Czy zdrada ma wpływ na podział majątku?

Zdrada a prawo do domu lub mieszkania

Sama zdrada małżeńska nie sprawia, że małżonek traci prawo do domu, mieszkania albo innego składnika majątku wspólnego. Jeżeli nieruchomość została kupiona w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej za środki wspólne, to zasadniczo wchodzi do majątku wspólnego małżonków. Wynika to z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Jeżeli nie zawarto umowy majątkowej małżeńskiej, czyli potocznie intercyzy, obowiązuje wspólność ustawowa. Umowę majątkową małżeńską można zawrzeć w formie aktu notarialnego na podstawie art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brak takiej umowy oznacza, że przy ocenie, czy dom jest wspólny, decydują przede wszystkim data nabycia nieruchomości, źródło finansowania i treść dokumentów nabycia.

Jeżeli dom został kupiony wspólnie w czasie małżeństwa, zdrada męża nie oznacza, że przy rozwodzie automatycznie zostanie on pozbawiony udziału w nieruchomości. Sąd rozwodowy rozstrzyga przede wszystkim o rozwiązaniu małżeństwa, winie, władzy rodzicielskiej, kontaktach, alimentach i sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, jeżeli małżonkowie razem je zajmują. Zakres wyroku rozwodowego określa art. 58 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy zdrada może mieć wpływ na podział majątku?

Zdrada może mieć znaczenie pośrednie, ale nie jest samodzielną podstawą do odebrania małżonkowi udziału w majątku. Podstawą żądania nierównych udziałów jest art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, aby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku.

Oznacza to, że muszą wystąpić łącznie dwie przesłanki: ważne powody oraz nierówny stopień przyczynienia się do powstania majątku wspólnego. Samo moralnie naganne zachowanie, takie jak zdrada, zwykle nie wystarczy. Inaczej może być, gdy zdrada łączyła się z trwonieniem pieniędzy, finansowaniem związku pozamałżeńskiego ze środków wspólnych, ukrywaniem dochodów, wyzbywaniem się majątku albo uporczywym uchylaniem się od zaspokajania potrzeb rodziny.

Przy ocenie stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego sąd musi uwzględnić nie tylko zarobki, ale także osobistą pracę przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. Wynika to wprost z art. 43 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dlatego argument, że jeden małżonek zarabiał więcej, nie przesądza jeszcze o nierównych udziałach.

Nierówne udziały w majątku wspólnym

Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Jest to punkt wyjścia w każdej sprawie o podział majątku. Odstępstwo od tej zasady wymaga wykazania konkretnych okoliczności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ma zastosowania w każdym przypadku nierównych zarobków. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1973 r., sygn. akt III CRN 227/73, wskazano, że przepis ten może mieć zastosowanie zwłaszcza wtedy, gdy małżonek w sposób rażący lub uporczywy nie przyczynia się do powstania dorobku stosownie do swoich sił i możliwości zarobkowych. Podobny kierunek wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1972 r., sygn. akt III CRN 235/72.

W praktyce żądanie nierównych udziałów może być rozważane, gdy małżonek przez dłuższy czas nie pracował mimo realnych możliwości, nie zajmował się domem ani dziećmi, przeznaczał wspólne pieniądze na hazard, uzależnienia albo osobę trzecią, zaciągał zobowiązania bez wiedzy rodziny albo celowo pomniejszał majątek wspólny. Każdą z tych okoliczności trzeba wykazać dowodami.

Kredyt hipoteczny i rachunki płacone przez jednego małżonka

Jeżeli mąż spłaca kredyt hipoteczny i rachunki, nie oznacza to automatycznie, że dom należy wyłącznie do niego. W czasie trwania wspólności ustawowej wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków wchodzą do majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli więc raty kredytu są płacone z bieżącego wynagrodzenia męża uzyskiwanego w czasie małżeństwa, co do zasady są spłacane z majątku wspólnego.

Inaczej trzeba oceniać spłaty dokonywane z majątku osobistego jednego z małżonków, na przykład z pieniędzy otrzymanych w darowiźnie tylko przez niego, ze środków odziedziczonych albo ze środków zgromadzonych przed ślubem. Składniki majątku osobistego wymienia art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Takie nakłady mogą podlegać rozliczeniu przy podziale majątku na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Po ustaniu wspólności majątkowej, na przykład wskutek uprawomocnienia się wyroku rozwodowego albo ustanowienia rozdzielności majątkowej, dalsze spłaty kredytu przez jednego z byłych małżonków mogą być rozliczane w sprawie o podział majątku. Wymaga to jednak wykazania wysokości spłat, źródła pieniędzy i tego, czy dług rzeczywiście obciążał wspólny składnik majątku.

Rozliczenie nakładów i wydatków

Art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty przynoszące dochód. Każdy z małżonków może także żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

W sprawie o podział majątku można więc rozliczać między innymi środki z darowizny od rodziców przeznaczone na wkład własny, pieniądze ze sprzedaży mieszkania należącego do jednego małżonka przed ślubem, spłaty rat po ustaniu wspólności albo nakłady na remont nieruchomości. Warunkiem jest przedstawienie dowodów, takich jak umowy, potwierdzenia przelewów, wyciągi bankowe, faktury i zeznania świadków.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt IV CSK 429/09, wskazał, że co do zasady stan majątku wspólnego ustala się według chwili ustania wspólności majątkowej, natomiast jego wartość według cen z chwili dokonywania podziału. Znaczenie dla rozliczeń nakładów ma również uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt III CZP 148/07, dotycząca ustalania wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków.

Rozwód z orzeczeniem o winie a podział majątku

Orzeczenie winy w rozwodzie i podział majątku to dwie różne kwestie. W wyroku rozwodowym sąd orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, chyba że oboje małżonkowie zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie. Wynika to z art. 57 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Podział majątku wspólnego po rozwodzie następuje zwykle w osobnym postępowaniu nieprocesowym. Sąd rozwodowy może podzielić majątek w wyroku rozwodowym tylko wtedy, gdy przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Taką możliwość przewiduje art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli zdrada jest istotna dla wykazania winy, trzeba przedstawić dowody w sprawie rozwodowej. Mogą to być wiadomości, zdjęcia, korespondencja, zeznania świadków, wydruki z komunikatorów, dokumenty potwierdzające wspólne wyjazdy lub wydatki. Dowody muszą być uzyskane w sposób możliwy do obrony procesowej. Nie każde naruszenie prywatności będzie akceptowane przez sąd, a ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Alimenty na małżonka niewinnego po zdradzie

W praktyce zdrada częściej ma znaczenie dla alimentów między byłymi małżonkami niż dla samego podziału majątku. Jeżeli jeden małżonek zostanie uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może zasądzić alimenty na rzecz małżonka niewinnego. Wynika to z art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przy art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek niewinny nie musi znajdować się w niedostatku. Trzeba natomiast wykazać istotne pogorszenie sytuacji materialnej po rozwodzie oraz możliwości zarobkowe i majątkowe małżonka wyłącznie winnego. Dowodami mogą być zaświadczenia o dochodach, PIT, umowy, rachunki, koszty utrzymania, dokumenty dotyczące kredytu i opłat za mieszkanie.

Jeżeli małżonkowie mieszkają za granicą lub dom znajduje się w Wielkiej Brytanii

Jeżeli małżonkowie mieszkają w Wielkiej Brytanii albo nieruchomość znajduje się w Wielkiej Brytanii, sprawa może wymagać odrębnej analizy międzynarodowej. Trzeba ustalić jurysdykcję sądu, prawo właściwe dla rozwodu, prawo właściwe dla ustroju majątkowego małżeńskiego oraz skuteczność orzeczenia wobec nieruchomości położonej za granicą.

W relacjach rodzinnych z elementem zagranicznym znaczenie mogą mieć między innymi przepisy ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe, w szczególności art. 51 dotyczący prawa właściwego dla stosunków majątkowych małżeńskich, a także przepisy proceduralne o jurysdykcji krajowej. Po wystąpieniu Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej część mechanizmów unijnych nie działa już tak jak w sprawach wyłącznie między państwami członkowskimi UE. Dlatego przy majątku położonym w Wielkiej Brytanii nie należy zakładać automatycznie, że polskie rozstrzygnięcie w pełni rozwiąże problem wpisów i rozliczeń dotyczących brytyjskiej nieruchomości.

FAQ

Źródła

• Art. 27, art. 31 § 1 i § 2 pkt 1, art. 33, art. 43 § 1–3, art. 45 § 1, art. 47 § 1, art. 57 § 1–2, art. 58 § 1–3 oraz art. 60 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 51 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1973 r., sygn. akt III CRN 227/73.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1972 r., sygn. akt III CRN 235/72.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt IV CSK 429/09.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt III CZP 148/07.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II CSK 390/08.