Rozdzielność majątkowa w Anglii dla małżonków z Polski

Jak dziś ustanowić rozdzielność majątkową, gdy małżonkowie mieszkają w Anglii?

Jeżeli małżeństwo zostało zawarte w Polsce, a małżonkowie mieszkają obecnie w Anglii, w praktyce najczęściej chodzi o wprowadzenie w polskim porządku prawnym ustroju rozdzielności majątkowej. Podstawą są przepisy art. 47 § 1 oraz art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Jeżeli oboje małżonkowie są zgodni, najszybszym rozwiązaniem jest zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej u polskiego notariusza. Jeżeli zgody nie ma, każde z małżonków może żądać ustanowienia rozdzielności przez sąd na podstawie art. 52 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

W sprawach transgranicznych znaczenie może mieć także to, gdzie małżonkowie mają miejsce zwykłego pobytu, obywatelstwo i czy dokonali wyboru prawa właściwego dla ustroju majątkowego. W typowej sytuacji Polaków, którzy pobrali się w Polsce i chcą uporządkować ustrój majątkowy wobec polskiego majątku lub planowanych czynności w Polsce, najczęściej korzysta się z polskiej umowy notarialnej albo z polskiego postępowania sądowego.

Umowa majątkowa małżeńska u notariusza

Zgodnie z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego umowa majątkowa małżeńska musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Bez zachowania tej formy jest nieważna. Oznacza to, że zwykła umowa podpisana prywatnie, nawet poświadczona za granicą, nie zastąpi polskiego aktu notarialnego, jeżeli ma wywołać skutki jako umowa majątkowa małżeńska w rozumieniu polskiego prawa.

W praktyce są zwykle trzy możliwości:

• osobiste stawiennictwo obojga małżonków u notariusza w Polsce,
• działanie przez pełnomocnika, jeżeli pełnomocnictwo zostało udzielone w formie wymaganej dla danej czynności,
• sporządzenie czynności przed polskim konsulem, jeżeli dana placówka wykonuje czynności notarialne i pozwalają na to warunki organizacyjne.

Najbezpieczniej wcześniej ustalić z konkretnym notariuszem lub konsulatem, jaki dokładnie model będzie dopuszczalny w Państwa sprawie. W praktyce wiele zależy od tego, czy małżonkowie mają ważne dokumenty tożsamości, czy potrzebne będzie pełnomocnictwo oraz czy czynność ma dotyczyć wyłącznie samej rozdzielności, czy również innych rozporządzeń majątkowych.

Jeżeli temat dotyczy też majątku położonego w różnych krajach, warto zobaczyć materiał o majątku w PL i za granicą.

Czy można podpisać dokument w Anglii?

Tak, ale trzeba odróżnić dwie rzeczy: podpisanie dokumentu za granicą i zawarcie ważnej umowy majątkowej małżeńskiej według prawa polskiego. Sama okoliczność, że dokument zostanie podpisany w Anglii, nie oznacza jeszcze, że będzie on skuteczny jako intercyza w rozumieniu art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce często sporządza się za granicą pełnomocnictwo do zawarcia umowy przed polskim notariuszem. Jeżeli pełnomocnictwo jest sporządzone poza Polską, należy zwykle zadbać o jego dalszą przydatność w Polsce, w szczególności o:

• odpowiednią formę dokumentu,
• apostille – jeżeli dokument jest dokumentem urzędowym,
• tłumaczenie przysięgłe na język polski, jeśli notariusz lub sąd go wymaga.

Podstawą dla używania apostille pozostaje Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, sporządzona w Hadze 5 października 1961 r. Wielka Brytania jest jej stroną, więc zamiast legalizacji konsularnej stosuje się właśnie apostille. Po Brexicie ta zasada nie przestała obowiązywać, ponieważ wynika z odrębnej konwencji haskiej, a nie z członkostwa w Unii Europejskiej.

Rozdzielność majątkowa przez sąd

Jeżeli drugi małżonek nie zgadza się na podpisanie intercyzy, można wystąpić do sądu z żądaniem ustanowienia rozdzielności majątkowej. Podstawą jest art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej.

Przepisy nie zawierają zamkniętego katalogu „ważnych powodów”. W orzecznictwie i praktyce za takie powody uznaje się m.in. trwały rozkład pożycia gospodarczego, separację faktyczną, niegospodarność, trwonienie majątku, uporczywe zadłużanie rodziny, brak współdziałania w zarządzie majątkiem czy długotrwały konflikt uniemożliwiający prawidłowy zarząd majątkiem wspólnym. Każda sprawa zależy jednak od konkretnych faktów i dowodów.

Zgodnie z art. 52 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu.

Właściwość sądu i opłata od pozwu

Obecnie sprawę o ustanowienie rozdzielności majątkowej rozpoznaje sąd rejonowy. Co do właściwości miejscowej zastosowanie mają przepisy art. 41 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w tym okręgu jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. W braku takiej podstawy właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a jeśli i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda.

Od pozwu pobiera się obecnie opłatę stałą 200 zł – wynika to z art. 27 pkt 6 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Dawne informacje o wpisie tymczasowym od 30 do 600 zł są już nieaktualne.

Jakie skutki wywołuje rozdzielność majątkowa?

Po ustanowieniu rozdzielności ustaje wspólność ustawowa małżeńska. Od tego momentu każdy z małżonków ma własny majątek osobisty i samodzielnie nim zarządza. Wynika to z konstrukcji ustroju rozdzielności przewidzianej w art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Trzeba jednak doprecyzować ważną kwestię praktyczną: rozdzielność nie oznacza automatycznie, że cały wcześniej zgromadzony majątek staje się własnością tylko jednego małżonka. Majątek objęty wcześniej wspólnością ustawową przekształca się co do zasady we współwłasność w częściach ułamkowych, najczęściej po 1/2 dla każdego małżonka. Dopiero późniejszy podział majątku wspólnego rozstrzyga, komu przypadną konkretne składniki.

Jeżeli planowany jest także rozwód, pomocny może być materiał o rozwodzie Polaków za granicą.

Rozdzielność a kredyt na mieszkanie

W praktyce rozdzielność majątkowa bywa potrzebna przed zaciągnięciem kredytu hipotecznego. Trzeba jednak pamiętać, że skutki wobec banku zależą nie tylko od ustroju majątkowego małżonków, ale też od treści umowy kredytowej, polityki banku i źródła środków na zakup.

Co do zasady po ustanowieniu rozdzielności nowe zobowiązania jednego małżonka obciążają jego majątek, a nie majątek drugiego małżonka, chyba że drugi małżonek sam stanie się współkredytobiorcą, poręczycielem albo wyrazi zgodę wymaganą przy konkretnej czynności. Wcześniej zaciągnięte wspólne zobowiązania nie znikają jednak automatycznie wskutek podpisania intercyzy.

Z punktu widzenia banku rozdzielność może ułatwić wykazanie, że kupowana nieruchomość ma wejść do majątku jednego z małżonków, ale nie każdy bank traktuje tę sytuację identycznie. Warto więc najpierw ustalić wymagania banku, a dopiero potem dobrać właściwą treść aktu notarialnego.

Czy można działać przez pełnomocnika?

Tak, ale tylko wtedy, gdy pełnomocnictwo spełnia wymogi co do formy i treści. Zgodnie z art. 99 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest forma szczególna, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie. Skoro umowa majątkowa małżeńska wymaga aktu notarialnego, pełnomocnictwo również powinno odpowiadać tej formie.

W praktyce notariusz zwykle wymaga, aby pełnomocnictwo precyzyjnie wskazywało rodzaj umowy, strony oraz zakres umocowania. W sprawach międzynarodowych wcześniej warto przesłać projekt pełnomocnictwa do notariusza, który ma sporządzić akt w Polsce.

Dokumenty potrzebne do zawarcia umowy lub złożenia pozwu

W typowej sprawie potrzebne są:

• odpis aktu małżeństwa,
• dokumenty tożsamości małżonków,
• dane dotyczące miejsca pobytu i adresów stron,
• w przypadku pełnomocnictwa – oryginał pełnomocnictwa, często z apostille i tłumaczeniem przysięgłym,
• w sprawie sądowej – dowody potwierdzające ważne powody, np. dokumenty finansowe, potwierdzenia zadłużenia, korespondencja, zeznania świadków.

Jeżeli w tle sprawy występują również dzieci i zagadnienia rodzinne związane z pobytem w Wielkiej Brytanii, można porównać to z problematyką artykułu o prawach ojca w Anglii.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce dobiera się właściwy sposób działania.

FAQ

Czy rozdzielność majątkowa działa wstecz?

Umowa notarialna co do zasady działa od chwili jej zawarcia. Wsteczny skutek może wyjątkowo nadać sąd w wyroku, jeżeli przemawiają za tym szczególne okoliczności, zwłaszcza życie małżonków w rozłączeniu – art. 52 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy po rozdzielności mieszkanie kupione na kredyt będzie tylko moje?

Najczęściej tak, jeżeli nieruchomość zostanie nabyta już po ustanowieniu rozdzielności i tylko Pani będzie stroną umowy kupna oraz kredytu. Ostateczny efekt zależy jednak od treści aktu notarialnego, umowy kredytowej i źródła finansowania.

Czy intercyzę można podpisać bez przyjazdu do Polski?

Czasem tak, przez odpowiednio sporządzone pełnomocnictwo albo przed polskim konsulem wykonującym czynności notarialne. To zawsze trzeba potwierdzić z konkretnym notariuszem lub placówką konsularną przed przygotowaniem dokumentów.

Ile kosztuje pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej?

Opłata od pozwu wynosi obecnie 200 zł na podstawie art. 27 pkt 6 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Do tego mogą dojść koszty pełnomocnika, tłumaczeń i ewentualnych dokumentów z zagranicy.

Czy rozdzielność usuwa stare wspólne długi?

Nie. Rozdzielność porządkuje ustrój majątkowy na przyszłość, ale sama przez się nie zwalnia z już istniejących zobowiązań. Odpowiedzialność za konkretne długi zależy od chwili ich powstania, treści umów oraz zgody drugiego małżonka.

Źródła

• art. 47 § 1, art. 51, art. 52 § 1 i 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 99 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 41 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 27 pkt 6 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
• Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r.