Nauczyciel wspomagający w klasie integracyjnej – kiedy szkoła musi go zapewnić?

Od czego zależy obowiązek zapewnienia nauczyciela wspomagającego?

W aktualnym stanie prawnym w przepisach najczęściej używa się określenia nauczyciel współorganizujący kształcenie, a nie potocznego sformułowania „nauczyciel wspomagający”. Zakres obowiązków takiego nauczyciela wiąże się z organizacją kształcenia specjalnego, a nie tylko z samą obecnością ucznia z orzeczeniem w szkole.

Podstawą jest art. 127 ust. 1 i ust. 19 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, zgodnie z którym dzieci i uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego mają prawo do odpowiednio zorganizowanego kształcenia, stosownie do ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, a minister właściwy do spraw oświaty określa w drodze rozporządzenia warunki organizowania tego kształcenia.

Szczegółowe zasady wynikają z rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych oraz integracyjnych, za zgodą organu prowadzącego, można zatrudniać dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego oraz specjalnego, a także specjalistów lub pomoc nauczyciela – zależnie od typu placówki i potrzeb uczniów.

Jeżeli chodzi o klasę integracyjną, znaczenie ma nie tylko orzeczenie dziecka, ale również to, czy oddział nadal formalnie ma status oddziału integracyjnego.

Kiedy oddział jest oddziałem integracyjnym?

Zasady liczebności oddziału integracyjnego określa § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli. Zgodnie z tym przepisem liczba uczniów w oddziale integracyjnym w szkole ogólnodostępnej powinna wynosić nie więcej niż 20, w tym nie więcej niż 5 uczniów niepełnosprawnych.

W praktyce organizacyjnej nadal przyjmuje się, że oddział integracyjny tworzony jest dla kilku uczniów z orzeczeniami, a nie dla jednego czy dwóch uczniów. Jeżeli z przyczyn faktycznych w klasie pozostaje tylko dwoje uczniów z orzeczeniami, szkoła może uznać, że oddział przestał spełniać założenia organizacyjne klasy integracyjnej. Sama odpowiedź na pytanie, czy status oddziału został utracony prawidłowo, wymaga jednak sprawdzenia dokumentów szkoły: arkusza organizacji, zatwierdzenia organu prowadzącego i zapisów statutu.

Warto więc poprosić szkołę o informację, na jakiej podstawie i od kiedy oddział przestał być oddziałem integracyjnym. Dla rodzica istotne jest nie tylko ustne stanowisko szkoły, ale również dokument organizacyjny, z którego to wynika.

Czy po utracie statusu klasy integracyjnej szkoła może zabrać nauczyciela wspomagającego?

Tak, ale nie zawsze automatycznie. Jeżeli oddział nie jest już oddziałem integracyjnym, szkoła nie musi utrzymywać takiej samej organizacji pracy jak wcześniej tylko z tego powodu, że kiedyś klasa była integracyjna. Nie oznacza to jednak, że można zrezygnować z wszelkiego wsparcia dla ucznia z orzeczeniem.

Szkoła nadal musi realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego oraz w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym (IPET). Obowiązek opracowania i realizacji IPET wynika z § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. Jeżeli z orzeczenia lub z wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia wynika potrzeba stałego wsparcia nauczyciela posiadającego kwalifikacje z pedagogiki specjalnej, szkoła powinna rozważyć odpowiednią organizację kształcenia.

W przypadku ucznia z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, przepisy przewidują dalej idące obowiązki. Zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych oraz integracyjnych zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia uczniów z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, lub z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.

To bardzo ważne: jeżeli dziecko ma orzeczenie ze względu na autyzm, szkoła nie może poprzestać wyłącznie na ogólnym stwierdzeniu, że „klasa straciła status integracyjny”. Musi jeszcze ocenić, czy z § 7 ust. 2 rozporządzenia nie wynika obowiązek dalszego zatrudnienia nauczyciela współorganizującego kształcenie właśnie z uwagi na potrzeby tego konkretnego ucznia.

Znaczenie orzeczenia i IPET

W praktyce najważniejsze są trzy dokumenty: orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia oraz IPET. To z nich powinno wynikać, jakie konkretne formy wsparcia są uczniowi potrzebne.

Jeżeli w orzeczeniu lub IPET przewidziano ścisłą współpracę z nauczycielem posiadającym kwalifikacje z pedagogiki specjalnej, rodzic może żądać wyjaśnienia, w jaki sposób szkoła zamierza realizować to zalecenie po zmianie organizacyjnej. Sama zmiana nazwy oddziału nie uchyla obowiązku zapewnienia uczniowi warunków kształcenia adekwatnych do jego potrzeb.

W tym kontekście przydatne może być też sprawdzenie, jak w placówce organizowana jest praca z uczniem ze specjalnymi potrzebami, kim jest nauczyciel specjalny i czy jego zadania nie są mylone z rolą nauczyciela współorganizującego kształcenie.

Co mogą zrobić rodzice?

Rodzice nie są pozbawieni wpływu na sytuację. Mogą podjąć kilka konkretnych działań:

Jeżeli problem dotyczy dziecka, które jest uczeń niepełnosprawny w rozumieniu przepisów oświatowych, rodzice mają prawo oczekiwać nie ogólnych deklaracji, lecz konkretnego wskazania, jak szkoła realizuje obowiązki wynikające z orzeczenia.

Zobacz również:

• zajęcia rewalidacyjne

Czy można skutecznie domagać się pozostawienia nauczyciela?

To zależy od stanu faktycznego. Jeżeli jedyną podstawą żądania jest wcześniejsze funkcjonowanie klasy integracyjnej, a oddział formalnie utracił ten status, możliwość wymuszenia dalszego zatrudnienia nauczyciela jest ograniczona. Inaczej będzie jednak wtedy, gdy:

• dziecko ma orzeczenie z powodu autyzmu, w tym zespołu Aspergera, lub niepełnosprawności sprzężonej,
• orzeczenie albo IPET wskazują na konieczność stałego wsparcia nauczyciela z kwalifikacjami z pedagogiki specjalnej,
• szkoła faktycznie nie realizuje zaleceń poradni psychologiczno-pedagogicznej,
• zmiana organizacyjna prowadzi do pogorszenia warunków kształcenia specjalnego.

W takich sytuacjach rodzice mogą kwestionować nie tyle samą likwidację stanowiska, ile niewłaściwe wykonywanie obowiązków szkoły wobec konkretnego ucznia.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy szkoła może ograniczyć wsparcie, a kiedy decyzja wymaga dokładniejszej analizy dokumentów i potrzeb ucznia.

FAQ

Czy w każdej klasie z uczniem z orzeczeniem musi być nauczyciel wspomagający?

Nie. Samo orzeczenie nie oznacza automatycznie obowiązku stałej obecności nauczyciela współorganizującego kształcenie. Decydują rodzaj oddziału, treść orzeczenia, IPET oraz § 7 rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r.

Czy dwoje uczniów z orzeczeniami wystarczy, aby utrzymać klasę integracyjną?

Zwykle nie. Oddział integracyjny ma określone wymagania organizacyjne i w praktyce dwoje uczniów z orzeczeniami nie pozwala utrzymać typowego modelu oddziału integracyjnego.

Czy szkoła musi pokazać rodzicom podstawę swojej decyzji?

Rodzice mogą żądać pisemnego wyjaśnienia organizacji kształcenia dziecka oraz informacji, w jaki sposób szkoła realizuje zalecenia z orzeczenia i IPET. To szczególnie ważne, gdy planowane jest ograniczenie wsparcia.

Czy autyzm dziecka zmienia ocenę sytuacji?

Tak, często w sposób istotny. W przypadku ucznia z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, § 7 ust. 2 rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. przewiduje obowiązek zatrudnienia dodatkowo nauczyciela posiadającego kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej, z uwzględnieniem zaleceń z orzeczenia.

Gdzie złożyć skargę, jeśli szkoła nie realizuje orzeczenia?

W zależności od problemu można wystąpić do dyrektora szkoły, organu prowadzącego albo kuratora oświaty. Jeżeli spór dotyczy konkretnych zaleceń z orzeczenia, najlepiej wskazać dokładnie, które obowiązki nie są realizowane.

Źródła

• art. 127 ust. 1 i ust. 19 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe
• § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli
• § 6 oraz § 7 ust. 1–2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym