Wulgarny SMS do nauczyciela a uchybienie godności zawodu

Czy nauczyciel może przesłać uczniowi wulgarny SMS rodzica?

Przepisy nie zawierają prostego zakazu w rodzaju: „nauczyciel nigdy nie może zacytować uczniowi wulgarnej wypowiedzi rodzica”. Nie oznacza to jednak, że takie zachowanie jest obojętne prawnie. Nauczyciel ma obowiązek kierować się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską oraz szanować godność osobistą ucznia. Wynika to przede wszystkim z art. 6 Karty Nauczyciela.

Wysłanie 13-letniemu uczniowi pełnej treści wulgarnego SMS-a od rodzica może być uznane za zachowanie niewłaściwe, jeżeli nie było potrzebne do rozwiązania sprawy szkolnej, miało charakter odwetu, zawstydzenia dziecka albo naraziło ucznia na stres, upokorzenie czy konflikt lojalnościowy wobec rodzica. W takiej sytuacji można rozważać skargę na nauczyciela.

Nie każda taka sytuacja automatycznie oznacza jednak odpowiedzialność dyscyplinarną. Jeżeli nauczyciel działał w celu udokumentowania zdarzenia wobec właściwych osób dorosłych, np. dyrektora, pedagoga szkolnego albo rodzica, ocena może być inna. Kluczowe jest to, dlaczego wiadomość trafiła właśnie do dziecka i czy nauczyciel mógł zareagować w sposób mniej dotkliwy dla ucznia.

Uchybienie godności zawodu nauczyciela

Nauczyciel podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela oraz za naruszenie obowiązków określonych w art. 6 Karty Nauczyciela. Uchybienie godności zawodu to nie tylko zachowanie popełnione podczas lekcji. Może nim być każde działanie nauczyciela, które podważa zaufanie do zawodu, narusza dobro ucznia, godzi w jego godność albo jest sprzeczne z podstawowymi standardami kultury i etyki zawodowej. W tym kontekście znaczenie ma również incydent z alkoholem nauczyciela po godzinach.

Nie każde zachowanie z życia prywatnego nauczyciela automatycznie oznacza przewinienie dyscyplinarne; osobny przykład stanowi romans w pracy nauczyciela a odpowiedzialność zawodową.

W praktyce do takich zachowań mogą należeć m.in. poniżanie ucznia, ośmieszanie go przed klasą, używanie wobec niego obraźliwych słów, wywieranie presji psychicznej, nadużywanie przewagi wynikającej z roli nauczyciela albo wciąganie dziecka w konflikt z rodzicem. Jeżeli e-mail nauczyciela do uczennicy zawierał pełny cytat wulgarnej wiadomości rodzica, trzeba ocenić, czy przekazanie tej treści dziecku było rzeczywiście uzasadnione i zgodne z jego dobrem.

Ważne jest również odróżnienie zachowania nagannego od zachowania dyscyplinarnie karalnego. Nie każda niezręczna lub nieprofesjonalna reakcja nauczyciela zakończy się karą, ale każda poważniejsza sytuacja dotycząca dobra dziecka powinna zostać rzeczowo wyjaśniona w szkole.

Jak złożyć skargę na zachowanie nauczyciela?

Najpierw warto skierować pisemną skargę do dyrektora szkoły. Pismo powinno być spokojne, konkretne i oparte na dowodach. Należy dołączyć wydruk lub zrzut ekranu e-maila nauczyciela oraz SMS-a, ale przy dalszym przekazywaniu dokumentów można rozważyć zakrycie słów wulgarnych, jeżeli pełne brzmienie nie jest konieczne.

W skardze można wnieść o:

• wyjaśnienie, dlaczego nauczyciel przesłał uczennicy pełną treść wulgarnego SMS-a,
• przeprowadzenie rozmowy wyjaśniającej z nauczycielem,
• podjęcie działań chroniących dziecko przed dalszym wciąganiem w konflikt dorosłych,
• poinformowanie rodzica, czy sprawa została przekazana rzecznikowi dyscyplinarnemu, jeśli zachowanie mogło naruszać prawa i dobro dziecka.

Jeżeli skarga dotyczy dyrektora albo dyrektor nie reaguje, pismo można skierować do organu prowadzącego szkołę. W sprawach nadzoru pedagogicznego można również zawiadomić kuratorium oświaty. Jeżeli sprawa dotyczy ochrony dobra dziecka, dyrektor szkoły co do zasady powinien zawiadomić rzecznika dyscyplinarnego nie później niż w terminie 14 dni od powzięcia wiadomości o podejrzeniu popełnienia czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, chyba że okoliczności bezspornie wskazują, że do takiego czynu nie doszło.

Postępowanie dyscyplinarne i możliwe kary

Postępowania dyscyplinarnego przeciwko nauczycielowi nie wszczyna sam rodzic. Rodzic składa zawiadomienie lub skargę, a dalsze czynności należą do właściwych organów. Sprawę bada rzecznik dyscyplinarny, a kary dyscyplinarne wymierza komisja dyscyplinarna.

Karami dyscyplinarnymi dla nauczycieli są obecnie: nagana z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy, zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania do pracy w zawodzie nauczyciela przez 3 lata od ukarania oraz wydalenie z zawodu nauczyciela. Wydalenie z zawodu oznacza zakaz zatrudniania ukaranego w zawodzie nauczyciela.

Nie należy mylić odpowiedzialności dyscyplinarnej z odpowiedzialnością porządkową. kara porządkowa dotyczy uchybień przeciwko porządkowi pracy, natomiast sprawy naruszające godność zawodu lub dobro dziecka mogą wymagać trybu dyscyplinarnego.

Ochrona nauczyciela a odpowiedzialność rodzica za SMS

Trzeba równocześnie ocenić zachowanie rodzica. Zgodnie z art. 63 Karty Nauczyciela nauczyciel podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Oznacza to, że wulgarny, obraźliwy SMS wysłany do nauczyciela w związku ze sprawą szkolną może zostać potraktowany jako znieważenie nauczyciela korzystającego z takiej ochrony.

Jeżeli wiadomość spełnia znamiona znieważenia funkcjonariusza publicznego, zastosowanie może mieć art. 226 Kodeksu karnego, który przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. W określonych sytuacjach w grę może wchodzić także prywatnoskargowe znieważenie z art. 216 Kodeksu karnego albo cywilna ochrona dóbr osobistych.

Więcej o tym, kiedy nauczyciel może być traktowany jak funkcjonariusz publiczny, warto sprawdzić przy ocenie własnego ryzyka. Przeprosiny i rzeczowe wyjaśnienie emocjonalnej reakcji mogą mieć praktyczne znaczenie, ale nie cofają automatycznie skutków już wysłanej wiadomości.

Co zrobić praktycznie w opisanej sytuacji?

W opisanej sprawie najlepiej działać dwutorowo. Z jednej strony rodzic może złożyć skargę na przesłanie dziecku pełnej treści wulgarnego SMS-a i podnieść, że uczeń nie powinien być adresatem konfliktu między dorosłymi. Z drugiej strony warto ograniczyć ryzyko wynikające z własnej wiadomości do nauczyciela: nie wysyłać kolejnych emocjonalnych treści, zachować całą korespondencję i rozważyć krótkie przeprosiny za formę SMS-a bez rezygnowania z prawa do wyjaśnienia zachowania nauczyciela.

Skarga powinna dotyczyć przede wszystkim dobra dziecka, a nie odwetu na nauczycielu. Im bardziej pismo będzie rzeczowe, tym większa szansa na realne wyjaśnienie sprawy przez dyrektora, organ prowadzący lub rzecznika dyscyplinarnego.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, w szczególności art. 6, art. 63 oraz art. 75–85.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 216 i art. 226.
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, w zakresie zasad funkcjonowania szkoły i nadzoru pedagogicznego.