność z rękojmi może zostać ograniczona albo wyłączona. Trzeba jednak ocenić, czy nastąpiło to skutecznie w danej umowie.

Czy mogę reklamować część po upływie gwarancji?

Tak, jeżeli nadal mieścisz się w terminach rękojmi i nie została ona skutecznie wyłączona. Gwarancja i rękojmia to dwa odrębne reżimy odpowiedzialności.

Źródła

• art. 6, art. 354, art. 355, art. 455, art. 471, art. 481 § 1-2, art. 494 § 1, art. 556-576, w szczególności art. 556 § 1, art. 556¹ § 1, art. 558 § 1, art. 559, art. 560 § 1, § 3 i § 4, art. 561 § 1-3, art. 561¹ § 1-2, art. 561³, art. 563 § 1, art. 564, art. 566 § 1, art. 568 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• art. 38a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2004 r., sygn. akt II CK 388/03 – w zakresie oceny istotności wady.