Czy dziecko z pierwszego małżeństwa dziedziczy po drugim mężu matki?

Czy dziecko z pierwszego małżeństwa dziedziczy po drugim mężu matki?

W opisanej sytuacji kluczowe jest rozróżnienie dwóch spadków: spadku po drugim mężu matki oraz ewentualnego przyszłego spadku po samej matce. To są dwie odrębne sprawy. Córka żony nie staje się spadkobierczynią drugiego męża swojej matki tylko dlatego, że jej matka była z nim w związku małżeńskim.

Według zasad dziedziczenia ustawowego w pierwszej kolejności po spadkodawcy dziedziczą jego dzieci oraz małżonek. Dzieckiem spadkodawcy jest dziecko biologiczne albo przysposobione. Sam fakt bycia pasierbicą lub pasierbem nie daje takich samych praw jak dziecku spadkodawcy.

Jeżeli więc drugi mąż matki nie przysposobił córki żony i skutecznie przekazał cały majątek swojej żonie, córka żony zasadniczo nie ma podstaw, aby żądać części domu, mebli, pieniędzy ze sprzedaży domu albo innego składnika majątku po tym mężczyźnie.

Kiedy pasierb może dziedziczyć po ojczymie lub macosze?

Od tej zasady istnieją dwa praktycznie istotne wyjątki. Pierwszy to przysposobienie. Jeżeli ojczym przysposobił dziecko swojej żony, dziecko dziedziczy po nim jak po rodzicu. Wtedy może być traktowane tak jak pozostałe dzieci spadkodawcy, a przy spełnieniu ustawowych warunków może mieć także prawo do zachowku.

Drugi wyjątek dotyczy dziedziczenia ustawowego pasierbów z art. 934¹ Kodeksu cywilnego. Obecnie, gdy nie ma małżonka spadkodawcy ani jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek może przypaść dzieciom małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku. Jest to jednak bardzo szczególna i dalsza grupa dziedziczenia.

Ten wyjątek nie pasuje do typowej sytuacji, w której drugi mąż umiera, a jego żona żyje i dziedziczy po nim. Nie ma też zastosowania, jeżeli spadkodawca skutecznie sporządził testament obejmujący cały spadek, chyba że testament okaże się nieważny albo nie obejmuje całego majątku.

Czy córka może żądać pieniędzy ze sprzedaży domu matki?

Jeżeli żona nabyła dom po swoim drugim mężu jako spadkobierczyni, a następnie sprzedała tę nieruchomość jako właścicielka, to uzyskana cena sprzedaży jest jej majątkiem. Córka nie może żądać wypłaty części tej ceny tylko dlatego, że jest dzieckiem właścicielki. Dzieci nie mają prawa do majątku rodzica za jego życia.

Nie zmienia tego pełnoletność córki, pozostawanie w Polsce ani fakt, że matka planuje kupić inną nieruchomość za granicą. Jeżeli matka działa jako właścicielka, może sprzedać swój dom, przeznaczyć pieniądze na zakup innego mieszkania albo rozdysponować je w inny sposób, o ile nie narusza konkretnych praw osób trzecich.

Inaczej należałoby oceniać sytuację, gdyby córka była współwłaścicielką domu, miała wpisane prawo w księdze wieczystej, finansowała zakup lub remont na podstawie możliwego do wykazania porozumienia albo gdyby dokumenty spadkowe po drugim mężu matki nie potwierdzały skutecznego nabycia całości majątku przez żonę. Wtedy konieczna byłaby analiza dokumentów.

Spadek po żyjącej matce a przyszłe roszczenia dzieci

O spadku po matce można mówić dopiero po jej śmierci. Do tego momentu córka nie jest spadkobierczynią majątku matki i nie może żądać wypłaty przyszłego udziału spadkowego. Przyszły, potencjalny spadkobierca nie ma prawa decydować o tym, czy właściciel sprzeda dom albo na co przeznaczy pieniądze.

Jeżeli matka nie sporządzi testamentu, po jej śmierci do dziedziczenia ustawowego będą co do zasady powołane jej dzieci oraz małżonek, który pozostawał z nią w związku małżeńskim w chwili śmierci. Dziedziczą oni w częściach równych, ale udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku.

Jeżeli matka sporządzi testament i pominie córkę, córka nie będzie dziedziczyć jako spadkobierca testamentowy, ale może rozważyć roszczenie o zachowek. Zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Co do zasady wynosi połowę wartości udziału ustawowego, a dla małoletniego zstępnego lub osoby trwale niezdolnej do pracy dwie trzecie tego udziału.

Roszczenie o zachowek jest roszczeniem pieniężnym, a nie prawem do konkretnej rzeczy. Uprawniony nie może więc automatycznie żądać przeniesienia własności domu, samochodu czy udziału w rachunku bankowym, lecz zapłaty odpowiedniej kwoty, jeżeli zachowek nie został zaspokojony w inny sposób.

Czy córka ma zachowek po drugim mężu matki?

Co do zasady nie. Pasierbica nie należy do kręgu osób uprawnionych do zachowku po ojczymie tylko dlatego, że jej matka była jego żoną. Prawo do zachowku mają zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, jeżeli byliby powołani do spadku z ustawy. Pasierb lub pasierbica nie są zstępnymi ojczyma, chyba że doszło do przysposobienia.

To oznacza, że córka żony może mieć w przyszłości roszczenia po swojej matce, ale nie nabywa automatycznie roszczenia po drugim mężu matki. Jeżeli nie została przez niego przysposobiona i nie została wskazana w testamencie, jej żądanie wypłaty części majątku po nim najczęściej będzie bezpodstawne.

Jakie dokumenty trzeba sprawdzić?

Przed udzieleniem ostatecznej odpowiedzi w konkretnej sprawie warto przejrzeć dokumenty potwierdzające, w jaki sposób żona nabyła majątek po drugim mężu. Najważniejsze są: testament albo inny dokument rozrządzenia majątkiem, postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, odpis księgi wieczystej sprzedanej nieruchomości oraz umowa sprzedaży.

Jeżeli w sprawie pojawia się nieruchomość położona w Wielkiej Brytanii albo spadkodawca miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu za granicą, trzeba dodatkowo sprawdzić prawo właściwe dla konkretnego spadku i dokumenty wymagane przez dane państwo. W odniesieniu do polskiego domu i polskich dokumentów spadkowych podstawą oceny będzie jednak przede wszystkim treść tych dokumentów oraz przepisy prawa spadkowego.

FAQ

Czy dziecko z pierwszego małżeństwa żony dziedziczy po jej drugim mężu?

Nie automatycznie. Dziedziczy po nim wtedy, gdy zostało przez niego przysposobione, zostało powołane w testamencie albo zachodzi szczególny przypadek dziedziczenia ustawowego pasierbów z art. 934¹ Kodeksu cywilnego.

Czy pasierb ma prawo do zachowku po ojczymie?

Co do zasady nie. Pasierb nie jest zstępnym ojczyma, chyba że został przysposobiony. Bez przysposobienia samo wychowywanie przez ojczyma albo małżeństwo ojczyma z matką nie tworzy prawa do zachowku.

Czy córka może żądać pieniędzy ze sprzedaży domu matki?

Nie, jeżeli dom należał do matki i córka nie była współwłaścicielką ani nie ma innego konkretnego prawa do tej nieruchomości. Za życia matki córka nie ma prawa do przyszłego spadku.

Czy testament drugiego męża matki może pozbawić pasierbicę spadku?

Jeżeli pasierbica nie jest jego dzieckiem przez przysposobienie i nie należy do osób powołanych do spadku, testament na rzecz żony zwykle oznacza, że pasierbica nie dziedziczy. Nie ma też zachowku po ojczymie, jeśli nie została przysposobiona.

Czy dziecko może żądać zachowku po żyjącej matce?

Nie. Roszczenie o zachowek może powstać dopiero po śmierci spadkodawcy. Dopóki matka żyje, dziecko nie może domagać się zachowku ani przyszłego udziału spadkowego.

Czy sprzedaż domu odziedziczonego po mężu zmienia prawa dzieci?

Sama sprzedaż nie tworzy po stronie dzieci prawa do pieniędzy. Jeżeli właścicielem domu była matka, cena sprzedaży należy do niej. Znaczenie mogą mieć dopiero przyszłe rozliczenia spadkowe po matce, zwłaszcza gdy dojdzie do testamentu, darowizn albo sporu o zachowek.

Podsumowanie

Dziecko z pierwszego małżeństwa matki nie dziedziczy automatycznie po jej drugim mężu. Najważniejsze jest to, czy doszło do przysposobienia, czy istnieje testament oraz czy w ogóle zachodzi wyjątkowa sytuacja dziedziczenia ustawowego pasierbów. W typowej sprawie, gdy drugi mąż matki pozostawił majątek swojej żonie, a ona następnie sprzedała odziedziczony dom, jej córka nie może żądać części pieniędzy ze sprzedaży.

Inną kwestią jest przyszły spadek po matce. Po jej śmierci dzieci mogą dziedziczyć z ustawy albo dochodzić zachowku, jeśli zostały pominięte w testamencie i spełniają warunki przewidziane w Kodeksie cywilnym.

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 924-927, art. 931-936, art. 941, art. 959, art. 991 oraz art. 1007: tekst jednolity ustawy w Dzienniku Ustaw.
• Kodeks cywilny, art. 1025-1027 dotyczące stwierdzenia nabycia spadku, aktu poświadczenia dziedziczenia i wykazywania praw spadkobiercy.