Oszustwo na OLX i niezgodność towaru z ogłoszeniem – co zrobić?

Zakup na OLX a Twoje prawa – od czego zacząć?

W opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie, kto był sprzedawcą i w jaki sposób doszło do zawarcia umowy. Inne zasady obowiązują przy zakupie od przedsiębiorcy, a inne przy zakupie od osoby prywatnej.

Jeżeli w ogłoszeniu wskazano, że maszyna pochodzi z 2007 r., a w rzeczywistości jest z 2002 r., to taka rozbieżność może być prawnie istotna. Rok produkcji wpływa zwykle na wartość urządzenia, stopień zużycia, dostępność części, koszty serwisowania i decyzję kupującego o zawarciu umowy.

Jeżeli kupowałeś od osoby prywatnej, najczęściej podstawą roszczeń będzie rękojmia za wady uregulowana w art. 556 § 1 oraz art. 556¹ § 1 pkt 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli kupowałeś od przedsiębiorcy jako konsument, zastosowanie znajdą przede wszystkim przepisy o braku zgodności towaru z umową, czyli art. 43a–43g ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Kiedy niezgodność z opisem jest wadą albo brakiem zgodności towaru z umową?

Przy sprzedaży między osobami prywatnymi wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową – tak stanowi art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 556¹ § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego rzecz jest wadliwa w szczególności wtedy, gdy nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego.

Jeżeli więc sprzedawca zapewniał, że maszyna jest z 2007 r., a faktycznie jest z 2002 r., można argumentować, że rzecz nie ma właściwości wskazanych w ofercie. To samo dotyczy sytuacji, w której ogłoszenie zawierało błędne dane techniczne, historię serwisową albo informacje o stanie urządzenia.

Przy zakupie od przedsiębiorcy zgodnie z art. 43b ust. 1 i 2 ustawy o prawach konsumenta towar musi być zgodny z umową m.in. co do opisu, rodzaju, jakości, kompletności i cech wynikających z publicznych zapewnień sprzedawcy. Błędny rok produkcji może więc stanowić brak zgodności towaru z umową również na tej podstawie.

Zakup od osoby prywatnej – rękojmia z Kodeksu cywilnego

Jeżeli sprzedawcą była osoba prywatna, zastosowanie mają art. 556–576 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, o ile rękojmia nie została skutecznie wyłączona. Dopuszcza to art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego, ale wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę.

To bardzo ważne. W praktyce wielu sprzedawców wpisuje w umowie, że „sprzedaż bez rękojmi”. Taki zapis może być skuteczny przy sprzedaży prywatnej, ale nie ochroni sprzedawcy, jeżeli celowo podał nieprawdziwy rok produkcji albo świadomie ukrył rzeczywisty stan rzeczy.

Na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego kupujący może złożyć oświadczenie o:

• obniżeniu ceny albo
• odstąpieniu od umowy, jeżeli wada jest istotna.

Dodatkowo zgodnie z art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego kupujący może żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo usunięcia wady, choć przy używanych maszynach te dwa roszczenia często są mniej praktyczne niż obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy.

Przy rozbieżności co do roku produkcji najczęściej najrozsądniejsze są dwa warianty:

• żądanie odpowiedniego obniżenia ceny – gdy chcesz zatrzymać maszynę,
• odstąpienie od umowy – gdy różnica jest istotna i nie kupiłbyś rzeczy, znając jej prawdziwe parametry.

Zgodnie z art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna została stwierdzona przed upływem 2 lat od wydania rzeczy kupującemu. W relacjach między osobami prywatnymi trzeba też pamiętać o art. 568 § 2 Kodeksu cywilnego – roszczenie o usunięcie wady lub wymianę przedawnia się z upływem roku od stwierdzenia wady, ale nie wcześniej niż przed upływem terminu z § 1.

Jeżeli jednak sprzedawca podstępnie zataił wadę, upływ tych terminów nie zamyka automatycznie wszystkich możliwości, bo znaczenie może mieć także odpowiedzialność odszkodowawcza na zasadach ogólnych oraz ewentualna odpowiedzialność karna. Każdy taki przypadek wymaga oceny konkretnego stanu faktycznego.

Zakup od przedsiębiorcy – brak zgodności towaru z umową

Jeżeli kupującym był konsument, a sprzedawcą przedsiębiorca, obecnie nie stosuje się już do takiej sytuacji dawnych zasad reklamacji konsumenckiej opartych wyłącznie na rękojmi. Zasadniczą podstawą jest ustawa z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, w szczególności art. 43a–43g.

Zgodnie z art. 43d ust. 1 tej ustawy, jeżeli towar jest niezgodny z umową, konsument może żądać jego naprawy lub wymiany. Jeżeli naprawa albo wymiana są niemożliwe lub nadmiernie kosztowne, albo przedsiębiorca nie doprowadził towaru do zgodności z umową w rozsądnym czasie i bez nadmiernych niedogodności, konsument może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy – art. 43e ust. 1 ustawy o prawach konsumenta.

Na podstawie art. 43c ust. 1 ustawy o prawach konsumenta przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili dostarczenia i ujawniony przed upływem 2 lat od tej chwili. Dla towarów używanych przedsiębiorca i konsument mogą skrócić ten okres, ale nie poniżej roku – art. 43c ust. 2 tej ustawy.

Jeżeli kupowałeś maszynę jako przedsiębiorca „na firmę”, sytuacja może wyglądać inaczej, bo część ochrony konsumenckiej nie będzie miała zastosowania. W niektórych przypadkach z ochrony korzysta jednak także osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, jeżeli umowa nie ma dla niej charakteru zawodowego – zgodnie z art. 38a ustawy o prawach konsumenta oraz art. 556⁴ Kodeksu cywilnego. To wymaga oceny, czym dokładnie zajmuje się kupujący i jaki był cel zakupu.

Czy można odstąpić od umowy zawartej na odległość?

Samo to, że zakup był przez internet, nie zawsze oznacza prawo do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni. Uprawnienie to przysługuje co do zasady konsumentowi zawierającemu umowę na odległość z przedsiębiorcą – art. 27 ustawy o prawach konsumenta.

Jeżeli kupiłeś od osoby prywatnej, przepis ten nie ma zastosowania. Jeżeli kupiłeś od przedsiębiorcy, ale umowa została faktycznie zawarta poza systemem sprzedaży na odległość albo nastąpił tylko odbiór po wcześniejszym kontakcie, trzeba ocenić dokładny model transakcji.

Termin do odstąpienia wynosi 14 dni od objęcia rzeczy w posiadanie – art. 28 pkt 1 ustawy o prawach konsumenta. Nie trzeba wtedy wykazywać wady. To uprawnienie jest niezależne od reklamacji, ale działa tylko wtedy, gdy spełnione są ustawowe warunki.

Jakie dowody trzeba zabezpieczyć?

W sporze o niezgodność towaru z opisem dowody są kluczowe. Warto zachować:

• zrzuty ekranu ogłoszenia z datą i pełnym opisem,
• korespondencję w OLX, SMS-y, e-maile, komunikatory,
• potwierdzenie przelewu, płatności BLIK, pobrania lub fakturę,
• dane sprzedawcy, numer telefonu, adres, nazwę firmy,
• dokument z serwisu lub producenta potwierdzający rzeczywisty rok produkcji,
• zdjęcia tabliczki znamionowej, numeru seryjnego i stanu rzeczy.

Im lepiej udokumentujesz, że rok produkcji był elementem oferty i że ta informacja była nieprawdziwa, tym łatwiej będzie wykazać wadę albo brak zgodności towaru z umową.

Jak napisać do sprzedawcy?

Najlepiej wysłać sprzedawcy reklamację lub wezwanie do wykonania określonego obowiązku na piśmie albo e-mailem w sposób, który pozwoli wykazać datę doręczenia. W piśmie warto:

• opisać transakcję – co, kiedy i za ile kupiono,
• wskazać, jaka informacja w ogłoszeniu była nieprawdziwa,
• powołać podstawę prawną odpowiednią do rodzaju sprzedaży,
• sformułować jedno konkretne żądanie, np. obniżenie ceny o określoną kwotę albo zwrot całej ceny po odstąpieniu od umowy,
• wyznaczyć rozsądny termin odpowiedzi, np. 7 dni,
• dołączyć kopie dowodów.

Przy sprzedaży prywatnej można powołać art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego oraz – jeżeli dochodzisz także szkody – art. 566 § 1 Kodeksu cywilnego. Ten ostatni przepis pozwala żądać naprawienia szkody poniesionej wskutek zawarcia umowy bez wiedzy o wadzie, w szczególności zwrotu kosztów zawarcia umowy, odebrania, przewozu, przechowania, ubezpieczenia rzeczy oraz nakładów.

Przy zakupie od przedsiębiorcy jako konsument najlepiej wskazać art. 43d albo art. 43e ustawy o prawach konsumenta – zależnie od tego, czy żądasz doprowadzenia towaru do zgodności z umową, czy już obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy.

Czy można żądać odszkodowania?

Tak, ale zakres roszczenia zależy od podstawy prawnej i okoliczności sprawy. Przy rękojmi art. 566 § 1 Kodeksu cywilnego daje możliwość dochodzenia szkody związanej z zawarciem umowy bez wiedzy o wadzie. Dodatkowo można rozważyć roszczenie na zasadach ogólnych z art. 471 Kodeksu cywilnego, jeżeli sprzedawca nienależycie wykonał zobowiązanie, albo z art. 415 Kodeksu cywilnego, jeżeli wyrządził szkodę czynem niedozwolonym.

W praktyce możesz dochodzić np. kosztów transportu maszyny, opinii serwisu, diagnostyki, demontażu czy innych wydatków, o ile pozostają w normalnym związku z wadliwą transakcją i potrafisz je udowodnić.

Kiedy wchodzi w grę oszustwo?

Nie każda niezgodność towaru z opisem jest od razu przestępstwem. Jeżeli jednak sprzedawca celowo wprowadził Cię w błąd, aby doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, można rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oszustwa z art. 286 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Przepis ten przewiduje odpowiedzialność za doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

W Twojej sprawie znaczenie miałoby wykazanie, że sprzedawca znał prawdziwy rok produkcji i mimo to podał inny, aby uzyskać wyższą cenę. Sam fakt sporu co do stanu rzeczy nie wystarczy jeszcze do skazania. Postępowanie karne nie zastępuje też automatycznie dochodzenia roszczeń cywilnych, choć może w praktyce zwiększyć presję na nierzetelnego sprzedawcę.

Gdzie zgłosić sprawę?

Jeżeli kupowałeś jako konsument od przedsiębiorcy, możesz też skorzystać z pomocy miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów. Jeżeli sprzedawca jest przedsiębiorcą stosującym nieuczciwe praktyki wobec wielu klientów, znaczenie mogą mieć także przepisy ustawy z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym.

Czy OLX odpowiada za treść ogłoszenia?

Zasadniczo roszczenia dotyczące samej transakcji kieruje się do sprzedawcy, a nie do platformy ogłoszeniowej. Serwis OLX zwykle nie jest stroną umowy sprzedaży. Może jednak pomóc technicznie, np. w zabezpieczeniu danych konta, obsłudze zgłoszenia albo procedurze związanej z płatnościami, jeżeli korzystano z narzędzi serwisu.

To, czy i w jakim zakresie możliwe są działania wobec platformy, zależy od regulaminu usługi i konkretnego modelu płatności lub dostawy.

Co zrobić krok po kroku?

1. Zabezpiecz ogłoszenie, korespondencję, potwierdzenie zapłaty i dowody rzeczywistego roku produkcji.
2. Ustal, czy sprzedawca był osobą prywatną czy przedsiębiorcą.
3. Sprawdź, czy w umowie lub korespondencji wyłączono rękojmię.
4. Wyślij do sprzedawcy pisemne żądanie: obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy; przy przedsiębiorcy – reklamację z tytułu braku zgodności towaru z umową.
5. Wyznacz termin odpowiedzi i zachowaj dowód doręczenia.
6. Jeżeli sprzedawca odmawia, rozważ pozew cywilny, a przy celowym wprowadzeniu w błąd również zawiadomienie o oszustwie.

FAQ

Czy błędny rok produkcji zawsze pozwala odstąpić od umowy?

Nie zawsze. Przy sprzedaży prywatnej odstąpienie od umowy z art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego jest zasadne przede wszystkim wtedy, gdy wada jest istotna. Jeżeli różnica wpływała na wartość i decyzję o zakupie, szanse na skuteczne odstąpienie rosną.

Czy mogę żądać tylko obniżenia ceny, a nie zwrotu całej kwoty?

Tak. Zarówno przy rękojmi, jak i przy niezgodności towaru z umową często można żądać odpowiedniego obniżenia ceny, jeśli chcesz zatrzymać rzecz mimo wady.

Czy mam 14 dni na zwrot rzeczy kupionej na OLX?

Tylko wtedy, gdy umowa została zawarta na odległość z przedsiębiorcą i nie zachodzi ustawowy wyjątek z art. 38 ustawy o prawach konsumenta. Przy zakupie od osoby prywatnej takie uprawnienie co do zasady nie przysługuje.

Czy mogę zgłosić sprawę na policję i jednocześnie żądać zwrotu pieniędzy?

Tak. Postępowanie karne i dochodzenie roszczeń cywilnych to odrębne ścieżki. Zawiadomienie o podejrzeniu oszustwa nie zastępuje jednak reklamacji ani pozwu o zapłatę.

Czy brak umowy pisemnej przekreśla sprawę?

Nie. Umowę można wykazywać także przez ogłoszenie, korespondencję, potwierdzenie przelewu, dane przesyłki i inne dowody. W praktyce w sprawach internetowych to częsta sytuacja.

Źródła

• ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 415, art. 471, art. 556 § 1, art. 556¹ § 1 pkt 2, art. 558 § 1, art. 560 § 1, art. 561 § 1, art. 566 § 1, art. 568 § 1–2, art. 576 oraz art. 556⁴;
• ustawa z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, w szczególności art. 27, art. 28 pkt 1, art. 38, art. 38a, art. 43a–43g;
• ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 286 § 1;
• ustawa z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym.