Rozwiązanie umowy B2B, okres wypowiedzenia i zakaz konkurencji

Pogodzenie współpracy z dwiema firmami w okresie wypowiedzenia

Przy umowie B2B nie stosuje się automatycznie reguł prawa pracy dotyczących etatu, czasu pracy czy obowiązku pozostawania do dyspozycji pracodawcy. Jeżeli współpraca ma charakter cywilnoprawny między przedsiębiorcami, podstawowe znaczenie mają postanowienia umowy oraz zasada swobody umów z art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

To oznacza, że możliwość podjęcia współpracy z drugą firmą w okresie wypowiedzenia zależy przede wszystkim od tego, czy obecna umowa przewiduje:

• wyłączność świadczenia usług tylko dla jednego podmiotu,
• zakaz konkurencji w trakcie trwania umowy,
• określone dyżury, godziny dostępności albo minimalny zakres usług,
• obowiązek osobistego wykonywania świadczeń w konkretnym czasie,
• kary umowne za naruszenie zakazu konkurencji lub nienależyte wykonanie umowy.

Jeżeli w umowie nie ma zapisu o wyłączności ani obowiązku wykonywania usług w pełnym, z góry ustalonym wymiarze, to sama chęć rozpoczęcia współpracy z inną firmą nie jest jeszcze naruszeniem prawa. Trzeba jednak pamiętać o art. 354 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią oraz w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu, zasadom współżycia społecznego i ustalonym zwyczajom. W praktyce oznacza to, że nie można przyjąć drugiej współpracy kosztem nienależytego wykonania pierwszej umowy.

Jeżeli obecnie pracuje Pani dla jednej firmy w sposób zbliżony do pełnego etatu, trzeba ocenić nie tylko zapisy umowne, ale też realną możliwość wykonania obu kontraktów bez opóźnień, odmowy dyspozycyjności lub spadku jakości usług. W razie sporu druga strona zwykle będzie próbowała wykazać, że nowa współpraca doprowadziła do nienależytego wykonania umowy, a wtedy znaczenie będą miały korespondencja, harmonogram, zakres zadań i faktyczny sposób współpracy.

Wypowiedzenie umowy B2B – co decyduje o długości okresu wypowiedzenia?

Jeżeli umowa została zawarta na czas nieoznaczony, zastosowanie ma co do zasady art. 365¹ Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym zobowiązanie bezterminowe o charakterze ciągłym wygasa po wypowiedzeniu przez dłużnika lub wierzyciela z zachowaniem terminów umownych, ustawowych albo zwyczajowych, a w razie braku takich terminów – niezwłocznie po wypowiedzeniu.

Jeżeli więc w kontrakcie zapisano 3-miesięczny okres wypowiedzenia, to co do zasady taki termin wiąże obie strony. W przypadku umowy zawartej na czas oznaczony możliwość jej wcześniejszego wypowiedzenia zależy przede wszystkim od tego, czy umowa w ogóle przewiduje taką opcję. Bez odpowiedniej klauzuli wcześniejsze zakończenie współpracy może być utrudnione albo wiązać się z odpowiedzialnością odszkodowawczą.

W praktyce trzeba sprawdzić:

• czy umowa jest zawarta na czas oznaczony czy nieoznaczony,
• czy wypowiedzenie wymaga formy pisemnej lub mailowej,
• od kiedy liczony jest bieg wypowiedzenia,
• czy istnieją podstawy do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym,
• czy umowa przewiduje kary umowne lub odszkodowanie za przedterminowe zakończenie współpracy.

Warto też odróżnić wypowiedzenie od odstąpienia od umowy. Przy umowach o stałe świadczenie usług najczęściej stosuje się wypowiedzenie, a nie odstąpienie.

Zakaz konkurencji w umowie B2B – kiedy naprawdę obowiązuje?

Przy zakończeniu współpracy kluczowe jest, jak umowa reguluje rozwiązanie umowy B2B, okres wypowiedzenia, formę oświadczenia oraz ewentualne kary umowne i zakaz konkurencji. W relacjach B2B zakaz konkurencji jest dopuszczalny na podstawie zasady swobody umów z art. 353¹ Kodeksu cywilnego. W odróżnieniu od stosunku pracy nie ma tu automatycznego wymogu wypłaty odszkodowania za zakaz konkurencji po ustaniu współpracy, chyba że strony same to przewidziały w umowie. To bardzo istotna różnica praktyczna.

Skuteczność zakazu zależy jednak od tego, czy został on sformułowany dostatecznie precyzyjnie. Należy sprawdzić w szczególności:

• jak zdefiniowano działalność konkurencyjną,
• czy zakaz dotyczy tylko konkretnych klientów, branży lub terytorium,
• czy obejmuje okres trwania umowy, czy także czas po jej zakończeniu,
• czy przewidziano karę umowną, a jeśli tak – w jakiej wysokości,
• czy postanowienia nie są zbyt ogólne albo nieweryfikowalne.

Jeżeli klauzula mówi np. o zakazie współpracy z „podmiotami, które są lub mogą być klientami zleceniodawcy”, to taki zapis może rodzić spory interpretacyjne. Nie oznacza to automatycznie jego nieważności, ale utrudnia przewidywanie ryzyka. W razie konfliktu sąd będzie oceniał konkretny stan faktyczny, cel umowy oraz to, czy zakres zakazu nie wykracza nadmiernie poza uzasadniony interes przedsiębiorcy.

Jeżeli nowa firma prowadzi działalność konkurencyjną wobec obecnego kontrahenta albo obsługuje tych samych klientów, ryzyko naruszenia zakazu jest realne. Jeżeli natomiast działa w innym segmencie rynku, dla innych odbiorców i bez wykorzystania informacji poufnych, możliwość równoległej współpracy jest większa.

Niezależnie od samego zakazu konkurencji trzeba zwrócić uwagę na obowiązek zachowania tajemnicy przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji tajemnicą przedsiębiorstwa są informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość albo w szczególnym zestawieniu nie są powszechnie znane i wobec których przedsiębiorca podjął działania w celu zachowania ich poufności. Wykorzystanie takich informacji u nowego kontrahenta może prowadzić do odpowiedzialności niezależnie od samej klauzuli konkurencyjnej.

Czy obecny kontrahent może w okresie wypowiedzenia zmniejszyć liczbę godzin?

Nie ma tu jednej odpowiedzi dla każdej umowy. W modelu B2B nie obowiązują sztywne normy czasu pracy z Kodeksu pracy. Jeżeli umowa nie określa minimalnej liczby godzin, dyspozycyjności ani gwarantowanego wolumenu zleceń, to zwykle trudno wywodzić po stronie kontrahenta obowiązek zapewniania określonej liczby godzin miesięcznie.

Z drugiej strony, jeśli dotychczasowy model współpracy był oparty na bieżących potrzebach zleceniodawcy, to może on ograniczyć zakres zlecanych czynności, o ile nie narusza to wyraźnych postanowień umowy. Kluczowe jest więc to, czy kontrakt przewiduje:

• minimalny miesięczny zakres usług,
• stałe wynagrodzenie ryczałtowe niezależne od liczby godzin,
• stawę godzinową zależną od realnie przepracowanego czasu,
• obowiązek pozostawania w gotowości,
• harmonogram lub grafik uzgadniany między stronami.

Jeżeli w umowie nie ma zapisu, że ma Pani świadczyć np. 160 godzin miesięcznie, a wynagrodzenie jest zależne od faktycznie wykonanych usług, obecny kontrahent może argumentować, że zleca mniej pracy, bo mniej jej potrzebuje. Jeżeli jednak wynagrodzenie ma charakter stały i nie jest powiązane z godzinami, jednostronne obniżenie zakresu współpracy może być oceniane inaczej.

Najbezpieczniej ustalić zasady okresu wypowiedzenia w porozumieniu lub aneksie – np. co do dostępności, godzin, zakresu zadań, rozliczenia i zwrotu sprzętu. Taki dokument ogranicza ryzyko późniejszego zarzutu, że usługi były wykonywane wadliwie albo w zbyt małym zakresie.

Odpowiedzialność za naruszenie umowy i zakazu konkurencji

Jeżeli dojdzie do naruszenia umowy B2B, zastosowanie mogą mieć ogólne zasady odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem dłużnik jest obowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Jeżeli w umowie przewidziano karę umowną, zastosowanie mają art. 483 § 1 i art. 484 § 1 Kodeksu cywilnego. Kara umowna może być zastrzeżona na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, a wierzyciel może jej dochodzić w umówionej wysokości bez wykazywania wysokości szkody. W niektórych sytuacjach możliwe jest jednak żądanie miarkowania kary umownej na podstawie art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego, zwłaszcza gdy kara jest rażąco wygórowana albo zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane.

W praktyce warto sprawdzić tabelarycznie, jakie ryzyka wiążą się z poszczególnymi zapisami:

Co warto zrobić przed rozpoczęciem nowej współpracy?

Przed podpisaniem nowego kontraktu najlepiej przejść przez krótką listę kontrolną:

1. Przeczytać całą obecną umowę wraz z załącznikami, regulaminem współpracy i aneksami.
2. Sprawdzić, czy istnieje wyłączność, zakaz konkurencji, NDA i kara umowna.
3. Ustalić, czy nowa firma faktycznie jest konkurentem w rozumieniu umowy.
4. Zweryfikować, czy będzie Pani w stanie prawidłowo wykonywać obie umowy jednocześnie.
5. Złożyć wypowiedzenie w formie wymaganej kontraktem i zachować dowód doręczenia.
6. Rozważyć aneks lub porozumienie porządkujące współpracę w okresie wypowiedzenia.

Jeżeli pojawia się choć jedna niejasność co do klientów, branży, dostępu do danych lub zakresu zakazu po ustaniu współpracy, bezpieczniej jest uzyskać pisemne stanowisko kontrahenta albo przeanalizować dokument z prawnikiem przed rozpoczęciem usług dla nowej firmy.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te same zasady mogą działać w różnych modelach współpracy B2B.

FAQ

Czy w okresie wypowiedzenia umowy B2B można pracować dla innej firmy?

Tak, ale tylko wtedy, gdy nie narusza to wyłączności, zakazu konkurencji, obowiązku poufności oraz możliwości prawidłowego wykonania obecnej umowy.

Czy zakaz konkurencji po zakończeniu umowy B2B musi być płatny?

Nie ma takiego ogólnego wymogu jak przy umowie o pracę. W relacjach B2B wszystko zależy od treści kontraktu i zasady swobody umów z art. 353¹ Kodeksu cywilnego.

Czy kontrahent może narzucić mniejszy wymiar godzin w okresie wypowiedzenia?

To zależy od umowy. Jeżeli nie ma gwarancji minimalnej liczby godzin lub stałego zakresu świadczeń, możliwość ograniczenia zleceń jest większa.

Czy kara umowna za naruszenie zakazu konkurencji zawsze jest skuteczna?

Nie zawsze. Jej dochodzenie zależy od treści umowy i konkretnego naruszenia, a w niektórych sytuacjach można żądać miarkowania kary na podstawie art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy wystarczy ustne ustalenie z kontrahentem co do godzin w okresie wypowiedzenia?

Lepiej mieć porozumienie pisemne lub mailowe. W razie sporu łatwiej wtedy wykazać, jakie były zasady dostępności, zakres zadań i sposób rozliczenia.

Źródła

• art. 353¹, art. 354 § 1, art. 365¹, art. 471, art. 483 § 1, art. 484 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji