Małżeństwo zawarte za granicą, rozdzielność majątkowa i wspólny PIT w Polsce

Czy rejestracja małżeństwa zawartego za granicą w Polsce zmienia ustrój majątkowy?

Nie. Samo wpisanie lub transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego ma znaczenie ewidencyjne i dowodowe, ale nie powoduje automatycznego powstania wspólności majątkowej ani nie unieważnia wcześniej wybranego ustroju majątkowego.

Podstawą wpisu zagranicznego aktu do polskich ksiąg jest ustawa z 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. Transkrypcja aktu służy odtworzeniu treści zagranicznego aktu w polskim rejestrze, a nie zmianie praw i obowiązków małżonków.

To oznacza, że informacja urzędnika, iż adnotacja o rozdzielności nie jest potrzebna do samej rejestracji aktu, nie przesądza jeszcze, że w Polsce powstała wspólność ustawowa. To są dwie odrębne kwestie: rejestracja małżeństwa oraz ustalenie ustroju majątkowego małżeńskiego.

Jak ustala się prawo właściwe dla majątku małżonków z różnych państw?

W opisanym stanie faktycznym trzeba sięgnąć do ustawy z 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe.

Zgodnie z art. 49 tej ustawy forma zawarcia małżeństwa podlega prawu państwa, w którym małżeństwo jest zawierane. Oznacza to, że małżeństwo zawarte we Włoszech według tamtejszych wymogów formalnych jest co do zasady skuteczne także w Polsce.

W odniesieniu do stosunków osobistych i majątkowych między małżonkami znaczenie mają art. 51 i art. 52 ustawy – Prawo prywatne międzynarodowe. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego prawa ojczystego, bierze się pod uwagę prawo państwa, w którym oboje mają miejsce zamieszkania, a w razie jego braku – miejsce zwykłego pobytu; dopiero dalej bada się państwo, z którym są najściślej związani.

Jeżeli więc oboje małżonkowie mieszkają w Polsce, to bardzo często właśnie prawo polskie będzie prawem właściwym dla ich stosunków majątkowych. Nie oznacza to jednak automatycznie, że wcześniejszy wybór rozdzielności za granicą jest bezskuteczny. Trzeba jeszcze ocenić, czy zagraniczna umowa lub oświadczenie o wyborze ustroju zostały ważnie dokonane według właściwych przepisów kolizyjnych i co dokładnie wynika z dokumentów.

Czy rozdzielność majątkowa wybrana we Włoszech obowiązuje w Polsce?

Co do zasady może obowiązywać, ale wymaga to oceny konkretnego dokumentu i chwili, w której został dokonany wybór ustroju. Nie można bez analizy przyjąć ani że działa zawsze, ani że w Polsce na pewno nie działa.

Na gruncie prawa polskiego małżonkowie mogą ustanowić rozdzielność majątkową umową majątkową małżeńską. Wynika to z art. 47 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

W sprawie międzynarodowej istotna jest nie tylko treść art. 47 § 1 K.r.o., ale też przepisy kolizyjne. Dla formy czynności prawnej znaczenie ma art. 25 ust. 1 ustawy – Prawo prywatne międzynarodowe, zgodnie z którym forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności, a wystarczy także zachowanie formy przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność została dokonana.

Jeżeli zatem przy zawieraniu małżeństwa we Włoszech doszło do skutecznego wyboru rozdzielności według prawa włoskiego i zostało to prawidłowo udokumentowane, istnieją mocne argumenty za uznaniem skuteczności takiego ustroju również w Polsce. W praktyce decydujące znaczenie mają:

• treść włoskiego aktu małżeństwa lub odrębnego dokumentu,
• to, czy chodziło o samo oświadczenie przy ślubie, czy o odrębną umowę majątkową,
• czy dokument został sporządzony przez właściwy organ,
• czy da się jednoznacznie ustalić, jaki ustrój majątkowy został wybrany i od kiedy obowiązuje.

Warto też pamiętać, że przy bardziej złożonych stanach faktycznych mogą mieć znaczenie unijne przepisy kolizyjne dotyczące małżeńskich ustrojów majątkowych, w szczególności rozporządzenie Rady (UE) 2016/1103 z 24 czerwca 2016 r. Jego zastosowanie zależy jednak od daty zawarcia umowy lub dokonania wyboru prawa oraz od spełnienia warunków przewidzianych w tym akcie. Dlatego przy małżeństwach międzynarodowych zawartych po 29 stycznia 2019 r. warto sprawdzić również tę podstawę.

Zobacz również:

majątek w PL i za granicą

Znaczenie zagranicznego aktu małżeństwa i innych dokumentów

Zgodnie z art. 1138 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. Dotyczy to także zagranicznych aktów stanu cywilnego.

Potwierdza to orzecznictwo. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 23 lipca 2015 r., sygn. I CSK 725/14, wskazano, że zasada z art. 1138 K.p.c. znajduje zastosowanie również do aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą, nawet jeśli nie został wpisany do polskiej księgi stanu cywilnego.

Z kolei w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8 lipca 2015 r., sygn. I ACa 590/15, podkreślono, że zagraniczny dokument urzędowy jest zrównany z polskim pod względem mocy dowodowej, jeżeli został sporządzony przez właściwy organ państwa obcego w odpowiedniej formie.

W praktyce oznacza to, że włoski akt małżeństwa lub inny urzędowy dokument dotyczący ustroju majątkowego nie jest w Polsce prawnie obojętny. Jeżeli jednak urząd, bank albo notariusz ma wątpliwości co do jego treści, może być potrzebne tłumaczenie przysięgłe, apostille albo dodatkowa analiza prawna.

Czy przy rozdzielności majątkowej można rozliczyć PIT wspólnie?

Co do zasady nie. Wspólne opodatkowanie małżonków wymaga spełnienia warunków z art. 6 ust. 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Z przepisu tego wynika, że małżonkowie podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce mogą być opodatkowani łącznie, jeżeli:

• pozostawali w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy albo
• pozostawali w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej od dnia zawarcia małżeństwa do ostatniego dnia roku podatkowego – gdy ślub został zawarty w trakcie roku.

Warunek wspólności majątkowej jest więc ustawowy i nie można go pominąć. Jeżeli między małżonkami istniała rozdzielność majątkowa, wspólne rozliczenie PIT co do zasady nie przysługuje.

W opisanej sytuacji kluczowe jest więc wcześniejsze pytanie: czy wybrana we Włoszech rozdzielność była skuteczna również wobec polskiego porządku prawnego. Jeśli tak, to wspólne rozliczenie roczne nie będzie możliwe. Jeżeli natomiast okazałoby się, że z przyczyn formalnych lub kolizyjnych rozdzielność nie wywołuje skutków w Polsce, wtedy trzeba badać dalej warunki podatkowe.

Czy fakt, że ślub był dopiero we wrześniu, wyklucza wspólny PIT?

Nie wyklucza go sam w sobie. Art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy o PIT przewiduje wprost możliwość wspólnego opodatkowania także wtedy, gdy małżeństwo zostało zawarte w trakcie roku podatkowego – byle od dnia ślubu do końca roku istniała między małżonkami wspólność majątkowa.

Inaczej mówiąc:

• jeżeli ślub był we wrześniu i od tego dnia do 31 grudnia istniała wspólność majątkowa – wspólny PIT może być dopuszczalny,
• jeżeli od dnia ślubu do 31 grudnia obowiązywała rozdzielność majątkowa – wspólny PIT nie przysługuje.

Dodatkowo trzeba spełnić pozostałe przesłanki ustawowe, w tym dotyczące rezydencji podatkowej i rodzaju osiąganych dochodów, a także złożyć wniosek o łączne opodatkowanie w zeznaniu rocznym.

Praktyczny wniosek w opisanej sprawie

Jeżeli małżonkowie zawarli we Włoszech skuteczną rozdzielność majątkową i nadal ona obowiązuje, to w Polsce nie powstaje z tego powodu automatycznie wspólność tylko dlatego, że akt małżeństwa został zarejestrowany bez wzmianki o ustroju majątkowym. W takim wariancie wspólne rozliczenie PIT nie będzie co do zasady możliwe.

Jeżeli jednak dokumenty są niejednoznaczne albo nie wiadomo, czy doszło do ważnego wyboru ustroju w świetle prawa właściwego, warto przeanalizować akt małżeństwa, ewentualne oświadczenia złożone przy ślubie, tłumaczenie przysięgłe oraz przepisy włoskie i polskie. Dopiero wtedy można bezpiecznie odpowiedzieć, czy na potrzeby PIT obowiązywała wspólność, czy rozdzielność.

Zobacz również:

rozdzielność w Anglii • zawarcie małżeństwa za granicą

Tabela: kiedy wspólny PIT jest możliwy?

FAQ

Czy urząd stanu cywilnego w Polsce rozstrzyga, jaki mamy ustrój majątkowy?

Nie. USC rejestruje zdarzenie stanu cywilnego. To, czy między małżonkami istnieje wspólność czy rozdzielność, wynika z właściwych przepisów i dokumentów, a nie z samej technicznej rejestracji aktu.

Czy brak wzmianki o rozdzielności w polskim akcie oznacza wspólność majątkową?

Nie automatycznie. To tylko sygnał, że trzeba ocenić odrębnie skuteczność zagranicznego wyboru ustroju majątkowego.

Czy można mieć rozdzielność majątkową i jednocześnie rozliczyć PIT wspólnie?

Co do zasady nie, ponieważ art. 6 ust. 2 ustawy o PIT wymaga pozostawania we wspólności majątkowej przez wymagany okres.

Czy ślub zawarty we wrześniu pozwala na wspólny PIT za cały rok?

Tak, ale tylko wtedy, gdy od dnia ślubu do końca roku istniała wspólność majątkowa i spełnione są też pozostałe warunki podatkowe.

Kiedy warto podpisać dodatkową umowę u polskiego notariusza?

Gdy zagraniczne dokumenty są nieprecyzyjne, bank lub urząd ich nie akceptuje albo małżonkowie chcą jednoznacznie uregulować sytuację na przyszłość według prawa polskiego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe, Dz.U. 2011 nr 80 poz. 432

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

4. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

5. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, Dz.U. 2014 poz. 1741

6. Rozporządzenie Rady (UE) 2016/1103 z dnia 24 czerwca 2016 r. wdrażające wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich ustrojów majątkowych

7. Postanowienie Sądu Najwyższego z 23.07.2015 r., I CSK 725/14

8. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 08.07.2015 r., I ACa 590/15