Prowadzenie przedszkola publicznego przez osobę fizyczną

Czy osoba fizyczna może prowadzić przedszkole publiczne?

Tak. Obecnie podstawą prawną nie jest już art. 5 ustawy o systemie oświaty, lecz przede wszystkim ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy szkoła i placówka może być publiczna albo niepubliczna, a zgodnie z art. 8 ust. 2 szkoła i placówka, z określonymi wyjątkami, może być zakładana i prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego, inną osobę prawną albo osobę fizyczną.

Przedszkole jest objęte systemem oświaty, a w Prawie oświatowym pojęcie szkoły w wielu przepisach obejmuje również przedszkole. Oznacza to, że osoba fizyczna może być organem prowadzącym przedszkole publiczne, jeżeli spełni warunki przewidziane dla placówki publicznej i uzyska wymagane zezwolenie.

Nie wystarczy jednak samo prowadzenie działalności oświatowej ani wcześniejsze prowadzenie placówki niepublicznej. Publiczny status przedszkola wiąże się z dodatkowymi obowiązkami: powszechną dostępnością, realizacją wymagań przewidzianych dla placówek publicznych, zatrudnianiem kadry z wymaganymi kwalifikacjami, podleganiem nadzorowi pedagogicznemu i ograniczeniami w zakresie pobierania opłat.

Zadanie własne gminy a prywatny organ prowadzący

Argument, że prowadzenie publicznych przedszkoli należy do zadań własnych gminy, jest prawdziwy, ale nie przesądza o zakazie prowadzenia przedszkola publicznego przez osobę fizyczną. Art. 8 ust. 15 Prawa oświatowego stanowi, że zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli, w tym przedszkoli integracyjnych i specjalnych oraz innych form wychowania przedszkolnego, należy do zadań własnych gminy.

Ten przepis określa odpowiedzialność gminy za zapewnienie sieci placówek i realizację zadania publicznego. Nie uchyla jednak art. 8 ust. 2 ani art. 88 ust. 4 Prawa oświatowego, które dopuszczają założenie szkoły lub placówki publicznej przez osobę fizyczną po uzyskaniu zezwolenia. Gmina nie powinna więc odmawiać wyłącznie dlatego, że przedszkola publiczne są jej zadaniem własnym.

Gmina może natomiast badać, czy planowana placówka rzeczywiście spełnia warunki ustawowe i rozporządzeniowe, w szczególności czy poprawi warunki kształcenia i korzystnie uzupełni sieć placówek publicznych na danym terenie. Taka ocena powinna być konkretna, oparta na stanie faktycznym, a nie na ogólnym założeniu, że osoba fizyczna nie może prowadzić przedszkola publicznego.

Zezwolenie na założenie przedszkola publicznego

Założenie szkoły lub placówki publicznej przez osobę fizyczną wymaga zezwolenia właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego, której zadaniem jest prowadzenie placówek publicznych danego rodzaju. W przypadku przedszkola będzie to co do zasady organ gminy właściwej ze względu na miejsce prowadzenia placówki.

Zezwolenie jest wydawane po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty. O opinię kuratora występuje organ jednostki samorządu terytorialnego właściwy do udzielenia zezwolenia. Udzielenie i odmowa udzielenia zezwolenia następują w drodze decyzji administracyjnej.

Wniosek składa się nie później niż do dnia 30 września roku poprzedzającego rok, w którym ma nastąpić uruchomienie szkoły lub placówki. Termin ten może zostać przedłużony za zgodą właściwego organu. W praktyce warto złożyć dokumenty z odpowiednim wyprzedzeniem, bo konieczne są m.in. opinie dotyczące warunków bezpieczeństwa i higieny.

Jakie dokumenty trzeba dołączyć do wniosku?

Zakres dokumentów wynika przede wszystkim z art. 88 Prawa oświatowego oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków udzielania i cofania zezwolenia na założenie przez osobę prawną lub osobę fizyczną szkoły lub placówki publicznej.

W przypadku osoby fizycznej wniosek powinien zawierać m.in. imię i nazwisko założyciela, PESEL, adres zamieszkania i adres do korespondencji, określenie rodzaju placówki, planowaną datę rozpoczęcia działalności, przewidywaną liczbę dzieci, adres siedziby oraz informacje o warunkach lokalowych i wyposażeniu.

Do wniosku dołącza się w szczególności:

• projekt aktu założycielskiego przedszkola publicznego,
• projekt statutu przedszkola,
• opinie właściwego komendanta powiatowego lub miejskiego Państwowej Straży Pożarnej oraz państwowego powiatowego inspektora sanitarnego,
• wykaz nauczycieli przewidzianych do zatrudnienia wraz z informacją o ich kwalifikacjach,
• zobowiązanie do zapewnienia warunków działania placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki,
• zobowiązanie do przestrzegania przepisów dotyczących szkół i placówek publicznych,
• w przypadku osoby fizycznej – wymagany dokument potwierdzający dane z dowodu osobistego oraz pisemne oświadczenie wskazujące osobę albo podmiot, który przejmie prowadzenie placówki w razie śmierci założyciela.

Po uzyskaniu zezwolenia osoba fizyczna musi składać kolejne oświadczenia dotyczące przejęcia prowadzenia placówki co 5 lat. Jest to ważny obowiązek, który w starszych opracowaniach bywa pomijany.

Warunki, które musi spełnić przedszkole publiczne

Zezwolenie powinno zostać udzielone, jeżeli spełnione są warunki określone w przepisach. W przypadku przedszkola prowadzonego przez osobę fizyczną kluczowe znaczenie mają zwłaszcza zgodność projektu aktu założycielskiego i statutu z prawem, odpowiednie warunki lokalowe, wyposażenie, bezpieczeństwo dzieci oraz kwalifikacje nauczycieli.

Organ bada również, czy utworzenie placówki będzie sprzyjać poprawie warunków kształcenia i korzystnie uzupełniać sieć szkół publicznych, a w realiach przedszkola – sieć placówek wychowania przedszkolnego w danej miejscowości lub gminie. Jeżeli w gminie brakuje miejsc, są długie listy oczekujących albo placówka ma zapewnić dostęp do wychowania przedszkolnego na obszarze słabo obsługiwanym, może to przemawiać za udzieleniem zezwolenia.

Nie oznacza to jednak, że każdy kompletny wniosek automatycznie kończy się pozytywną decyzją. Organ ma prawo ocenić przesłanki z rozporządzenia, ale musi zrobić to w granicach prawa, z uwzględnieniem materiału dowodowego i bez arbitralnego założenia, że prywatny założyciel jest niedopuszczalny.

Przedszkole niepubliczne a przedszkole publiczne

Jeżeli dana osoba prowadzi już przedszkole niepubliczne, nie oznacza to automatycznego przekształcenia tej placówki w przedszkole publiczne. W praktyce trzeba przejść procedurę uzyskania zezwolenia na założenie przedszkola publicznego i dostosować dokumenty oraz organizację placówki do wymagań publicznego systemu oświaty.

Doświadczenie w prowadzeniu placówki niepublicznej może pomóc w wykazaniu przygotowania organizacyjnego, lokalowego i kadrowego. Nie zastępuje jednak opinii kuratora, wymaganych załączników, statutu placówki publicznej ani decyzji administracyjnej o zezwoleniu.

Trzeba też rozróżnić publiczne przedszkole od publicznej innej formy wychowania przedszkolnego. Dla publicznych innych form wychowania przedszkolnego przepisy przewidują odrębne rozwiązania, a przekształcenie takiej formy w publiczne przedszkole wymaga zmiany zezwolenia.

Odmowa zezwolenia i możliwość odwołania

Jeżeli gmina odmawia zezwolenia, powinna wydać decyzję administracyjną i wskazać konkretne podstawy odmowy. Samo stwierdzenie, że prowadzenie przedszkoli publicznych jest zadaniem własnym gminy, nie powinno wystarczyć. Organ powinien wykazać, które warunki nie zostały spełnione albo dlaczego planowane przedszkole nie poprawia warunków kształcenia i nie uzupełnia korzystnie sieci placówek.

Od decyzji odmownej co do zasady przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Jeżeli decyzja drugiej instancji również będzie niekorzystna, można rozważyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od doręczenia decyzji ostatecznej. Terminy i właściwy tryb trzeba każdorazowo sprawdzić w pouczeniu znajdującym się w decyzji.

W orzecznictwie administracyjnym podkreślano, że przy ocenie przesłanki korzystnego uzupełnienia sieci szkół lub placówek organ powinien odnosić się do realnych potrzeb danego terenu. Znaczenie mogą mieć m.in. liczba miejsc, prognozy demograficzne, dostępność wychowania przedszkolnego oraz lokalizacja planowanej placówki.

FAQ

Czy osoba fizyczna może założyć przedszkole publiczne?

Tak, jeżeli uzyska zezwolenie właściwego organu gminy wydane po pozytywnej opinii kuratora oświaty i spełni warunki przewidziane dla publicznej placówki.

Czy gmina może odmówić tylko dlatego, że publiczne przedszkola są jej zadaniem własnym?

Nie powinna. Zadanie własne gminy oznacza odpowiedzialność gminy za zapewnienie wychowania przedszkolnego, ale nie wyklucza założenia publicznej placówki przez osobę fizyczną w trybie art. 88 Prawa oświatowego.

Czy wcześniejsze prowadzenie przedszkola niepublicznego wystarczy do uzyskania statusu publicznego?

Nie. Trzeba uzyskać zezwolenie na założenie przedszkola publicznego i spełnić wymagania dotyczące dokumentów, statutu, lokalu, kadry, bezpieczeństwa i organizacji placówki publicznej.

Do kiedy trzeba złożyć wniosek?

Co do zasady wniosek składa się do 30 września roku poprzedzającego rok planowanego uruchomienia placówki. Termin może zostać przedłużony za zgodą właściwego organu.

Czy od odmowy zezwolenia można się odwołać?

Tak. Odmowa następuje w formie decyzji administracyjnej, od której można wnieść odwołanie. Następnie, po wyczerpaniu toku instancji, możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Podsumowanie

Osoba fizyczna może prowadzić przedszkole publiczne, o ile uzyska wymagane zezwolenie i spełni warunki przewidziane w Prawie oświatowym oraz przepisach wykonawczych. Zadanie własne gminy nie jest samo w sobie przeszkodą, bo przepisy dopuszczają zakładanie i prowadzenie publicznych szkół oraz placówek także przez osoby fizyczne. Gmina może odmówić tylko na podstawie konkretnych przesłanek, np. niespełnienia wymagań lokalowych, kadrowych, formalnych albo braku korzystnego wpływu na sieć placówek. W razie odmowy warto przeanalizować uzasadnienie decyzji i rozważyć odwołanie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, t.j. Dz.U. 2026 poz. 820, ELI.
2. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków udzielania i cofania zezwolenia na założenie przez osobę prawną lub osobę fizyczną szkoły lub placówki publicznej, t.j. Dz.U. 2024 poz. 31, ELI.
3. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 146/06.