Ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym a podział majątku

Czy polisa na życie z funduszem kapitałowym wchodzi do majątku wspólnego?

Na gruncie art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami ustawowa wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Zgodnie z art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Odpowiedź na pytanie, czy polisa wchodzi do majątku wspólnego, zależy od rodzaju ubezpieczenia. Zwykła polisa ochronna na życie ma silny element osobisty: chroni życie ubezpieczonego, a świadczenie po śmierci wypłacane jest osobie uposażonej. Zgodnie z art. 831 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ubezpieczający może wskazać osobę uprawnioną do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci osoby ubezpieczonej. Natomiast art. 831 § 3 Kodeksu cywilnego stanowi, że suma ubezpieczenia przypadająca uprawnionemu nie należy do spadku po ubezpieczonym.

Inaczej trzeba oceniać polisę na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, jeżeli oprócz ochrony ubezpieczeniowej gromadzi ona środki inwestowane w jednostki funduszu i daje prawo do wykupu, częściowego wykupu albo wypłaty wartości rachunku. W takim przypadku polisa ma element majątkowy. Jeżeli składki były opłacane w czasie trwania wspólności ustawowej ze środków wspólnych, w sprawie o podział majątku sąd może badać, czy rozliczeniu podlega wartość ekonomiczna polisy albo nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków.

Polisa ochronna a polisa z UFK – najważniejsza różnica

Umowa ubezpieczenia osobowego została uregulowana m.in. w art. 805 § 1 i § 2 pkt 2 oraz art. 829 § 1 Kodeksu cywilnego. Ubezpieczenie osobowe może dotyczyć w szczególności śmierci osoby ubezpieczonej albo dożycia przez nią oznaczonego wieku. Sama ochrona życia i zdrowia jest związana z osobą ubezpieczonego, co przemawia za ostrożnością przy traktowaniu takiej umowy jako zwykłego składnika majątku wspólnego.

Polisa z UFK zwykle łączy jednak ochronę ubezpieczeniową z częścią inwestycyjną. Jeżeli z umowy wynika, że ubezpieczający może żądać wypłaty wartości wykupu albo dysponować zgromadzonymi jednostkami, powstaje wymierne prawo majątkowe. W praktyce sąd będzie analizował przede wszystkim ogólne warunki ubezpieczenia, potwierdzenie zawarcia umowy, tabelę opłat, historię składek oraz zaświadczenie ubezpieczyciela o wartości rachunku.

Jak rozlicza się składki opłacone z majątku wspólnego?

Jeżeli składki były opłacane w czasie małżeństwa z wynagrodzenia jednego z małżonków, z rachunku wspólnego albo z innych środków objętych wspólnością ustawową, drugi małżonek może powołać się na art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód.

W praktyce oznacza to, że w sprawie o podział majątku można żądać rozliczenia składek zapłaconych z majątku wspólnego, jeżeli polisa była związana z majątkiem osobistym jednego z małżonków albo gdy tylko jeden z małżonków był ubezpieczającym i uprawnionym do wartości wykupu. Nie zawsze jednak automatycznie dzieli się całą kwotę wypłaconą z polisy. Jeżeli część wypłaty pochodzi z zysku inwestycyjnego, opłat, premii albo ze składek zapłaconych już po ustaniu wspólności, potrzebne jest dokładne rozliczenie.

W sprawach o podział majątku często pojawia się szerszy problem, jak rozliczyć nakłady na majątek albo z majątku wspólnego na majątek osobisty. W przypadku polis z UFK mechanizm jest podobny, ale wymaga analizy dokumentów ubezpieczeniowych i finansowych.

Jaki dzień jest ważny przy ustalaniu wartości polisy?

Wspólność ustawowa ustaje m.in. z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, chyba że wcześniej została ustanowiona rozdzielność majątkowa, na przykład umową majątkową małżeńską albo orzeczeniem sądu. Zasada ta wynika z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ponieważ wyrok rozwodowy rozwiązuje małżeństwo, a tym samym kończy ustawową wspólność majątkową.

W postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd co do zasady ustala skład majątku według stanu z chwili ustania wspólności majątkowej, natomiast wartość według cen z chwili dokonywania podziału. W odniesieniu do polisy z UFK trzeba więc ustalić, czy na dzień ustania wspólności istniało prawo majątkowe, rachunek jednostek albo wartość wykupu, a następnie określić jego wartość w sposób możliwy do wykazania dokumentami.

Jeżeli polisa została wykupiona już po rozwodzie, były małżonek nie powinien zakładać, że sprawa jest zamknięta. W podziale majątku można żądać rozliczenia składnika, który istniał w chwili ustania wspólności, ale został później zużyty, sprzedany albo wypłacony przez jednego z małżonków. Ocena zależy od okoliczności, w tym od daty wykupu, kwoty wypłaty i tego, czy drugi małżonek wyraził zgodę na takie działanie.

Czy żona albo mąż może żądać połowy wartości polisy?

Nie w każdym przypadku. Jeżeli polisa była wyłącznie ochronna i nie miała wartości wykupu, żądanie połowy wartości polisy może być bezzasadne, bo nie istnieje składnik majątkowy możliwy do podziału. Możliwe pozostaje natomiast badanie, czy składki powinny być rozliczone jako wydatki z majątku wspólnego, zwłaszcza gdy były wysokie i finansowały korzyść jednego małżonka.

Jeżeli polisa z UFK miała wartość wykupu na dzień ustania wspólności, argument za rozliczeniem jest silniejszy. W takim wariancie drugi małżonek może twierdzić, że część inwestycyjna została zbudowana z majątku wspólnego, a zatem powinna zostać uwzględniona przy podziale. Druga strona może z kolei wykazywać, że składki pochodziły z majątku osobistego, np. z darowizny, spadku albo sprzedaży składnika majątku osobistego.

Warto pamiętać, że zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca inaczej postanowił. Z kolei art. 33 pkt 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego w sprawach dotyczących polis znaczenie może mieć także pochodzenie pieniędzy przeznaczonych na składki, podobnie jak przy rozliczeniach związanych ze sprzedażą majątku osobistego.

Jakie dowody przygotować do sprawy o podział majątku?

Osoba, która chce rozliczyć polisę z UFK albo broni się przed takim żądaniem, powinna przygotować dokumenty pozwalające odtworzyć historię umowy. Najważniejsze są:

• polisa albo potwierdzenie zawarcia umowy ubezpieczenia,
• ogólne warunki ubezpieczenia, regulamin funduszy i tabela opłat,
• historia składek z datami i kwotami płatności,
• potwierdzenia przelewów wskazujące rachunek, z którego opłacano składki,
• zaświadczenie ubezpieczyciela o wartości rachunku i wartości wykupu na dzień ustania wspólności majątkowej,
• informacja o wypłacie, wykupie częściowym albo całkowitym, jeżeli do niego doszło,
• dowody pochodzenia środków, jeżeli składki były opłacane z majątku osobistego.

Roszczenia o rozliczenie nakładów w podziale majątku trzeba zgłosić w sposób konkretny: wskazać kwotę, okres, źródło finansowania i podstawę żądania. W praktyce istotne może być także przedawnienie nakładów, zwłaszcza gdy małżonkowie próbują dochodzić roszczeń poza sprawą o podział majątku albo wiele lat po ustaniu wspólności.

FAQ

Podsumowanie

Ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym wymaga indywidualnej oceny. Jeżeli polisa ma wyłącznie funkcję ochronną, zwykle nie stanowi typowego składnika majątku wspólnego. Jeżeli jednak posiada część inwestycyjną i wartość wykupu, może stać się ważnym elementem rozliczeń po rozwodzie. Kluczowe są: data zawarcia umowy, okres opłacania składek, źródło pieniędzy, wartość polisy na dzień ustania wspólności oraz treść OWU.

Źródła

• Art. 31 § 1, art. 31 § 2 pkt 1, art. 33 pkt 2, art. 33 pkt 10, art. 45 § 1, art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 805 § 1 i § 2 pkt 2, art. 829 § 1, art. 831 § 1 i § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Praktyka orzecznicza w sprawach o podział majątku wspólnego: ustalanie składu majątku według stanu z chwili ustania wspólności majątkowej oraz wartości według cen z chwili podziału.