Stan nieczynny nauczyciela a okres przedemerytalny

Kiedy działa ochrona przedemerytalna nauczyciela?

Podstawą ochrony przedemerytalnej jest art. 39 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Zgodnie z tym przepisem pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Wynika to z art. 24 ust. 1a i 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ochrona z art. 39 Kodeksu pracy zaczyna więc działać zasadniczo od 56. roku życia u kobiety i od 61. roku życia u mężczyzny, o ile spełniony jest warunek stażu umożliwiającego uzyskanie emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Karta Nauczyciela nie zawiera odrębnego odpowiednika art. 39 Kodeksu pracy. W sprawach nieuregulowanych w Karcie Nauczyciela stosuje się przepisy Kodeksu pracy na podstawie art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. W praktyce oznacza to, że ochrona przedemerytalna może mieć znaczenie także przy ocenie wypowiedzenia nauczycielskiego stosunku pracy, ale zawsze trzeba zbadać konkretną podstawę zatrudnienia, przyczynę wypowiedzenia i moment doręczenia pisma.

Stan nieczynny a wypowiedzenie stosunku pracy

Przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny jest szczególną instytucją z art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela. Dotyczy sytuacji, w której dyrektor szkoły doręcza wypowiedzenie z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, czyli z powodu częściowej likwidacji szkoły, zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów albo zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

Jeżeli nauczyciel w terminie 30 dni od doręczenia takiego wypowiedzenia złoży pisemny wniosek o przeniesienie w stan nieczynny, wypowiedzenie staje się bezskuteczne. Wynika to wprost z art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela. Następnie, po upływie 6 miesięcy pozostawania w stanie nieczynnym, stosunek pracy wygasa.

To rozróżnienie jest kluczowe: art. 39 Kodeksu pracy zakazuje wypowiedzenia, natomiast nie jest przepisem, który automatycznie blokuje wygaśnięcie stosunku pracy. Jeżeli więc nauczyciel nie był jeszcze objęty ochroną w dniu doręczenia wypowiedzenia, a wiek ochronny osiągnął dopiero podczas stanu nieczynnego, samo późniejsze ukończenie 56 lat przez kobietę albo 61 lat przez mężczyznę nie powoduje, że stosunek pracy nie wygaśnie po 6 miesiącach.

Więcej o skutkach wyboru między odprawą a stanem nieczynnym omawia artykuł dotyczący sytuacji, gdy rozważany jest stan nieczynny nauczyciela.

Co z nauczycielem, który osiąga wiek ochronny kilka dni przed końcem stanu nieczynnego?

Jeżeli nauczycielka kończy 56 lat dopiero kilka dni przed zakończeniem sześciomiesięcznego stanu nieczynnego, to ochrona z art. 39 Kodeksu pracy nie działa wstecz. Dla oceny, czy wypowiedzenie było dopuszczalne, istotny jest stan z dnia jego doręczenia, a nie wiek osiągnięty później.

W opisanym modelu sprawy dyrektor doręczył wypowiedzenie w czasie, gdy nauczycielka nie była jeszcze w okresie ochronnym. Następnie nauczycielka skorzystała z prawa przewidzianego w art. 20 ust. 5c Karty Nauczyciela i złożyła wniosek o przeniesienie w stan nieczynny. W takiej sytuacji wypowiedzenie nie wywołuje skutku rozwiązującego, ale stosunek pracy wygasa z mocy szczególnego przepisu po 6 miesiącach.

Prawa nauczyciela w stanie nieczynnym

Nauczyciel przeniesiony w stan nieczynny nie świadczy pracy, ale przez okres stanu nieczynnego zachowuje określone uprawnienia. Zgodnie z art. 20 ust. 6 Karty Nauczyciela nauczyciel przeniesiony w stan nieczynny zachowuje prawo do wynagrodzenia zasadniczego oraz innych świadczeń pracowniczych do czasu wygaśnięcia stosunku pracy.

Dyrektor szkoły ma też obowiązek przywrócić nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym do pracy w razie powstania możliwości podjęcia przez niego pracy w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony albo na okres, na który została zawarta umowa, w tej samej szkole, na tym samym lub innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwalifikacji. Wynika to z art. 20 ust. 7 Karty Nauczyciela. Odmowa podjęcia pracy powoduje wygaśnięcie stosunku pracy z dniem odmowy.

Czego nie obejmuje art. 39 Kodeksu pracy?

Art. 39 Kodeksu pracy chroni przed wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę. Nie chroni natomiast przed każdym sposobem ustania stosunku pracy. Nie blokuje na przykład rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron, rozwiązania bez wypowiedzenia w przypadkach przewidzianych prawem ani wygaśnięcia stosunku pracy, jeżeli wygaśnięcie następuje z mocy szczególnego przepisu.

W odniesieniu do warunków pracy i płacy trzeba dodatkowo pamiętać o art. 42 § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten nakazuje odpowiednio stosować przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy. Oznacza to, że w okresie ochronnym pracodawca zasadniczo nie może dokonać także wypowiedzenia zmieniającego, chyba że zachodzi wyjątek przewidziany w art. 43 Kodeksu pracy.

Wyjątki z art. 43 Kodeksu pracy dotyczą sytuacji, gdy wypowiedzenie zmieniające stało się konieczne ze względu na wprowadzenie nowych zasad wynagradzania dotyczących ogółu pracowników lub grupy, do której pracownik należy, albo ze względu na stwierdzoną orzeczeniem lekarskim utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy bądź niezawinioną utratę uprawnień koniecznych do jej wykonywania.

Termin na odwołanie do sądu pracy

Jeżeli nauczyciel uważa, że wypowiedzenie było niezgodne z prawem, powinien pilnować terminu procesowego. Zgodnie z art. 264 § 1 Kodeksu pracy odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę.

W sprawach nauczycielskich termin ten ma duże znaczenie także wtedy, gdy nauczyciel rozważa złożenie wniosku o stan nieczynny. Samo złożenie wniosku o stan nieczynny nie zawsze zamyka drogę do oceny, czy wcześniejsze wypowiedzenie było zgodne z prawem, ale wymaga to analizy konkretnego pisma i przebiegu sprawy.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji decydujące jest to, że nauczycielka nie była jeszcze w wieku ochronnym w dniu doręczenia wypowiedzenia i dopiero później, w czasie stanu nieczynnego, ukończyła 56 lat. Art. 39 Kodeksu pracy nie działa wstecz i nie przekształca wygaśnięcia stosunku pracy po 6 miesiącach w niedopuszczalne wypowiedzenie.

Jeżeli jednak nauczyciel był już objęty ochroną przedemerytalną w dniu wypowiedzenia albo dyrektor nieprawidłowo zastosował art. 20 Karty Nauczyciela, sprawa wymaga indywidualnej oceny. Warto wtedy przeanalizować dokumenty, daty oraz podstawę zatrudnienia, zwłaszcza gdy rozważane jest rozwiązanie z nauczycielem w szczególnych okolicznościach.

FAQ

Źródła

• Art. 39, art. 42 § 1, art. 43, art. 264 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
• Art. 20 ust. 1 pkt 2, art. 20 ust. 5c, art. 20 ust. 6, art. 20 ust. 7, art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela.
• Art. 24 ust. 1a i 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2002 r., sygn. I PKN 141/01.