Odpowiedzialność za samochód pozostawiony na posesji

Czy pojazd pozostawiony na posesji jest rzeczą porzuconą?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 180 Kodeksu cywilnego właściciel rzeczy ruchomej może wyzbyć się własności przez porzucenie rzeczy, ale tylko wtedy, gdy działa z zamiarem wyzbycia się własności. Muszą więc wystąpić dwa elementy: faktyczne pozostawienie rzeczy oraz zamiar rezygnacji z prawa własności.

Wieloletni brak kontaktu, nieodbieranie telefonów, brak zainteresowania pojazdem i pozostawienie auta w miejscu, w którym generuje koszty, mogą przemawiać za porzuceniem. Nie przesądzają jednak sprawy automatycznie. Właściciel może twierdzić, że samochód zostawił do wykonania usługi, remontu albo czasowego postoju, a nie po to, aby utracić własność.

Dlatego samodzielne zezłomowanie cudzego pojazdu bez udokumentowanego wezwania do odbioru jest ryzykowne. Nawet niesprawny samochód może mieć wartość majątkową, choćby jako źródło części albo złom.

Czy mogła powstać umowa o usługę albo przechowanie?

Jeżeli samochód został przywieziony w związku z piaskowaniem, naprawą lub inną usługą motoryzacyjną, sąd może uznać, że strony zawarły ustną albo dorozumianą umowę. Umowa nie musi być podpisana na piśmie, jeżeli z zachowania stron wynika, że pojazd został przyjęty w celu wykonania określonych czynności.

Przy usługach tego typu istotny jest art. 627 Kodeksu cywilnego dotyczący umowy o dzieło oraz art. 640 Kodeksu cywilnego, który pozwala wyznaczyć zamawiającemu termin do współdziałania pod rygorem odstąpienia od umowy. Jeżeli natomiast z okoliczności wynikało przechowanie pojazdu, znaczenie mogą mieć także przepisy o przechowaniu, zwłaszcza art. 835 i art. 844 Kodeksu cywilnego.

Sąd Najwyższy w wyroku z 25 listopada 2004 r., V CK 235/04, wskazał, że oddanie samochodu do naprawy może być umową mieszaną obejmującą element dzieła i przechowania. Dla przedsiębiorcy oznacza to obowiązek zachowania należytej staranności przy pieczy nad powierzonym pojazdem.

Jeżeli jednak nie doszło do ostatecznego zlecenia, nie ustalono zakresu prac, pojazd pozostawał na placu tylko przejściowo, a właściciel przez lata nie współdziałał, są to istotne argumenty obronne.

Co zrobić przed usunięciem samochodu z placu?

Najbezpieczniej jest najpierw pisemnie wezwać właściciela do odbioru auta. Wezwanie powinno wskazywać miejsce postoju, termin odbioru, skutki braku reakcji, informację o możliwych kosztach przechowania oraz zapowiedź dalszych działań prawnych. Warto wysłać je listem poleconym, a dodatkowo e-mailem lub SMS-em, jeżeli takie dane są znane.

Jeżeli dane właściciela nie są pełne, trzeba wykazać realne próby ich ustalenia: sprawdzenie dokumentów przekazania pojazdu, kontakt z osobą, która auto przywiozła, wykorzystanie numeru rejestracyjnego lub VIN, zawiadomienie właściciela gruntu, a w razie potrzeby także Policji, straży gminnej albo gminy. Nawet jeżeli organy nie udostępnią danych, same próby działania mogą mieć znaczenie dowodowe.

Szczególnie ważne jest rozróżnienie między informacją, że auto nie jest nasze, a zgodą na jego zezłomowanie. Jeżeli przedsiębiorca faktycznie polecił albo zaakceptował demontaż cudzego pojazdu, ryzyko odpowiedzialności jest większe niż wtedy, gdy jedynie wskazał, że nie jest właścicielem auta i nie ma prawa nim rozporządzać.

Art. 50a Prawa o ruchu drogowym a prywatny plac

Art. 50a ustawy Prawo o ruchu drogowym pozwala usunąć z drogi pojazd pozostawiony bez tablic rejestracyjnych albo pojazd, którego stan wskazuje, że nie jest używany. Usunięcia dokonuje straż gminna lub Policja na koszt właściciela albo posiadacza.

Pojazd usunięty w tym trybie, nieodebrany na wezwanie gminy w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia, uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się własności i przechodzi on na własność gminy z mocy ustawy. Wyjątkiem jest między innymi sytuacja, gdy nieodebranie pojazdu nastąpiło z przyczyn niezależnych od osoby zobowiązanej.

Ten przepis nie daje jednak właścicielowi prywatnego placu ani przedsiębiorcy prostego prawa do samodzielnego zezłomowania cudzego samochodu stojącego na zamkniętym terenie. W takiej sytuacji trzeba opierać się przede wszystkim na przepisach prawa cywilnego, dokumentować wezwania i ostrożnie ustalić, kto jest właścicielem lub posiadaczem pojazdu.

Odpowiedzialność za zezłomowanie auta

Właściciel pojazdu może oprzeć roszczenie na odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 Kodeksu cywilnego, jeżeli twierdzi, że auto zostało powierzone w ramach umowy, albo na odpowiedzialności deliktowej z art. 415 Kodeksu cywilnego, jeżeli twierdzi, że doszło do bezprawnego zniszczenia jego własności.

W obu przypadkach musi wykazać szkodę, jej wysokość, związek przyczynowy oraz podstawę odpowiedzialności pozwanego. Wartość szkody nie musi odpowiadać cenie sprawnego samochodu. Jeżeli auto było stare, zdekompletowane, skorodowane albo niesprawne, odszkodowanie powinno odnosić się do jego rzeczywistej wartości w chwili utraty.

Nie należy też automatycznie powoływać art. 478 Kodeksu cywilnego jako podstawy odpowiedzialności właściciela za przypadkową utratę pojazdu, bo przepis dotyczy dłużnika w zwłoce. W sprawach o nieodebranie auta bardziej adekwatne są argumenty dotyczące braku współdziałania zamawiającego, zwłoki wierzyciela z odbiorem rzeczy, art. 640 i art. 844 Kodeksu cywilnego oraz ewentualnego przyczynienia się właściciela do szkody.

Przedawnienie roszczeń

Jeżeli sąd uzna, że roszczenie wynika z umowy o dzieło, zastosowanie może mieć art. 646 Kodeksu cywilnego. Roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane, od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane.

Jeżeli właściciel oprze żądanie na czynie niedozwolonym, trzeba badać art. 442¹ Kodeksu cywilnego. Co do zasady termin wynosi 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, z ustawowym ograniczeniem maksymalnym liczonym od zdarzenia wywołującego szkodę.

Zarzut przedawnienia należy podnieść w sądzie wprost. Trzeba też wskazać, od jakiej daty termin powinien być liczony: od umówionego odbioru auta, od zakończenia usługi, od usunięcia pojazdu albo od chwili, gdy właściciel dowiedział się o szkodzie.

Jak przygotować obronę w sporze?

Linia obrony powinna opierać się na dowodach, a nie wyłącznie na twierdzeniu, że właściciel porzucił samochód. Warto przygotować:

• dowody, czy pojazd został przyjęty do usługi i jaki był jej zakres;
• korespondencję, bilingi, SMS-y, e-maile i wezwania do odbioru auta;
• zdjęcia pojazdu oraz dokumenty dotyczące jego stanu i wartości;
• informacje o zmianie siedziby firmy i kosztach dalszego przechowywania;
• ustalenia z właścicielem gruntu oraz dowody, kto zdecydował o zezłomowaniu;
• argumenty dotyczące braku winy, braku obowiązku przechowania, przyczynienia się właściciela i przedawnienia.

Sprawa nie jest jednoznaczna. Jeżeli przedsiębiorca rzeczywiście przyjął pojazd, sąd może wymagać od niego staranności profesjonalisty. Jeżeli jednak właściciel auta przez lata nie współdziałał, nie odbierał pojazdu i nie reagował na próby kontaktu, może to istotnie ograniczać albo wyłączać odpowiedzialność.

FAQ

Czy mogę sam zezłomować cudze auto stojące na mojej posesji?

Nie powinno się tego robić bez wcześniejszego wezwania właściciela, ustalenia podstawy prawnej i zabezpieczenia dowodów. Samo pozostawienie auta na posesji nie daje automatycznie prawa do rozporządzania nim jak właściciel.

Po ilu latach auto staje się porzucone?

Nie ma jednego terminu. Trzeba wykazać zamiar właściciela wyzbycia się własności. Długotrwały brak kontaktu jest ważną okolicznością, ale zwykle nie wystarcza samodzielnie.

Czy brak tablic rejestracyjnych wystarczy?

Brak tablic może mieć znaczenie w trybie art. 50a Prawa o ruchu drogowym, ale procedurę prowadzą uprawnione organy. Nie jest to automatyczna zgoda na prywatne złomowanie pojazdu.

Czy można żądać kosztów przechowania auta?

Tak, ale zależy to od umowy, okoliczności i udokumentowania kosztów. Najlepiej wcześniej wezwać właściciela do odbioru i uprzedzić go o skutkach dalszego pozostawiania pojazdu.

Czy 2-letnie przedawnienie zawsze wystarczy?

Nie. Termin z art. 646 Kodeksu cywilnego dotyczy roszczeń z umowy o dzieło. Przy roszczeniu deliktowym albo innej kwalifikacji prawnej sąd może badać inne terminy.

Podsumowanie

Odpowiedzialność za samochód pozostawiony na posesji zależy od tego, czy auto zostało przyjęte do usługi, czy powstał obowiązek przechowania, jakie były ustalenia stron, czy właściciel był wzywany do odbioru i kto zdecydował o zezłomowaniu. Porzucenie wymaga zamiaru wyzbycia się własności, dlatego nie należy opierać całej obrony wyłącznie na upływie czasu.

W opisanej sytuacji istnieją argumenty obronne: brak ostatecznego zlecenia, bierność właściciela przez kilka lat, zmiana miejsca prowadzenia działalności, możliwie niewielka wartość pojazdu oraz przedawnienie części roszczeń. Ostateczna ocena zależy jednak od dowodów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602
3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie usuwania pojazdów pozostawionych bez tablic rejestracyjnych lub których stan wskazuje, że nie są używane - Dz.U. 2022 poz. 1959
4. Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 25 listopada 2004 r., V CK 235/04
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1973 r., I CR 387/73