Cofnięcie rozdzielności majątkowej a wspólne rozliczenie PIT

Przywrócenie wspólności majątkowej po intercyzie

W opisanej sytuacji nie chodzi o „anulowanie” rozdzielności majątkowej, lecz o zmianę albo rozwiązanie umowy majątkowej małżeńskiej. Jeżeli małżonkowie zawarli ważną umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej w formie aktu notarialnego, to umowa ta wywołuje skutki od chwili jej wejścia w życie. Późniejsza decyzja małżonków nie powoduje automatycznie, że rozdzielność nigdy nie istniała.

Zgodnie z art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą przez umowę majątkową zawartą w formie aktu notarialnego rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć wspólność ustawową, a także umowę tę zmienić albo rozwiązać. Jeżeli umowa o rozdzielność zostanie rozwiązana w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowią inaczej.

W praktyce oznacza to, że notarialne przywrócenie wspólności majątkowej może uporządkować sytuację majątkową małżonków na przyszłość. Nie przekreśla jednak tego, że przez określony czas w danym roku podatkowym małżonkowie pozostawali w rozdzielności majątkowej. To właśnie ten okres ma znaczenie przy ocenie prawa do wspólnego rozliczenia PIT.

Warunki wspólnego rozliczenia małżonków w PIT

Podstawową zasadę określa art. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Małżonkowie mogą być opodatkowani łącznie od sumy swoich dochodów, jeżeli spełniają ustawowe warunki, w szczególności pozostają w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej:

• przez cały rok podatkowy, albo
• od dnia zawarcia małżeństwa do ostatniego dnia roku podatkowego — jeżeli związek małżeński został zawarty w trakcie tego roku.

Rokiem podatkowym w PIT jest rok kalendarzowy, a więc zwykle okres od 1 stycznia do 31 grudnia. Jeżeli małżonkowie byli małżeństwem już 1 stycznia, dla wspólnego rozliczenia zasadniczo konieczne jest pozostawanie we wspólności majątkowej przez cały ten okres. Nie chodzi więc o to, czy wspólność istnieje w dniu składania zeznania, lecz czy istniała w wymaganym okresie roku podatkowego.

Istotne jest również to, że wspólne rozliczenie może być korzystne, gdy jeden z małżonków nie osiągnął dochodów albo osiągnął dochody niewielkie. Sama okoliczność, że żona lub mąż nie pracuje, nie blokuje preferencji. Problemem jest natomiast brak wspólności majątkowej w wymaganym okresie.

Czy jednodniowa rozdzielność majątkowa wyklucza wspólny PIT?

Tak, w typowej sytuacji nawet krótki okres obowiązywania rozdzielności majątkowej wyklucza wspólne rozliczenie za ten rok. Przepisy wymagają pozostawania we wspólności majątkowej przez cały wymagany okres, a nie tylko przez większość roku albo w dniu składania zeznania.

Jeżeli więc małżonkowie podpisali umowę o rozdzielność majątkową w październiku, a następnie w grudniu przywrócili wspólność, to w tym roku podatkowym istniała przerwa we wspólności majątkowej. W konsekwencji wspólne rozliczenie za ten rok nie powinno być składane, nawet jeżeli rozdzielność została wprowadzona wyłącznie dla potrzeb kredytu hipotecznego i trwała krótko.

Inaczej będzie w kolejnych latach, jeżeli od 1 stycznia do 31 grudnia małżonkowie będą pozostawać we wspólności majątkowej i spełnią pozostałe warunki przewidziane w ustawie PIT. Przywrócenie wspólności może więc pomóc przy rozliczeniach za następne lata, ale nie „naprawi” rozliczenia za rok, w którym rozdzielność faktycznie obowiązywała.

Czy można przywrócić wspólność majątkową z datą wsteczną?

Nie należy zakładać, że notariusz może skutecznie „wymazać” dla celów podatkowych okres obowiązywania rozdzielności majątkowej. Małżonkowie mogą zmienić albo rozwiązać umowę majątkową, ale urząd skarbowy ocenia prawo do preferencji według rzeczywistego stanu prawnego istniejącego w roku podatkowym.

Wyjątkowe spory dotyczące wad oświadczenia woli, pozorności czynności albo nieważności umowy wymagają odrębnej analizy i zwykle nie sprowadzają się do zwykłego podpisania kolejnego aktu notarialnego. W standardowej sytuacji, gdy intercyza była zawarta świadomie i prawidłowo, jej późniejsze rozwiązanie nie działa tak, jakby umowy nigdy nie było.

Co grozi za błędne wspólne rozliczenie?

Jeżeli małżonkowie złożą wspólne zeznanie mimo braku prawa do preferencji, powinni liczyć się z koniecznością korekty rozliczenia. Skutkiem może być dopłata podatku, zapłata odsetek od zaległości podatkowej, a w poważniejszych przypadkach również odpowiedzialność karnoskarbowa, jeżeli doszło do nierzetelnego rozliczenia podatku.

Warto odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli małżonkowie spełniali warunki do wspólnego rozliczenia, ale początkowo złożyli zeznania indywidualne, można analizować możliwość korekty. Jeżeli jednak warunek wspólności majątkowej nie był spełniony, korekta nie stworzy prawa do preferencji.

Rozdzielność majątkowa, kredyt i podatek — praktyczny wniosek

W opisanym przypadku przywrócenie wspólności majątkowej u notariusza nie powinno umożliwić wspólnego rozliczenia za rok, w którym obowiązywała rozdzielność majątkowa. Kluczowe jest to, że przez część roku małżonkowie nie pozostawali we wspólności majątkowej, a ustawa PIT wymaga spełnienia tego warunku przez cały wymagany okres.

Wspólne rozliczenie może natomiast wrócić w kolejnym roku podatkowym, jeżeli od początku do końca tego roku będzie obowiązywać wspólność majątkowa i nie pojawią się inne przeszkody, np. wynikające z formy opodatkowania działalności gospodarczej jednego z małżonków.

W szerszych sprawach z zakresu prawa podatkowego istotne jest wcześniejsze zestawienie skutków podatkowych z konsekwencjami rodzinnymi, majątkowymi i kredytowymi.

FAQ

Czy cofnięcie rozdzielności majątkowej pozwala rozliczyć PIT wspólnie?

Nie wstecz. Rozwiązanie umowy o rozdzielność majątkową przywraca wspólność na przyszłość, ale nie usuwa okresu, w którym rozdzielność obowiązywała. Jeżeli taki okres wystąpił w danym roku podatkowym, wspólne rozliczenie za ten rok jest co do zasady wykluczone.

Czy rozdzielność majątkowa przez jeden dzień ma znaczenie?

Tak. Ustawa wymaga wspólności majątkowej przez cały wymagany okres. Nawet jednodniowa przerwa może pozbawić małżonków prawa do łącznego opodatkowania za dany rok.

Czy brak dochodów żony albo męża wyklucza wspólne rozliczenie?

Nie. Wspólne rozliczenie może być stosowane także wtedy, gdy jeden z małżonków nie uzyskał dochodów opodatkowanych według skali albo jego dochody nie powodują obowiązku zapłaty podatku. Nadal trzeba jednak spełnić pozostałe warunki, w tym warunek wspólności majątkowej.

Czy wspólne rozliczenie zależy od stanu majątkowego w dniu składania PIT?

Nie tylko. Decydujące jest to, czy wspólność majątkowa istniała przez okres wymagany przez ustawę PIT. Sam fakt, że w dniu składania zeznania małżonkowie znowu mają wspólność ustawową, nie wystarczy, jeśli wcześniej w tym samym roku obowiązywała rozdzielność.

Czy można złożyć korektę i przejść z rozliczenia indywidualnego na wspólne?

Można to analizować wtedy, gdy małżonkowie spełniali ustawowe warunki do wspólnego rozliczenia. Korekta nie pomoże jednak, jeżeli warunek wspólności majątkowej nie był spełniony w wymaganym okresie.

Czy działalność gospodarcza jednego z małżonków zawsze blokuje wspólny PIT?

Nie zawsze, ale może blokować. Trzeba sprawdzić formę opodatkowania i zakres zastosowania art. 6 ust. 8 ustawy PIT. W szczególności problem może pojawić się przy podatku liniowym, ryczałcie albo innych szczególnych formach opodatkowania.

Podsumowanie

Przywrócenie wspólności majątkowej po zawarciu umowy o rozdzielność majątkową nie działa jak anulowanie intercyzy dla celów podatkowych. Jeżeli rozdzielność obowiązywała w danym roku choćby przez krótki czas, małżonkowie będący małżeństwem przez cały rok zasadniczo tracą prawo do wspólnego rozliczenia PIT za ten rok.

Wspólne rozliczenie może być możliwe w kolejnych latach, jeżeli małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy i spełniają pozostałe warunki z ustawy PIT. Przed zmianą ustroju majątkowego warto więc sprawdzić nie tylko skutki rodzinne i kredytowe, lecz także podatkowe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 6 — Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350 oraz aktualne brzmienie art. 6 ustawy PIT.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 47 i art. 51 — Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

3. Wyjaśnienia Ministerstwa Finansów w serwisie podatki.gov.pl dotyczące wspólnego rozliczenia małżonków — rozdzielność majątkowa a wspólne rozliczenie.