Nieobecność ucznia a wynagrodzenie nauczyciela

Nieobecność ucznia na nauczaniu indywidualnym lub rewalidacji

W praktyce szkolnej często pojawia się pytanie, co zrobić, gdy nauczyciel ma zaplanowane nauczanie indywidualne, zajęcia rewalidacyjne albo inne zajęcia prowadzone z uczniem indywidualnie, a uczeń nie przychodzi do szkoły, choruje albo rodzic odwołuje spotkanie. Sam fakt nieobecności ucznia nie oznacza, że nauczyciel ma automatycznie obowiązek prowadzić te zajęcia drugi raz, w innym dniu, bez dodatkowego rozliczenia.

Jeżeli nauczyciel stawił się do pracy zgodnie z planem albo pozostawał gotowy do realizacji zajęć w ustalonym czasie, powinien odnotować nieobecność ucznia w dokumentacji zajęć i zgłosić gotowość do pracy dyrektorowi lub osobie upoważnionej. Od tej chwili dyrektor może zdecydować, czy nauczyciel ma w tym samym czasie wykonać inne zadania wynikające z organizacji pracy szkoły.

Nauczanie indywidualne oraz zajęcia organizowane dla uczniów z orzeczeniami podlegają zasadom prawa oświatowego i organizacji pracy szkoły. Nie są to prywatne korepetycje, które przepadają albo są automatycznie przenoszone według uznania rodzica. Szkoła powinna rozliczać je jako zajęcia zaplanowane w arkuszu organizacji, planie pracy lub tygodniowym rozkładzie zajęć.

Czy dyrektor może nakazać odpracowanie zajęć?

Co do zasady dyrektor nie powinien traktować nieobecności ucznia jako długu godzinowego nauczyciela. Jeżeli zajęcia były ujęte w pensum i nauczyciel pozostawał w gotowości do ich przeprowadzenia, to brak ucznia nie jest przyczyną leżącą po stronie nauczyciela. Nie ma więc podstaw, aby z tego powodu obniżać wynagrodzenie zasadnicze albo żądać nieodpłatnego odpracowania w innym dniu.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której zajęcia zostały wcześniej prawidłowo przeorganizowane, a nauczyciel otrzymał zgodne z prawem polecenie wykonania innych zadań w ramach swojego czasu pracy. Dyrektor ma prawo organizować pracę szkoły, ale powinien robić to w granicach Karty Nauczyciela, Kodeksu pracy, arkusza organizacji, regulaminu pracy i zasad rozliczania czasu pracy nauczycieli.

Jeżeli szkoła chce później zrealizować z uczniem zajęcia, które nie odbyły się z powodu jego choroby lub nieobecności, powinna ustalić to organizacyjnie i płacowo. Nie można przyjąć prostego założenia, że nauczyciel ma obowiązek bezpłatnie dodać kolejną godzinę tylko dlatego, że uczeń wcześniej nie przyszedł.

Godziny ponadwymiarowe po zmianach Karty Nauczyciela

Najważniejsza aktualizacja dotyczy godzin ponadwymiarowych. Obecnie art. 35 Karty Nauczyciela przewiduje, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje również wtedy, gdy nauczyciel nie zrealizował przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć.

Przepis ten ma szczególne znaczenie właśnie przy nauczaniu indywidualnym, zajęciach rewalidacyjnych i innych zajęciach prowadzonych z jednym uczniem. Jeżeli uczeń nie stawił się na zajęciach, zachorował albo zajęcia nie odbyły się z przyczyn organizacyjnych niezależnych od nauczyciela, nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, o ile był gotowy do pracy.

Nowe brzmienie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela obowiązuje od 1 stycznia 2026 r., ale stosuje się je do ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe przypadające do realizacji od 1 września 2025 r. Jeżeli więc za ten okres nauczycielowi bezpodstawnie nie wypłacono wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, warto wystąpić do dyrektora o pisemne wyjaśnienie rozliczenia i wypłatę należności.

Gotowość do pracy i polecenie innych zadań

Gotowość do pracy oznacza, że nauczyciel był w stanie wykonać zaplanowane zajęcia w wyznaczonym czasie i miejscu albo zgodnie z przyjętą organizacją pracy szkoły. W typowej sytuacji nauczyciel przychodzi do szkoły lub do miejsca prowadzenia zajęć, sprawdza obecność ucznia, dokonuje wpisu w dokumentacji i pozostaje do dyspozycji dyrektora.

Dyrektor może w czasie zaplanowanych, ale niezrealizowanych zajęć powierzyć nauczycielowi inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze, wychowawcze albo doraźne zastępstwo. Takie polecenie powinno dotyczyć czasu, w którym nauczyciel i tak miał wykonywać zajęcia, a nie tworzyć dodatkowego, nieodpłatnego obowiązku po zakończeniu jego rozkładu pracy.

Jeżeli dyrektor twierdzi, że nauczyciel ma odpracować każdą nieobecność ucznia, warto poprosić o wskazanie konkretnej podstawy prawnej lub regulaminowej. Regulamin wynagradzania w szkole samorządowej może doprecyzowywać szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, ale nie może uchylić zasady wynikającej bezpośrednio z Karty Nauczyciela.

Pensum, godziny ponadwymiarowe i potrącenia z wynagrodzenia

Jeżeli zajęcia z uczniem są częścią obowiązkowego pensum nauczyciela, wynagrodzenie zasadnicze nie zależy od tego, czy w konkretnym dniu uczeń był obecny. Nauczyciel jest wynagradzany za pozostawanie w stosunku pracy i wykonywanie obowiązków, a nie wyłącznie za fizyczną obecność ucznia na każdej zaplanowanej godzinie.

W przypadku godzin ponadwymiarowych trzeba ustalić, czy dana godzina została przydzielona ponad obowiązkowy tygodniowy wymiar zajęć. Po zmianach Karty Nauczyciela nie można automatycznie odejmować wynagrodzenia za taką godzinę tylko dlatego, że zajęcia nie doszły do skutku z powodu choroby lub nieobecności ucznia. Decydujące jest to, czy przyczyna leżała poza nauczycielem i czy nauczyciel był gotowy do realizacji zajęć.

Warto też pamiętać, że w tygodniach z dniami wolnymi, usprawiedliwioną nieobecnością nauczyciela albo dniami bez zaplanowanych zajęć zasady ustalania liczby godzin ponadwymiarowych wynikają z art. 35 ust. 3f Karty Nauczyciela. To osobna kwestia technicznego obliczenia liczby godzin, a nie podstawa do karania nauczyciela za nieobecność ucznia.

Co powinien zrobić nauczyciel w spornej sytuacji?

Najbezpieczniej jest działać formalnie i spokojnie. Nauczyciel powinien upewnić się, że nieobecność ucznia została prawidłowo wpisana w dzienniku lub innej dokumentacji zajęć. Warto też odnotować, że nauczyciel zgłosił gotowość do pracy i był dostępny w czasie zaplanowanych zajęć.

Jeżeli dyrektor nakazuje odpracowanie godzin albo potrąca wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, nauczyciel może złożyć pisemny wniosek o wskazanie podstawy prawnej takiego działania, korektę rozliczenia i wypłatę należnego wynagrodzenia. W piśmie warto powołać art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela oraz wskazać konkretne daty, godziny i przyczyny niezrealizowania zajęć.

Jeżeli sprawa dotyczy szkoły niepublicznej, trzeba dodatkowo sprawdzić podstawę zatrudnienia, statut szkoły, regulamin pracy oraz zakres stosowania Karty Nauczyciela do danego nauczyciela. Niektóre zasady będą podobne, ale rozliczenie wynagrodzenia może zależeć od umowy i wewnętrznych regulacji placówki.

FAQ

Czy nauczyciel musi odpracować zajęcia, jeżeli uczeń był chory?

Nie automatycznie. Jeżeli nauczyciel był gotowy do pracy, a zajęcia nie odbyły się z powodu choroby ucznia, nie ma podstaw do traktowania tej sytuacji jako winy nauczyciela. Ewentualne przeorganizowanie zajęć musi wynikać z organizacji pracy szkoły i nie powinno oznaczać bezpłatnej dodatkowej pracy.

Czy za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe należy się wynagrodzenie?

Tak, jeżeli niezrealizowanie godziny nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotowy do realizacji zajęć. Od 1 stycznia 2026 r. zasada ta wynika wprost z art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela i ma zastosowanie do godzin przypadających do realizacji od 1 września 2025 r.

Czy dyrektor może zlecić nauczycielowi zastępstwo zamiast odwołanych zajęć?

Tak. Dyrektor może powierzyć nauczycielowi w tym samym czasie inne zadania statutowe szkoły albo doraźne zastępstwo. Takie polecenie nie powinno jednak prowadzić do utraty wynagrodzenia za zaplanowane zajęcia, jeżeli spełnione są warunki z Karty Nauczyciela.

Czy wpis w dzienniku ma znaczenie?

Tak. Wpis nieobecności ucznia i udokumentowanie gotowości nauczyciela do pracy są bardzo ważne dowodowo. W razie sporu pomagają wykazać, że zajęcia były zaplanowane, a ich niezrealizowanie wynikało z przyczyn niezależnych od nauczyciela.

Czy regulamin szkoły może pozbawić nauczyciela wynagrodzenia?

Regulamin może doprecyzować procedury i sposób dokumentowania godzin, ale nie powinien odbierać nauczycielowi prawa do wynagrodzenia wynikającego z ustawy. Jeżeli zapis regulaminu jest sprzeczny z Kartą Nauczyciela, należy go kwestionować.

Podsumowanie

Nauczyciel prowadzący nauczanie indywidualne, zajęcia rewalidacyjne lub inne zajęcia z uczniem nie powinien ponosić finansowych konsekwencji tego, że uczeń nie przyszedł na zajęcia z przyczyn niezależnych od nauczyciela. Kluczowe jest pozostawanie w gotowości do pracy oraz prawidłowe udokumentowanie nieobecności ucznia. Po zmianach Karty Nauczyciela zasada zachowania wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe jest znacznie bardziej jednoznaczna. Dyrektor może organizować pracę szkoły i powierzać inne zadania w czasie zaplanowanych zajęć, ale nie może bez podstawy nakazywać nieodpłatnego odpracowania każdej nieobecności ucznia.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 515: https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/515/ogl
• Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela, Dz.U. 2025 poz. 1849: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/1849/text.pdf
• Komunikat Ministerstwa Edukacji Narodowej z 29 grudnia 2025 r. dotyczący wynagradzania za godziny ponadwymiarowe: https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiany-w-zakresie-wynagradzania-nauczycieli-za-godziny-ponadwymiarowe
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży: https://eli.gov.pl/eli/DU/2017/1616/ogl
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym: https://eli.gov.pl/eli/DU/2017/1578/ogl
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 1987 r., sygn. III PZP 29/87.