Wyłączenie rękojmi w umowie zakupu samochodu

Wyłączenie rękojmi w umowie sprzedaży samochodu

W umowach sprzedaży używanych samochodów często pojawia się zapis, że kupujący zgadza się na wyłączenie rękojmi. Jeżeli umowa została zawarta między dwiema osobami prywatnymi, taki zapis może być skuteczny na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że kupujący ma znacznie trudniejszą drogę do dochodzenia roszczeń za wady pojazdu.

W przesłanym stanie faktycznym zapis odwołuje się do „art. 558¹ K.c.”. W praktyce chodzi zapewne o art. 558 § 1 K.c. Sam błąd w zapisie przepisu nie musi powodować nieważności klauzuli, jeżeli z treści umowy jasno wynikało, że strony chciały wyłączyć odpowiedzialność z rękojmi. Nie oznacza to jednak, że sprzedawca jest bezkarny w każdej sytuacji.

Najważniejszy wyjątek wynika z art. 558 § 2 K.c. Wyłączenie albo ograniczenie rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym. Wtedy kupujący może powoływać się na odpowiedzialność sprzedawcy mimo niekorzystnego zapisu w umowie.

Zakup od osoby prywatnej a zakup od przedsiębiorcy

Ocena skutków zapisu o wyłączeniu rękojmi zależy przede wszystkim od tego, kto sprzedał samochód. Przy sprzedaży prywatnej, czyli gdy sprzedawca nie działa jako przedsiębiorca, wyłączenie rękojmi jest co do zasady dopuszczalne. Kupujący musi wtedy oprzeć roszczenia głównie na wykazaniu, że wada istniała już przy sprzedaży i została przez sprzedawcę podstępnie zatajona.

Inaczej wygląda sprawa, gdy kupujący nabył samochód jako konsument od komisu, salonu, handlarza albo innego przedsiębiorcy. Dla umów zawieranych od 1 stycznia 2023 r. podstawowe znaczenie mają przepisy ustawy o prawach konsumenta o zgodności towaru z umową. Odpowiedzialność przedsiębiorcy za brak zgodności towaru z umową jest ustawowa i nie można jej po prostu wyłączyć standardowym zapisem w umowie.

Przedsiębiorca może uwolnić się od odpowiedzialności za konkretną cechę towaru tylko wtedy, gdy najpóźniej przy zawarciu umowy konsument został wyraźnie poinformowany, że dana konkretna cecha samochodu odbiega od wymogów zgodności z umową, oraz wyraźnie i odrębnie zaakceptował ten brak. Ogólne postanowienie typu „kupujący zna stan techniczny pojazdu” nie zawsze wystarczy.

W podobnych sprawach przydatne może być omówienie, jak dochodzić roszczeń, gdy kupiony został samochód z poważną wadą oraz kiedy w praktyce działa wyłączenie rękojmi za zgodą stron.

Podstępne zatajenie wady przez sprzedawcę

Podstępne zatajenie wady to nie każda sytuacja, w której po zakupie ujawniła się awaria. Chodzi o takie zachowanie sprzedawcy, z którego wynika, że wiedział o wadzie i celowo nie powiedział o niej kupującemu albo stworzył wrażenie, że wada nie istnieje. Może to polegać na ukryciu objawów usterki, czasowym skasowaniu błędów, zatajeniu wcześniejszej diagnozy warsztatu, zapewnianiu o bardzo dobrym stanie pojazdu mimo wiedzy o poważnej awarii albo przedstawieniu nieprawdziwych informacji o historii auta.

Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 18 czerwca 2015 r., sygn. akt I ACa 502/15, wskazał, że podstępne zatajenie wady to umyślne działanie sprzedawcy mające na celu utrudnienie wykrycia wady przez kupującego. W praktyce sama awaria dzień po zakupie jest ważną poszlaką, ale zwykle nie wystarczy. Trzeba jeszcze wykazać, że przyczyna awarii istniała już w chwili wydania samochodu i że sprzedawca o niej wiedział albo musiał o niej wiedzieć. Jeżeli wada ujawniła się już po wydaniu auta, osobno omawiamy roszczenia kupującego po awarii samochodu po sprzedaży, w tym żądanie zwrotu pieniędzy.

Znaczenie mają zwłaszcza: treść ogłoszenia, zapewnienia sprzedawcy, wiadomości SMS lub e-mail, opis stanu technicznego w umowie, przebieg negocjacji, dokumenty serwisowe, badanie techniczne, wcześniejsze naprawy, odczyt błędów z komputera pojazdu i opinia mechanika. Im droższa i poważniejsza usterka, tym większe znaczenie ma szybkie zabezpieczenie dowodów.

Normalne zużycie samochodu a wada prawna lub fizyczna

Przy samochodzie używanym nie każda usterka oznacza odpowiedzialność sprzedawcy. Kupujący musi liczyć się z naturalnym zużyciem części eksploatacyjnych, zwłaszcza gdy auto ma znaczny przebieg, jest wieloletnie albo było sprzedawane po cenie odpowiadającej jego wiekowi i stanowi.

Orzecznictwo przyjmuje, że rękojmia za rzecz używaną nie obejmuje takiego zmniejszenia wartości lub użyteczności rzeczy, które jest normalnym następstwem jej prawidłowego używania. Tę zasadę wyrażono m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 19 listopada 1973 r., sygn. akt II CR 512/73. W przypadku auta używanego granica między normalnym zużyciem a wadą zależy od konkretnego podzespołu, przebiegu, wieku, ceny, zapewnień sprzedawcy i stanu pojazdu w chwili sprzedaży.

Wadą uzasadniającą roszczenia może być przykładowo poważna awaria silnika, skrzyni biegów, ukryta naprawa powypadkowa, cofnięty licznik, zatajenie istotnej kolizji, korozja konstrukcyjna ukryta przed kupującym albo usterka, która istniała przed sprzedażą, lecz została zamaskowana. Zużyte klocki hamulcowe, akumulator czy elementy zawieszenia nie zawsze będą wystarczającą podstawą do odstąpienia od umowy.

Błędny rok produkcji samochodu

Podanie w umowie roku produkcji 2015, gdy samochód faktycznie został wyprodukowany w 2014 r., może mieć znaczenie prawne. Rok produkcji wpływa na wartość rynkową pojazdu, jego ocenę przez kupującego i często na decyzję o zakupie. Jeżeli sprzedawca zapewniał, że auto jest z 2015 r., a w rzeczywistości było wyprodukowane rok wcześniej, może to stanowić wadę albo brak zgodności z umową.

Trzeba jednak odróżnić rok produkcji od daty pierwszej rejestracji. Samochód wyprodukowany w 2014 r. mógł zostać pierwszy raz zarejestrowany w 2015 r. Jeżeli dokumenty jasno wskazywały oba te elementy, a kupujący mógł łatwo je zweryfikować przed podpisaniem umowy, sprzedawca będzie bronił się twierdzeniem, że doszło tylko do omyłki albo że kupujący znał rzeczywisty stan rzeczy.

Jeżeli jednak w ogłoszeniu, rozmowach i umowie konsekwentnie wskazywano rok 2015 jako rok produkcji, a z dokumentów lub danych VIN wynika rok 2014, kupujący może żądać co najmniej obniżenia ceny odpowiadającego różnicy wartości. W skrajnych przypadkach, zwłaszcza gdy rocznik był istotnym elementem transakcji, można rozważać odstąpienie od umowy albo roszczenia odszkodowawcze.

Przy zakupie aut szczególne znaczenie mają zapewnienia sprzedawcy co do historii pojazdu. Zobacz również przykład sprawy, w której analizowano samochód bezwypadkowy - odstąpienie.

Jakich roszczeń można dochodzić?

Jeżeli sprawa opiera się na rękojmi z Kodeksu cywilnego, kupujący może w zależności od sytuacji żądać naprawy rzeczy, wymiany rzeczy na wolną od wad, obniżenia ceny albo odstąpić od umowy, jeżeli wada jest istotna. Przy samochodzie używanym wymiana pojazdu zwykle nie będzie realna, dlatego w praktyce najczęściej dochodzi się obniżenia ceny, zwrotu kosztów naprawy, odszkodowania albo odstąpienia od umowy.

Jeżeli auto kupiono od przedsiębiorcy jako konsument, podstawowym żądaniem jest doprowadzenie towaru do zgodności z umową przez naprawę albo wymianę. W określonych przypadkach konsument może żądać obniżenia ceny albo odstąpić od umowy, zwłaszcza gdy brak zgodności jest istotny, naprawa jest niemożliwa, nadmiernie kosztowna, nieskuteczna albo sprzedawca odmawia jej wykonania.

Przy sprzedaży prywatnej z wyłączoną rękojmią roszczenia będą realne przede wszystkim wtedy, gdy kupujący wykaże podstępne zatajenie wady albo inne bezprawne zachowanie sprzedawcy, np. świadome podanie nieprawdziwego roku produkcji, zatajenie powypadkowej historii pojazdu lub sfałszowanie informacji o stanie technicznym.

Co zrobić przed wysłaniem żądania do sprzedawcy?

Najgorszym rozwiązaniem jest szybka naprawa auta bez zabezpieczenia dowodów, a dopiero potem próba dochodzenia pieniędzy od sprzedawcy. Jeżeli naprawa jest konieczna, należy wcześniej uzyskać szczegółową diagnozę, wykonać dokumentację fotograficzną, zachować wymienione części i poprosić warsztat o wskazanie, czy przyczyna usterki mogła istnieć już w chwili sprzedaży.

W piśmie do sprzedawcy warto wskazać: datę zakupu, opis wady, moment jej ujawnienia, podstawę roszczenia, żądanie kupującego, termin odpowiedzi oraz dowody. W przypadku przedsiębiorcy należy sformułować reklamację z tytułu niezgodności towaru z umową. W przypadku osoby prywatnej, przy wyłączonej rękojmi, pismo powinno mocno akcentować okoliczności wskazujące na podstępne zatajenie wady.

Podobne problemy dowodowe pojawiają się także w innych reklamacjach. Warto przeczytać, kiedy ryzykowna może być naprawa sprzętu przed reklamacją.

Terminy i praktyczne ryzyko procesu

W rękojmi z Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada za wadę fizyczną rzeczy ruchomej, jeżeli zostanie ona stwierdzona przed upływem dwóch lat od wydania rzeczy kupującemu. Jeżeli jednak rękojmia została skutecznie wyłączona, sam termin nie wystarczy - trzeba jeszcze wykazać bezskuteczność wyłączenia, najczęściej przez podstępne zatajenie wady.

Przy sprzedaży konsumenckiej przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili dostarczenia i ujawniony w ciągu dwóch lat od tej chwili. W określonym czasie działa również ustawowe domniemanie, że ujawniony brak zgodności istniał już przy dostarczeniu towaru, co ułatwia sytuację konsumenta.

Proces o wadliwy samochód zwykle wymaga opinii biegłego. Dlatego przed pozwem warto oszacować wartość roszczenia, koszt opinii prywatnej, koszt sądowy, ryzyko przegranej i możliwość polubownego zakończenia sporu. Przy szacowanej naprawie na poziomie kilkunastu tysięcy złotych dochodzenie roszczeń może być opłacalne, ale tylko wtedy, gdy istnieją mocne dowody na wadę istniejącą przy sprzedaży albo na nieprawdziwe zapewnienia sprzedawcy.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sprawie największe znaczenie ma to, czy sprzedawcą była osoba prywatna, czy przedsiębiorca. Przy sprzedaży prywatnej zapis o wyłączeniu rękojmi istotnie utrudnia dochodzenie roszczeń, ale nie chroni sprzedawcy, który podstępnie zataił poważną wadę. Przy zakupie od przedsiębiorcy konsument ma silniejszą ochronę ustawową z tytułu niezgodności towaru z umową. Błędny rok produkcji może być samodzielnym argumentem w sporze, jeżeli da się wykazać, że sprzedawca zapewniał o nieprawdziwym roczniku i wpłynęło to na cenę albo decyzję o zakupie.

Źródła

• Kodeks cywilny: art. 556, art. 557, art. 558, art. 560, art. 564 i art. 568.
• Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta: art. 43a-43g.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 18 czerwca 2015 r., sygn. akt I ACa 502/15.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 1973 r., sygn. akt II CR 512/73.