Reklamacja diamentu a zawyżona wartość – prawa konsumenta

Kiedy zawyżona wartość diamentu może być podstawą roszczeń?

Nie każda różnica między ceną zapłaconą za diament a jego późniejszą wyceną daje automatycznie prawo do zwrotu pieniędzy. W praktyce trzeba odróżnić dwie sytuacje.

Pierwsza to przypadek, gdy diament już w chwili sprzedaży nie miał cech uzgodnionych w umowie albo deklarowanych przez sprzedawcę, np. innej masy, czystości, barwy, szlifu, pochodzenia, certyfikacji albo rzeczywistej jakości uzasadniającej podaną cenę. Wtedy można mówić o braku zgodności towaru z umową w rozumieniu art. 43b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta albo – w niektórych relacjach – o wadzie rzeczy w rozumieniu art. 556¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Druga sytuacja to zwykły spadek rynkowej wartości kamienia po zakupie. Taki spadek sam w sobie nie tworzy podstawy reklamacji, jeżeli sprzedawca nie gwarantował określonej przyszłej wartości inwestycyjnej i jeżeli w chwili zakupu towar odpowiadał umowie. Prawo chroni zgodność towaru z umową, a nie opłacalność inwestycji jako takiej.

W sprawach tego typu decydujący jest więc konkretny stan faktyczny: treść oferty, opis towaru, certyfikat, korespondencja, reklama, zapewnienia sprzedawcy oraz to, czy kupujący działał jako konsument.

Jakie przepisy stosuje się dziś do reklamacji diamentu?

Jeżeli umowa została zawarta między konsumentem a przedsiębiorcą, zastosowanie mają przede wszystkim art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Wynika to wprost z art. 43a ust. 1 tej ustawy. Przepisy te regulują odpowiedzialność przedsiębiorcy za brak zgodności towaru z umową.

To ważne, ponieważ w obrocie konsumenckim nie stosuje się obecnie jako podstawowego reżimu reklamacyjnego klasycznej rękojmi z Kodeksu cywilnego do umów zobowiązujących do przeniesienia własności towaru na konsumenta. Art. 43a ust. 1 ustawy o prawach konsumenta wyłącza w takim zakresie stosowanie przepisów księgi trzeciej tytułu XI działu II Kodeksu cywilnego.

Natomiast przepisy Kodeksu cywilnego nadal mają znaczenie m.in. wtedy, gdy:

• umowa została zawarta poza reżimem konsumenckim, np. między przedsiębiorcami,
• chodzi o ogólne zasady odpowiedzialności odszkodowawczej, np. art. 471 Kodeksu cywilnego,
• spór dotyczy wad oświadczenia woli, np. błędu wywołanego przez sprzedawcę.

Zobacz również: reklamacja paneli podłogowych – prawa konsumenta

Co oznacza brak zgodności diamentu z umową?

Zgodnie z art. 43b ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta towar jest zgodny z umową, jeżeli zgodne z umową pozostają w szczególności jego opis, rodzaj, ilość, jakość i kompletność, a także przydatność do szczególnego celu zaakceptowanego przez przedsiębiorcę.

Z kolei art. 43b ust. 2 tej ustawy wymaga także, aby towar nadawał się do zwykłego celu, miał typowe cechy, odpowiadał publicznym zapewnieniom przedsiębiorcy oraz był zgodny z próbką lub wzorem, jeżeli zostały przedstawione przed zawarciem umowy.

W przypadku diamentu brak zgodności z umową może polegać zwłaszcza na tym, że:

• kamień ma gorsze parametry niż wskazane w certyfikacie lub ofercie,
• sprzedano kamień naturalny jako inwestycyjny, choć dokumentacja nie potwierdza deklarowanych cech,
• masa, czystość, barwa albo szlif są inne niż uzgodnione,
• sprzedawca przypisał diamentowi określoną wartość na dzień sprzedaży bez realnych podstaw,
• kupujący został zapewniony o określonym pochodzeniu lub klasie kamienia, a stan faktyczny okazał się inny.

Jeżeli więc wycena rzeczoznawcy pokazuje, że diament już w dniu zakupu nie odpowiadał opisanym parametrom lub zapewnieniom, może to uzasadniać reklamację. Sama odmienna opinia co do „wartości rynkowej” nie zawsze wystarczy, bo rynek kamieni szlachetnych jest specyficzny, a cena zależy także od marży, certyfikacji, renomy sprzedawcy i warunków obrotu.

Czy można od razu żądać zwrotu pieniędzy?

Nie zawsze. W pierwszej kolejności konsument ma co do zasady prawo żądać naprawy albo wymiany towaru na podstawie art. 43d ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Dopiero w sytuacjach wskazanych w art. 43e ust. 1 tej ustawy konsument może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, czyli żądać zwrotu pieniędzy po oddaniu towaru. Jest to możliwe m.in. wtedy, gdy:

• przedsiębiorca odmówił doprowadzenia towaru do zgodności z umową,
• nie doprowadził towaru do zgodności z umową w rozsądnym czasie i bez nadmiernych niedogodności,
• brak zgodności nadal występuje mimo prób naprawy lub wymiany,
• brak zgodności jest na tyle istotny, że uzasadnia od razu obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy,
• z okoliczności jasno wynika, że przedsiębiorca nie usunie problemu prawidłowo i terminowo.

Zgodnie z art. 43e ust. 4 ustawy o prawach konsumenta konsument nie może odstąpić od umowy, jeżeli brak zgodności towaru z umową jest nieistotny. Jednocześnie przepis wprowadza domniemanie, że brak zgodności jest istotny, co wzmacnia pozycję konsumenta.

Jeżeli więc diament miał parametry wyraźnie odbiegające od deklarowanych, a to przekładało się na zasadniczo inną wartość niż uzgodniona, odstąpienie od umowy może być realne. Jeżeli jednak wada ma charakter mniej doniosły, bardziej adekwatne może być żądanie obniżenia ceny.

Obniżenie ceny – jak je wyliczyć?

Art. 43e ust. 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta stanowi, że obniżona cena musi pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość towaru niezgodnego z umową pozostaje do wartości towaru zgodnego z umową.

W praktyce oznacza to, że nie wystarczy zażądać „dowolnej” kwoty. Trzeba wykazać, ile był wart diament zgodny z umową i ile wart był diament faktycznie wydany. Przy drogich kamieniach szlachetnych najbezpieczniej oprzeć się na:

• opinii niezależnego eksperta,
• dokumentacji certyfikacyjnej,
• porównywalnych ofertach rynkowych,
• korespondencji i materiałach handlowych sprzedawcy.

Im większa wartość transakcji, tym większe znaczenie ma precyzyjne oszacowanie różnicy i zachowanie pełnej dokumentacji dowodowej.

Jakie terminy obowiązują przy reklamacji?

W relacji konsument–przedsiębiorca przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili dostarczenia i ujawniony w ciągu 2 lat od tej chwili – tak wynika z art. 43c ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Ten sam przepis wprowadza bardzo ważne domniemanie: jeżeli brak zgodności ujawnił się przed upływem 2 lat od dostarczenia towaru, domniemywa się, że istniał już w chwili dostarczenia, chyba że zostanie udowodnione inaczej albo nie da się tego pogodzić ze specyfiką towaru lub charakterem wady.

Jeżeli przedsiębiorca podstępnie zataił brak zgodności, nie może powoływać się na upływ tego terminu – stanowi o tym art. 43c ust. 2 ustawy o prawach konsumenta.

Warto działać bez zwłoki. Im wcześniej zostanie zgłoszona reklamacja i zabezpieczone dowody, tym łatwiej wykazać związek między stanem towaru a chwilą sprzedaży.

Zobacz również: zwrot pieniędzy za wadliwy towar kupiony w sklepie stacjonarnym

Jak złożyć skuteczną reklamację?

Reklamacja powinna być złożona na piśmie lub e-mailem w sposób pozwalający wykazać jej treść i datę doręczenia. W zgłoszeniu warto:

• opisać towar i datę zakupu,
• wskazać numer faktury, paragonu lub umowy,
• precyzyjnie opisać, na czym polega brak zgodności,
• powołać się na art. 43b oraz odpowiednio art. 43d albo art. 43e ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta,
• załączyć opinię rzeczoznawcy, certyfikat i zdjęcia dokumentów,
• jasno wskazać żądanie: naprawa, wymiana, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy.

Jeżeli żąda Pan obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy, dobrze jest od razu wyjaśnić, dlaczego brak zgodności ma charakter istotny albo dlaczego wcześniejsze doprowadzenie towaru do zgodności jest niemożliwe bądź niecelowe.

Czy poza reklamacją można dochodzić odszkodowania?

Tak, w określonych przypadkach możliwe jest również dochodzenie naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Podstawą jest art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że ponosi za to brak odpowiedzialności.

Taka droga może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy sama reklamacja nie rekompensuje całej szkody, np. kosztów ekspertyz, transportu, przechowywania czy innych strat pozostających w adekwatnym związku z nienależytym wykonaniem umowy. Trzeba jednak pamiętać, że w postępowaniu odszkodowawczym to kupujący musi wykazać przesłanki odpowiedzialności: naruszenie umowy, szkodę, związek przyczynowy i wysokość roszczenia.

Termin przedawnienia takich roszczeń określa art. 118 Kodeksu cywilnego. Co do zasady wynosi on 6 lat, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

A co, jeśli problem wynikał z wprowadzenia w błąd przy zakupie?

Jeżeli sprzedawca podał nieprawdziwe informacje o parametrach albo wartości diamentu i to wpłynęło na decyzję o zakupie, poza reklamacją może wchodzić w grę także analiza przepisów o wadach oświadczenia woli. Chodzi zwłaszcza o błąd z art. 84 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego oraz – gdy błąd został wywołany podstępnie – o art. 86 § 1 Kodeksu cywilnego.

To jednak ścieżka silnie zależna od szczegółów sprawy: treści zapewnień, sposobu sprzedaży, posiadanych dowodów i tego, czy kupujący działał jako konsument czy inwestor profesjonalny. W praktyce często analizuje się ją równolegle z reklamacją i roszczeniem odszkodowawczym.

FAQ

Czy mogę zwrócić diament tylko dlatego, że rzeczoznawca wycenił go niżej?

Nie zawsze. Sama niższa wycena nie wystarczy, jeśli nie pokaże, że diament już w chwili sprzedaży nie odpowiadał opisowi, certyfikatowi albo zapewnieniom sprzedawcy. Kluczowe są art. 43b i 43c ustawy o prawach konsumenta.

Czy mogę od razu żądać odstąpienia od umowy?

Tak, ale tylko w przypadkach z art. 43e ust. 1 ustawy o prawach konsumenta, np. gdy brak zgodności jest istotny albo przedsiębiorca nie doprowadził towaru do zgodności z umową.

Ile mam czasu na reklamację?

Przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności towaru z umową ujawniony w ciągu 2 lat od dostarczenia towaru – art. 43c ust. 1 ustawy o prawach konsumenta.

Czy potrzebuję opinii rzeczoznawcy?

Przepisy nie nakazują jej w każdym przypadku, ale przy drogim kamieniu szlachetnym jest to zwykle najważniejszy dowód. Bez niej trudno wykazać rzeczywiste parametry i wpływ niezgodności na cenę.

Czy mogę dochodzić także odszkodowania?

Tak, jeśli poniósł Pan szkodę wskutek nienależytego wykonania umowy, można rozważyć roszczenie z art. 471 Kodeksu cywilnego. Wymaga to jednak odrębnego wykazania szkody i związku przyczynowego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta – Dz.U. 2014 poz. 827.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

3. Art. 556(1) Kodeksu cywilnego – przepis przydatny zwłaszcza przy analizie relacji nieobjętych obecnym reżimem konsumenckim.