Nękanie przez firmę windykacyjną – co zrobić?

Czy firma windykacyjna może dzwonić do dłużnika?

Firma windykacyjna może kontaktować się w sprawie długu, ale tylko w granicach prawa. Windykacja polubowna polega na przypominaniu o zobowiązaniu, przedstawieniu podstawy roszczenia, proponowaniu spłaty albo negocjowaniu ugody. Nie daje windykatorowi uprawnień komornika.

Windykator nie może zająć rachunku bankowego, wejść do mieszkania bez zgody, zabrać rzeczy, straszyć Policją, komornikiem albo więzieniem bez realnej podstawy prawnej. Nie powinien też ukrywać, w czyim imieniu działa, ani żądać od przypadkowej osoby danych osobowych, zanim w ogóle wyjaśni, czego dotyczy kontakt.

Jeżeli rozmówca zaczyna od pytania typu: „czy rozmawiam z panem Adamem?” i od razu żąda daty urodzenia, numeru PESEL albo innych danych, rozsądnie jest nie potwierdzać takich informacji przez telefon. Można poprosić o przesłanie sprawy na piśmie i zapowiedzieć, że dalszy kontakt telefoniczny bez wyjaśnienia podstawy roszczenia będzie traktowany jako naruszenie prywatności.

Warto pamiętać, że art. 810 Kodeksu postępowania cywilnego dotyczy czynności komornika, a nie zwykłej firmy windykacyjnej. Komornik może wykonywać czynności poza kancelarią zasadniczo w dni robocze w godzinach od 7:00 do 21:00, a czynności w dni wolne lub w godzinach nocnych wymagają zgody prezesa właściwego sądu rejonowego. Te reguły nie oznaczają jednak, że prywatny windykator może wydzwaniać bez ograniczeń – jego działania nadal muszą respektować dobra osobiste, prywatność, przepisy karne i zasady ochrony danych osobowych.

Kiedy telefony od windykatora mogą być nękaniem?

Nie każdy telefon z firmy windykacyjnej jest bezprawny. Problem zaczyna się wtedy, gdy kontakt staje się uporczywy, natarczywy, odbywa się o nietypowych porach, powtarza mimo wyraźnego sprzeciwu albo ma charakter zastraszający. Znaczenie ma nie tylko liczba połączeń, lecz także ich treść, sposób prowadzenia rozmowy i to, czy firma ignoruje informację, że dług jest sporny albo że dzwoni do niewłaściwej osoby.

W skrajnych przypadkach takie zachowanie może wypełniać znamiona przestępstwa uporczywego nękania z art. 190a § 1 Kodeksu karnego. Obecnie przepis ten obejmuje zachowanie, które przez uporczywe nękanie wzbudza u pokrzywdzonego uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jego prywatność. Więcej o samym przepisie znajdziesz w materiale: art. 190a K.k. - szczegóły.

Jeżeli firma windykacyjna regularnie wydzwania, wysyła wiadomości, dzwoni z różnych numerów albo próbuje wymusić rozmowę mimo odmowy, takie działania mogą przypominać nękanie SMS-ami. Szczególnie istotne są przypadki, w których kontakt jest ponawiany mimo jasnego komunikatu: „nie jestem dłużnikiem”, „żądam kontaktu wyłącznie pisemnego” albo „proszę usunąć mój numer z tej sprawy”.

Jeżeli podczas rozmów pojawiają się groźby telefoniczne, zapowiedzi nachodzenia, ujawnienia rzekomego długu rodzinie lub pracodawcy albo inne formy zastraszania, sprawa może wykraczać poza zwykłą windykację. W razie realnej obawy spełnienia groźby trzeba rozważyć także zawiadomienie z art. 190 Kodeksu karnego, czyli groźby karalnej. Przykład zbliżonego problemu omawia materiał o tym, jak reagować na groźby telefoniczne.

Co zrobić, gdy firma windykacyjna żąda zapłaty nieistniejącego długu?

Najważniejsze jest przeniesienie sprawy z rozmów telefonicznych na formę pisemną. Przez telefon łatwo o presję, nieporozumienia i brak dowodów. W piśmie lub e-mailu do firmy windykacyjnej warto zażądać:

• wskazania pierwotnego wierzyciela,
• podania podstawy prawnej i faktycznej długu,
• przedstawienia umowy, faktury, nakazu zapłaty albo innego dokumentu, z którego ma wynikać zobowiązanie,
• wykazania przelewu wierzytelności albo pełnomocnictwa do działania w imieniu wierzyciela,
• rozpisania kwoty głównej, odsetek i kosztów,
• wskazania, skąd firma pozyskała numer telefonu i inne dane osobowe.

Jeżeli dług jest cudzy albo firma nie potrafi wskazać podstawy roszczenia, należy wyraźnie zakwestionować zadłużenie i wezwać firmę do zaprzestania kontaktów telefonicznych. W sprawach, w których rzeczywiście istnieje relacja z pożyczką, kredytem albo osobą trzecią, przydatny może być także tekst omawiający spór z windykacją.

Nie warto wdawać się w wielokrotne rozmowy, jeżeli firma nie przedstawia żadnych dokumentów. Sama informacja telefoniczna, że „system pokazuje zadłużenie”, nie wystarcza do przyjęcia odpowiedzialności za dług.

Jak dokumentować nękanie przez firmę windykacyjną?

Dowody są kluczowe, ponieważ przy uporczywym nękaniu liczy się ciąg zachowań, a nie pojedynczy incydent. Warto prowadzić prosty rejestr kontaktów, w którym zapisujesz datę, godzinę, numer telefonu, nazwę firmy, imię rozmówcy, przebieg rozmowy oraz to, czy pojawiały się groźby, presja albo żądanie danych osobowych.

Przydatne mogą być:

• zrzuty ekranu z historii połączeń,
• SMS-y, e-maile i pisma od firmy windykacyjnej,
• nagrania rozmów, jeżeli sam uczestniczysz w rozmowie i wykorzystujesz je wyłącznie do ochrony swoich praw,
• potwierdzenia wysłania wezwań do zaprzestania kontaktu,
• notatki z rozmów z datą i opisem zachowania rozmówcy,
• dokumentacja medyczna lub psychologiczna, jeżeli nękanie wywołało poważne skutki zdrowotne.

Nie należy publikować nagrań w Internecie ani przekazywać ich osobom postronnym. Inaczej ocenia się użycie nagrania jako dowodu dla Policji, prokuratury, sądu, UODO czy prawnika, a inaczej jego publiczne rozpowszechnianie.

RODO a żądanie usunięcia danych przez firmę windykacyjną

W windykacji dane osobowe mogą być czasem przetwarzane bez zgody dłużnika, na przykład w celu dochodzenia roszczeń. Nie oznacza to jednak, że firma może przetwarzać dowolne dane, bez końca i bez weryfikacji. Musi mieć podstawę prawną, działać zgodnie z zasadą minimalizacji danych oraz reagować na informację, że kontaktuje się z niewłaściwą osobą.

Jeżeli nie jesteś dłużnikiem albo firma używa błędnego numeru telefonu, możesz zażądać informacji o przetwarzaniu danych, sprostowania danych, ograniczenia ich przetwarzania, usunięcia danych kontaktowych oraz wskazania źródła ich pozyskania. Możesz też wnieść sprzeciw wobec przetwarzania danych, jeżeli firma powołuje się na prawnie uzasadniony interes, a w Twojej sytuacji dalsze przetwarzanie jest niezasadne.

W piśmie warto napisać krótko: nie uznaję roszczenia, nie jestem osobą, której dotyczy zadłużenie, żądam wskazania podstawy przetwarzania moich danych, źródła ich pozyskania oraz usunięcia mojego numeru telefonu z tej sprawy. Jeżeli firma nie odpowie albo będzie nadal dzwonić, można złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Gdzie zgłosić nękanie przez firmę windykacyjną?

Wybór instytucji zależy od tego, co dokładnie robi firma windykacyjna. Jeżeli chodzi o uporczywe telefony, zastraszanie, groźby lub naruszanie prywatności, właściwe może być zawiadomienie Policji albo prokuratury. Przy art. 190a § 1 Kodeksu karnego ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, dlatego w zawiadomieniu warto wyraźnie wskazać, że składasz wniosek o ściganie sprawcy.

Jeżeli zachowanie nie osiąga jeszcze poziomu przestępstwa, ale polega na złośliwym niepokojeniu, można rozważyć art. 107 Kodeksu wykroczeń. Zgodnie z tym przepisem osoba, która w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd albo w inny sposób złośliwie niepokoi, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo nagany.

Jeżeli problem dotyczy nieprawidłowego przetwarzania danych osobowych, właściwa będzie skarga do Prezesa UODO. Jeżeli działania firmy mają charakter masowy, naruszają zbiorowe interesy konsumentów albo polegają na agresywnych praktykach rynkowych, można zawiadomić UOKiK. W indywidualnym sporze konsumenckim pomocny może być również miejski albo powiatowy rzecznik konsumentów, a przy sporach z instytucją finansową – Rzecznik Finansowy, zwykle po wcześniejszym złożeniu reklamacji.

Czy można żądać odszkodowania od firmy windykacyjnej?

Tak, ale samo zdenerwowanie telefonami nie zawsze wystarczy. Odszkodowanie wymaga wykazania szkody majątkowej, bezprawnego działania, winy oraz związku przyczynowego. Przykładem szkody mogą być koszty leczenia, utracone zarobki, wydatki poniesione w związku z koniecznością obrony przed bezprawną windykacją albo inne realne straty.

Niezależnie od odszkodowania można rozważyć roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych, takich jak prywatność, spokój, dobre imię czy poczucie bezpieczeństwa. W takim przypadku można żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, przeprosin, zadośćuczynienia albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny. Podstawą mogą być art. 23, art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli sprawa trafi do postępowania karnego, pokrzywdzony może także wnioskować o obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie na podstawie art. 46 Kodeksu karnego. W praktyce najpierw warto jednak zadbać o dowody i doprowadzić do zatrzymania bezprawnych kontaktów.

FAQ

Czy muszę podawać windykatorowi datę urodzenia albo PESEL przez telefon?

Nie. Jeżeli nie masz pewności, kto dzwoni i w jakiej sprawie, nie podawaj danych osobowych przez telefon. Możesz zażądać przesłania podstawy roszczenia na piśmie.

Czy firma windykacyjna może dzwonić codziennie?

Nie ma przepisu, który wskazuje konkretną dopuszczalną liczbę telefonów. Codzienne, natarczywe i nieuzasadnione kontakty, zwłaszcza po zakwestionowaniu długu, mogą jednak naruszać prywatność i w określonych sytuacjach stanowić nękanie.

Czy windykator może kontaktować się z rodziną albo pracodawcą?

Co do zasady firma windykacyjna nie powinna ujawniać osobom trzecim informacji o długu. Kontakt z rodziną, sąsiadami lub pracodawcą w celu wywarcia presji może naruszać dobra osobiste i przepisy o ochronie danych osobowych.

Czy mogę zablokować numer firmy windykacyjnej?

Możesz zablokować numer, ale wcześniej warto zabezpieczyć dowody połączeń i wysłać pisemne żądanie kontaktu wyłącznie korespondencyjnego. Samo blokowanie numerów nie rozwiązuje problemu, jeżeli firma dzwoni z kolejnych numerów.

Gdzie zgłosić uporczywe telefony od windykatora?

Uporczywe nękanie, groźby lub zastraszanie można zgłosić Policji albo prokuraturze. Naruszenia danych osobowych zgłasza się do UODO, a praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów – do UOKiK.

Czy mogę żądać usunięcia mojego numeru telefonu?

Tak, zwłaszcza jeżeli nie jesteś dłużnikiem albo numer został przypisany do sprawy błędnie. Gdy firma twierdzi, że ma podstawę do dalszego przetwarzania danych, powinna ją wskazać i wyjaśnić, dlaczego przetwarzanie jest konieczne.

Czy za nękanie przez firmę windykacyjną można dostać zadośćuczynienie?

Tak, ale trzeba wykazać bezprawność działania, naruszenie dóbr osobistych albo krzywdę oraz związek z działaniami firmy. W praktyce najważniejsze są dowody: historia połączeń, pisma, nagrania rozmów, świadkowie i ewentualna dokumentacja medyczna.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 190, art. 190a i art. 46 – ISAP.
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 107 – ISAP.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 23, art. 24, art. 415 i art. 448 – ISAP.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 810 – ISAP.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, w szczególności art. 15–17 i art. 21 – EUR-Lex.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2013 r., sygn. III KK 213/12 – dotyczący złośliwego niepokojenia z art. 107 Kodeksu wykroczeń.
• A. Golonka, „Uporczywe nękanie jako nowy typ czynu zabronionego”, Prokuratura i Prawo 2012, nr 1.