Usunięcie nieużywanego samochodu przez gminę

Podstawa prawna usunięcia nieużywanego pojazdu

Podstawowym przepisem w sprawach samochodów pozostawionych bez tablic albo wyglądających na porzucone jest art. 50a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z art. 50a ust. 1 tej ustawy pojazd pozostawiony bez tablic rejestracyjnych lub pojazd, którego stan wskazuje na to, że nie jest używany, może zostać usunięty z drogi przez straż gminną albo Policję na koszt właściciela lub posiadacza.

Przepis nie wprowadza obowiązku jazdy samochodem co określony czas. Nie istnieje też ogólny zakaz długiego parkowania pojazdu na legalnym miejscu postojowym. Interwencja jest dopuszczalna dopiero wtedy, gdy występuje jedna z przesłanek wskazanych w art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, czyli brak tablic rejestracyjnych albo taki stan pojazdu, który obiektywnie wskazuje na nieużywanie.

W praktyce oznacza to, że samo pozostawienie auta na parkingu przez kilka tygodni lub miesięcy nie powinno automatycznie prowadzić do odholowania. Organ powinien wykazać, dlaczego uznał pojazd za nieużywany, zwłaszcza gdy auto miało tablice rejestracyjne, było zamknięte, kompletne i nie stwarzało zagrożenia.

Czy istnieje definicja pojazdu, którego stan wskazuje na nieużywanie?

Ustawa Prawo o ruchu drogowym nie zawiera definicji legalnej pojazdu, którego stan wskazuje, że nie jest używany. Brak takiej definicji nie oznacza jednak dowolności działania straży miejskiej. Ponieważ art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym ingeruje w prawo własności, przesłanki usunięcia powinny być oceniane konkretnie i udokumentowane.

Za okoliczności mogące przemawiać za nieużywaniem pojazdu uznaje się w praktyce między innymi: długotrwale spuszczone powietrze z opon, wybite szyby, brak istotnych elementów, widoczne ślady dewastacji, zalegające zanieczyszczenia, zaawansowaną korozję, brak możliwości bezpiecznego przemieszczenia pojazdu albo inne cechy wskazujące, że pojazd nie uczestniczy w ruchu i został porzucony. Nie powinno natomiast wystarczyć samo subiektywne przekonanie funkcjonariusza, że samochód długo stoi w jednym miejscu.

Opłacona polisa OC oraz tablice rejestracyjne są argumentami na korzyść właściciela, ale nie tworzą bezwzględnej ochrony przed art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Jeżeli pojazd jest kompletny, ma tablice, nie jest zniszczony i znajduje się na miejscu przeznaczonym do postoju, właściciel może kwestionować zasadność usunięcia, żądając wskazania konkretnych cech świadczących o nieużywaniu.

Znaczenie miejsca postoju: droga publiczna, strefa zamieszkania, strefa ruchu i parking prywatny

Przed oceną legalności odholowania trzeba ustalić, gdzie dokładnie stał pojazd. Art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym mówi o usunięciu pojazdu z drogi. Zakres stosowania przepisów ruchu drogowego określa art. 1 ust. 1 tej ustawy, który obejmuje ruch na drogach publicznych, w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu. Definicje drogi, drogi publicznej i drogi wewnętrznej znajdują się w art. 2 pkt 1, 1a i 1b ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Jeżeli samochód stał na drodze publicznej, w oznaczonej strefie zamieszkania albo w oznaczonej strefie ruchu, straż gminna lub Policja mogą w ogóle rozważać zastosowanie art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Jeżeli natomiast pojazd znajdował się na prywatnym parkingu, na terenie wspólnoty mieszkaniowej albo na drodze wewnętrznej nieobjętej strefą ruchu ani strefą zamieszkania, trzeba szczególnie dokładnie zbadać, czy straż miejska miała podstawę do działania w tym trybie.

W sprawach osiedlowych decydujące znaczenie mają oznakowanie terenu, status drogi w ewidencji zarządcy, regulamin parkingu oraz to, czy wjazd na teren oznaczono znakami D-40 strefa zamieszkania albo D-52 strefa ruchu. Bez ustalenia tych okoliczności nie da się bezpiecznie przesądzić, czy usunięcie było zgodne z prawem.

Jak powinna wyglądać procedura usunięcia pojazdu?

Szczegółowy tryb postępowania przy usuwaniu pojazdów z art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie usuwania pojazdów pozostawionych bez tablic rejestracyjnych lub których stan wskazuje na to, że nie są używane. Przepisy tego rozporządzenia regulują między innymi dyspozycję usunięcia, powiadamianie właściwych podmiotów oraz dalsze czynności zmierzające do ustalenia osoby uprawnionej do odbioru pojazdu.

Właściciel powinien zażądać od straży miejskiej lub gminy kopii dokumentów potwierdzających przebieg czynności. W praktyce najważniejsze są: dyspozycja usunięcia pojazdu, notatka służbowa funkcjonariusza, dokumentacja fotograficzna, wskazanie miejsca, z którego pojazd zabrano, informacja o parkingu, data i godzina usunięcia, podstawa naliczenia kosztów oraz potwierdzenie wysłania wezwania do odbioru.

Jeżeli zawiadomienie przyszło dopiero po kilku tygodniach, warto ustalić, kiedy gmina pozyskała dane właściciela i kiedy faktycznie wysłała pismo. Opóźnienie w zawiadomieniu może mieć znaczenie przy ocenie zasadności naliczania kosztów przechowywania za cały okres postoju na parkingu.

Kiedy pojazd może przejść na własność gminy?

Art. 50a ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym przewiduje, że pojazd usunięty na podstawie art. 50a ust. 1 tej ustawy, nieodebrany na wezwanie gminy przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia, uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Taki pojazd przechodzi na własność gminy z mocy ustawy.

To nie jest jednak automatyczna sankcja za każde spóźnienie. Art. 50a ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym stanowi, że zasady przejęcia pojazdu przez gminę nie stosuje się, gdy nieodebranie pojazdu nastąpiło z przyczyn niezależnych od osoby zobowiązanej. Przykładem może być wadliwe doręczenie wezwania, brak realnej możliwości odbioru pojazdu z przyczyn zdrowotnych albo sytuacja, w której właściciel nie został prawidłowo poinformowany o miejscu przechowywania auta.

Z kolei art. 50a ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym pozwala stosować przejęcie odpowiednio wtedy, gdy w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia nie została ustalona osoba uprawniona do odbioru pojazdu. Dlatego tak ważne jest szybkie pisemne zgłoszenie się do gminy, wykazanie prawa do pojazdu i złożenie wniosku o jego wydanie.

Art. 50a a art. 130a Prawa o ruchu drogowym

W praktyce trzeba odróżniać dwie różne podstawy prawne usuwania pojazdów. Art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym dotyczy samochodów bez tablic rejestracyjnych albo takich, których stan wskazuje na nieużywanie. Natomiast art. 130a ust. 1 pkt 1 tej ustawy dotyczy usunięcia pojazdu pozostawionego w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu.

Jeżeli w piśmie powołano art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, organ powinien wykazać przesłanki właściwe właśnie dla tej podstawy. Nie można dowolnie mieszać argumentów z art. 50a i art. 130a, ponieważ każda z tych procedur ma inne warunki, inny tryb i inne skutki prawne.

Kto płaci za holowanie i parking?

Z art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym wynika, że usunięcie pojazdu następuje na koszt właściciela lub posiadacza. Nie oznacza to jednak, że każda naliczona kwota jest automatycznie prawidłowa. Właściciel ma prawo żądać wskazania podstawy naliczenia kosztów holowania i przechowywania oraz dokumentów potwierdzających, że pojazd rzeczywiście był przechowywany w podanym okresie.

Jeżeli usunięcie pojazdu było bezpodstawne, ponieważ nie zachodziły przesłanki z art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym albo samochód stał w miejscu, do którego ten tryb nie miał zastosowania, właściciel może domagać się zwrotu poniesionych kosztów. W zależności od sposobu działania gminy i treści dokumentów może to wymagać pisemnego wezwania do zwrotu, skargi na czynności funkcjonariuszy, a w dalszej kolejności dochodzenia roszczeń przed właściwym organem albo sądem.

Co zrobić po otrzymaniu zawiadomienia z gminy?

Po otrzymaniu zawiadomienia o usunięciu pojazdu nie warto czekać do upływu 6 miesięcy. Najbezpieczniej działać pisemnie, zachowując potwierdzenia złożenia pism i odbioru korespondencji.

1. Ustal dokładnie miejsce, z którego zabrano pojazd, i sprawdź, czy była to droga publiczna, strefa zamieszkania, strefa ruchu czy prywatny parking.
2. Zażądaj od straży miejskiej lub Policji kopii dyspozycji usunięcia, notatki służbowej, zdjęć i wskazania konkretnych cech pojazdu świadczących o nieużywaniu.
3. Zażądaj od gminy informacji o dacie usunięcia, dacie wysłania wezwania, miejscu przechowywania pojazdu i podstawie naliczenia kosztów.
4. Jeżeli chcesz odzyskać pojazd, zgłoś gotowość odbioru i jednocześnie zastrzeż na piśmie, że kwestionujesz legalność usunięcia lub wysokość kosztów, jeśli masz do tego podstawy.
5. Jeżeli pojazd był sprawny, miał tablice i był użytkowany, dołącz dowody: polisę OC, badanie techniczne, zdjęcia sprzed odholowania, oświadczenia świadków, potwierdzenia przejazdów lub napraw.

W piśmie do organu warto powołać się wprost na art. 50a ust. 1-3 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz zażądać wyjaśnienia, która konkretnie przesłanka została spełniona. Jeżeli organ powołuje się tylko na to, że samochód długo stał, może to być niewystarczające.

Czy działanie straży miejskiej może być bezprawne?

Tak, ale zależy to od konkretnego stanu faktycznego. Bezprawność może wchodzić w grę zwłaszcza wtedy, gdy pojazd miał tablice rejestracyjne, był kompletny i sprawny, stał na miejscu przeznaczonym do postoju, a organ nie udokumentował żadnych obiektywnych cech wskazujących na nieużywanie. Podobnie wątpliwe może być zastosowanie art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym do pojazdu stojącego na terenie prywatnym, który nie jest objęty zakresem stosowania tej ustawy.

Nie należy jednak automatycznie kwalifikować każdej takiej interwencji jako przywłaszczenia. Jeżeli straż miejska działała w ramach ustawowej procedury, spór zwykle dotyczy legalności czynności, podstaw naliczenia kosztów i ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej. Ocena karnoprawna wymagałaby wykazania dodatkowych okoliczności, w szczególności zamiaru bezprawnego przywłaszczenia rzeczy, a nie samego błędnego zastosowania art. 50a ustawy Prawo o ruchu drogowym.

FAQ

Czy istnieje nakaz używania samochodu?

Nie. Ustawa Prawo o ruchu drogowym nie nakazuje właścicielowi regularnego używania pojazdu. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy pojazd pozostawiony na drodze nie ma tablic albo jego stan wskazuje na nieużywanie w rozumieniu art. 50a ust. 1 tej ustawy.

Czy opłacone OC chroni przed odholowaniem?

Nie zawsze. Opłacone OC jest ważnym dowodem, że właściciel nie porzucił auta, ale art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym odnosi się przede wszystkim do braku tablic albo faktycznego stanu pojazdu. Jeżeli auto jest zdewastowane i wygląda na porzucone, samo OC może nie wystarczyć.

Czy samochód z tablicami rejestracyjnymi można usunąć jako nieużywany?

Tak, ale tylko wtedy, gdy jego stan wskazuje na to, że nie jest używany. Wynika to wprost z art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który przewiduje dwie odrębne przesłanki: brak tablic albo stan wskazujący na nieużywanie.

Ile czasu właściciel ma na odbiór pojazdu?

Przy usunięciu w trybie art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym zasadniczy termin wynosi 6 miesięcy od dnia usunięcia, po wezwaniu przez gminę. Wynika to z art. 50a ust. 2 tej ustawy. Jeżeli nieodebranie nastąpiło z przyczyn niezależnych od właściciela, należy powołać się na art. 50a ust. 3.

Czy można żądać zwrotu kosztów holowania i parkingu?

Tak, jeżeli usunięcie było niezasadne albo koszty naliczono wadliwie. Najpierw warto uzyskać dokumenty z gminy i straży miejskiej, a następnie wezwać właściwy podmiot do zwrotu kosztów. Dalsza droga zależy od dokumentów i stanowiska organu.

Podsumowanie

Nie ma przepisu, który nakazywałby właścicielowi regularne używanie samochodu. Długotrwałe parkowanie nie jest samo w sobie naruszeniem prawa, jeżeli pojazd stoi legalnie i nie spełnia przesłanek z art. 50a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Straż gminna lub Policja mogą jednak usunąć pojazd bez tablic rejestracyjnych albo taki, którego stan wskazuje, że nie jest używany.

W sprawie odholowania z parkingu osiedlowego najważniejsze jest ustalenie statusu miejsca postoju, zebranie dokumentów z czynności straży miejskiej i sprawdzenie, czy gmina prawidłowo wezwała właściciela do odbioru pojazdu. Jeżeli organ nie potrafi wykazać konkretnych przesłanek usunięcia, właściciel ma podstawy do kwestionowania opłat i żądania zwrotu kosztów.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 1, 1a i 1b, art. 50a oraz art. 130a - Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602.

2. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie usuwania pojazdów pozostawionych bez tablic rejestracyjnych lub których stan wskazuje na to, że nie są używane - Dz.U. 2011 nr 143 poz. 845.