Przekształcenie stosunku pracy nauczyciela mianowanego z mocy prawa

Kiedy nauczyciel jest zatrudniony na podstawie mianowania?

Podstawową regulacją jest art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się w szkole na podstawie umowy o pracę albo mianowania. Oznacza to, że samo „powierzenie czynności”, „powierzenie prowadzenia biblioteki” albo podobny dokument organizacyjny nie jest odrębną podstawą zatrudnienia nauczyciela.

Art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela stanowi, że stosunek pracy z nauczycielem mianowanym i nauczycielem dyplomowanym nawiązuje się na podstawie mianowania, jeżeli łącznie:

• posiada obywatelstwo polskie, przy czym wymóg ten nie dotyczy obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej oraz państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu, czyli EFTA, będących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym,
• ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z praw publicznych,
• nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego ani postępowanie dyscyplinarne,
• nie był prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,
• posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska,
• istnieją warunki do zatrudnienia nauczyciela w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony.

Jeżeli nauczyciel mianowany lub dyplomowany nie może być zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć, podstawą zatrudnienia może być umowa o pracę, a nie mianowanie. Wynika to z art. 10 ust. 5 pkt 6 oraz art. 10 ust. 6 Karty Nauczyciela.

Przekształcenie umowy o pracę w stosunek pracy z mianowania

Aktualnie najważniejsze znaczenie mają art. 10 ust. 5a i art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela. Zgodnie z art. 10 ust. 5a Karty Nauczyciela stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego, o ile spełnia warunki określone w art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela. Powiązanym zagadnieniem jest zatrudnienie nauczyciela przez mianowanie.

Art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela dotyczy sytuacji, w której nauczyciel mianowany albo dyplomowany jest już zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a dopiero w trakcie tego zatrudnienia zaczyna spełniać warunki z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela. Wtedy również dochodzi do przekształcenia stosunku pracy w stosunek pracy na podstawie mianowania, z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym warunki zostały spełnione.

Przekształcenie następuje automatycznie z mocy prawa. Dyrektor szkoły nie „nadaje” w tym trybie mianowania, lecz potwierdza na piśmie zmianę podstawy prawnej zatrudnienia. Obowiązek pisemnego potwierdzenia wynika z art. 10 ust. 5a i art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela.

Znaczenie mianowania z mocy prawa uzyskanego w 2000 r.

W sprawach dotyczących roku 2000 trzeba odróżnić dwie kwestie: stopień awansu zawodowego nauczyciela oraz podstawę prawną zatrudnienia. Stopnie awansu zawodowego zostały wprowadzone ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Nauczyciele spełniający warunki określone w przepisach przejściowych tej ustawy mogli uzyskać określony stopień awansu zawodowego z mocy prawa.

Jeżeli nauczyciel uzyskał w 2000 r. stopień nauczyciela mianowanego z mocy prawa i jednocześnie był zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony oraz spełniał pozostałe warunki wymagane do mianowania, jego stosunek pracy mógł przekształcić się w stosunek pracy na podstawie mianowania. W takim wypadku późniejsze braki lub nieprecyzyjne zapisy w aktach osobowych nie powinny pozbawiać nauczyciela skutków prawnych, które nastąpiły z mocy ustawy.

W praktyce należy więc sprawdzić, czy nauczyciel w dacie istotnej dla przekształcenia:

• miał wymagane kwalifikacje do stanowiska, na którym był zatrudniony,
• był zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony,
• uzyskał stopień nauczyciela mianowanego zgodnie z przepisami przejściowymi ustawy z dnia 18 lutego 2000 r.,
• nie zachodziły przeszkody wymienione w art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela.

Warto też pamiętać o stanowisku Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 29 maja 1985 r., sygn. I PRN 34/85, OSNC 1986, nr 3, poz. 31. Sąd Najwyższy wskazał, że uzyskanie mianowania z mocy prawa powoduje przekształcenie stosunku pracy po spełnieniu ustawowych warunków, a szkoła ma obowiązek wydać nauczycielowi pisemne potwierdzenie tego faktu. Orzeczenie zapadło na tle wcześniejszego stanu prawnego, ale nadal jest przydatne przy ocenie deklaratoryjnego charakteru dokumentu potwierdzającego skutek, który nastąpił z mocy ustawy.

Czy „powierzenie na czas nieokreślony” trzeba przekształcać w umowę?

Jeżeli w karcie oceny pracy nauczyciela wpisano „forma nawiązania stosunku pracy: powierzenie na czas nieokreślony”, taki zapis jest nieprecyzyjny. Art. 10 ust. 1 Karty Nauczyciela nie wymienia „powierzenia” jako podstawy zatrudnienia. Prawidłowa podstawa to umowa o pracę albo mianowanie.

Dokument o powierzeniu prowadzenia biblioteki szkolnej lub innych zadań należy traktować przede wszystkim jako dokument dotyczący organizacji pracy albo zakresu obowiązków, a nie jako podstawę nawiązania stosunku pracy. Jeżeli nauczyciel faktycznie pozostawał w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, a następnie spełnił warunki z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela, można potwierdzić przekształcenie w mianowanie. Jeżeli natomiast był już zatrudniony na podstawie mianowania, należy poprawić dokumentację kadrową tak, aby odzwierciedlała rzeczywisty stan prawny.

Jak uporządkować dokumenty nauczyciela?

Przepisy Karty Nauczyciela nie przewidują specjalnej, sformalizowanej procedury naprawiania błędnego wpisu w dokumentacji kadrowej. Dyrektor szkoły powinien jednak działać w sposób, który wynika z art. 10 ust. 5a albo art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela, czyli pisemnie potwierdzić przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy, jeżeli rzeczywiście doszło do niego z mocy prawa.

W praktyce bezpieczne jest wykonanie następujących czynności:

Treść pisma może być prosta. Powinna wskazywać nauczyciela, podstawę prawną, datę, od której stosunek pracy jest traktowany jako stosunek pracy na podstawie mianowania, oraz dokumenty, na których szkoła się opiera. Nie trzeba zawierać nowej umowy o pracę, jeżeli stosunek pracy już przekształcił się w mianowanie.

Przykładowe sformułowanie:

Przeniesienie nauczyciela a podstawa zatrudnienia

Jeżeli nauczyciel był przenoszony między szkołami, trzeba sprawdzić, w jakim trybie nastąpiło przeniesienie. Art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela przewiduje, że nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może być przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą na inne stanowisko w tej samej albo innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości. Takie przeniesienie nie powinno samo przez się powodować utraty statusu nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania.

Jeżeli natomiast w nowej szkole zawarto z nauczycielem nową umowę albo nie zachowano dokumentów przeniesienia, konieczna jest dokładna analiza akt osobowych. Znaczenie mogą mieć: świadectwa pracy, arkusze organizacyjne, informacje o wymiarze etatu, angaże płacowe, decyzje o stopniu awansu oraz korespondencja między szkołami.

Co w sytuacji opisanej w pytaniu?

mianowanie nauczyciela z mocy prawa może wynikać z przepisów bez potrzeby zawierania nowej umowy, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Jeżeli nauczyciel w październiku 2000 r. uzyskał stopień nauczyciela mianowanego z mocy prawa, miał wymagane kwalifikacje, był zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony i nie zachodziły przeszkody z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela, to obecnie nie ma potrzeby zawierania „właściwej” umowy o pracę. Należy raczej potwierdzić, że podstawą zatrudnienia jest mianowanie, oraz poprawić nieprecyzyjny zapis w dokumentach.

Jeżeli jednak po analizie akt okaże się, że nauczyciel nie spełniał któregoś z warunków z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela, na przykład nie był zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć, nie posiadał wymaganych kwalifikacji do danego stanowiska albo dokument z 2000 r. dotyczył wyłącznie stopnia awansu, a nie podstawy zatrudnienia, wówczas nie można automatycznie przyjąć mianowania. W takim przypadku trzeba ustalić aktualną prawidłową podstawę zatrudnienia zgodnie z art. 10 Karty Nauczyciela.

FAQ

Źródła

• Art. 10 ust. 1, art. 10 ust. 5, art. 10 ust. 5a, art. 10 ust. 5b, art. 10 ust. 6 oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.
• Ustawa z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1985 r., sygn. I PRN 34/85, OSNC 1986, nr 3, poz. 31.