Rejestracja działalności przez pełnoletniego ucznia a ZUS, KRUS i NFZ

Czy pełnoletni uczeń może założyć jednoosobową działalność?

Tak. Osoba, która ukończyła 18 lat, ma pełną zdolność do czynności prawnych na podstawie art. 11 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, a więc może samodzielnie zarejestrować działalność gospodarczą w CEIDG. Podstawą prowadzenia działalności jest ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.

Samo to, że ktoś jest uczniem liceum, nie ogranicza prawa do założenia firmy. Inaczej niż przy umowie zleceniu, gdzie uczeń lub student do 26. roku życia korzysta ze szczególnych zasad składkowych na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przy działalności gospodarczej taki przywilej nie działa.

Uczeń a działalność gospodarcza – skąd bierze się obowiązek ZUS?

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność jest objęta systemem ubezpieczeń jako przedsiębiorca, a nie jako uczeń. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

To oznacza, że po założeniu firmy nie ma znaczenia sam fakt kontynuowania nauki w liceum. O obowiązkach wobec ZUS albo KRUS decyduje tytuł do ubezpieczenia, czyli w tym przypadku prowadzenie działalności.

Czy po założeniu firmy można pozostać w KRUS?

Tak, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten dotyczy rolnika lub domownika, który po rozpoczęciu pozarolniczej działalności gospodarczej chce nadal podlegać ubezpieczeniu rolniczemu.

Aby było to możliwe, trzeba łącznie spełnić warunki ustawowe, w szczególności:

• podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata – art. 5a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników,
• złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności – art. 5a ust. 1 pkt 1 tej ustawy,
• nadal prowadzić działalność rolniczą albo stale pracować w gospodarstwie rolnym jako domownik – art. 5a ust. 1 pkt 2 tej ustawy,
• nie być pracownikiem i nie pozostawać w stosunku służbowym – art. 5a ust. 1 pkt 3 tej ustawy,
• nie mieć ustalonego prawa do emerytury lub renty ani do świadczeń z ubezpieczeń społecznych – art. 5a ust. 1 pkt 4 tej ustawy,
• nie przekroczyć rocznej kwoty granicznej należnego podatku dochodowego od przychodów z działalności – art. 5a ust. 1 pkt 5 oraz ust. 8–9 tej ustawy.

W praktyce kluczowe jest ustalenie, czy jest Pan w KRUS jako domownik w rozumieniu tej ustawy, a nie tylko zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. To dwie różne sytuacje. Jeżeli jest Pan wyłącznie zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez ojca, a nie podlega rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu jako domownik, art. 5a może w ogóle nie mieć zastosowania.

To właśnie ten element stanu faktycznego wymaga doprecyzowania przed podjęciem decyzji o rejestracji firmy.

Zobacz również:

• czy przedsiębiorca może opłacać KRUS zamiast ZUS
• ubezpieczenie w ZUS lub KRUS a późniejsza emerytura

Ulga na start – kiedy działa i co naprawdę daje?

Ulga na start wynika z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Przedsiębiorca, który podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia i nie wykonuje jej na rzecz byłego pracodawcy w zakresie czynności wykonywanych wcześniej w ramach stosunku pracy, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności.

W praktyce oznacza to:

• brak obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez 6 pełnych miesięcy,
• brak objęcia w tym czasie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym z tytułu działalności,
• co do zasady obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, jeżeli przedsiębiorca nie pozostaje w KRUS.

Trzeba jednak pamiętać o art. 18 ust. 3 Prawa przedsiębiorców. Przepis ten stanowi, że ulgi na start nie stosuje się do przedsiębiorców spełniających warunki określone w art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Innymi słowy: jeżeli ktoś skutecznie pozostaje w KRUS po rozpoczęciu działalności, nie korzysta równocześnie z ulgi na start w ZUS.

Czy będzie jednocześnie ZUS i KRUS?

Zasadniczo nie powinno dojść do pełnego równoległego podlegania obu systemom z tego samego tytułu działalności. Albo przedsiębiorca spełni warunki dalszego ubezpieczenia w KRUS na podstawie art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, albo będzie podlegał zasadom właściwym dla przedsiębiorcy w ZUS.

Nie działa to jednak „automatycznie” w ten sposób, że urząd zawsze sam bezbłędnie przeniesie ubezpieczenie między systemami. Trzeba dopilnować zgłoszeń i terminów. W szczególności:

• jeżeli chce Pan zostać w KRUS – musi Pan złożyć oświadczenie do KRUS w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności,
• jeżeli nie spełnia Pan warunków KRUS – należy zgłosić się do ZUS jako przedsiębiorca,
• w zakresie zdrowotnym trzeba dopilnować, aby istniał aktualny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego.

Czy może dojść do utraty prawa do leczenia w NFZ?

Co do zasady nie powinno dojść do faktycznej przerwy w korzystaniu ze świadczeń, jeżeli zgłoszenia zostaną wykonane prawidłowo i bez opóźnień. Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wiąże się z podleganiem ubezpieczeniu zdrowotnemu albo posiadaniem innego tytułu przewidzianego w ustawie.

Dla osoby, która rozpoczyna działalność, najważniejsze jest praktyczne zachowanie ciągłości zgłoszenia. Jeżeli przestanie Pan być zgłoszony do KRUS lub jako członek rodziny, a jednocześnie nie nastąpi terminowe zgłoszenie do właściwego ubezpieczenia zdrowotnego, może powstać problem formalny przy weryfikacji uprawnień.

Nie oznacza to jednak automatycznie natychmiastowego „odcięcia od leczenia”. W stanach nagłych świadczenia są udzielane niezależnie, a ewentualne kwestie formalne wyjaśnia się później. Mimo to przy kosztownym i regularnym leczeniu nie warto ryzykować nawet krótkiego okresu nieuporządkowanego statusu.

Jak to wygląda w praktyce – dwa możliwe warianty

Co zrobić przed rejestracją działalności?

Przed wpisem do CEIDG warto ustalić w KRUS i ZUS dokładny status, bo samo określenie „jestem ubezpieczony u ojca w KRUS” może oznaczać kilka różnych stanów prawnych.

1. Proszę ustalić w KRUS, czy podlega Pan rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu jako domownik, czy jest Pan tylko zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny.
2. Jeżeli rzeczywiście podlega Pan KRUS jako domownik, proszę sprawdzić, czy spełniony jest warunek 3 lat nieprzerwanego ubezpieczenia z art. 5a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
3. Jeżeli planuje Pan pozostać w KRUS, trzeba pilnować 14-dniowego terminu na oświadczenie po rozpoczęciu działalności.
4. Jeżeli warunki KRUS nie są spełnione, proszę przygotować zgłoszenie do ZUS jako przedsiębiorca i ustalić, czy spełnia Pan warunki ulgi na start z art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców.
5. Przy regularnym leczeniu warto po dokonaniu zgłoszenia zweryfikować uprawnienia w systemie eWUŚ lub bezpośrednio u płatnika.

Zobacz również:

• działalność gospodarcza a ubezpieczenia przy zmianie miejsca pobytu
• firma w Polsce a składki ZUS przy innym tytule ubezpieczenia

FAQ

Czy uczeń do 26. roku życia nie płaci ZUS przy działalności gospodarczej?

Nie. Zwolnienie składkowe dla uczniów i studentów do 26 lat dotyczy co do zasady umów zlecenia, zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a nie działalności gospodarczej.

Czy ulga na start zwalnia także ze składki zdrowotnej?

Nie. Ulga na start dotyczy obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, o czym mówi art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców. Co do zasady nie zwalnia ona z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego przedsiębiorcy.

Czy po założeniu firmy ojciec automatycznie wyrejestruje mnie z KRUS?

Nie należy zakładać automatyzmu. Trzeba sprawdzić swój dokładny status w KRUS i dopilnować formalności. Jeżeli chce Pan pozostać w KRUS, konieczne może być terminowe złożenie oświadczenia z art. 5a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Czy mogę zostać bez leczenia, jeśli pomylę zgłoszenia?

Najczęściej problem dotyczy formalnego potwierdzenia prawa do świadczeń, a nie samego nagłego przerwania leczenia. Przy kosztownej terapii warto jednak bezwzględnie dopilnować zgłoszeń i sprawdzić uprawnienia zaraz po rejestracji działalności.

Wnioski

Jeżeli jest Pan rzeczywiście ubezpieczony w KRUS jako domownik i spełnia warunki z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, może Pan po założeniu działalności pozostać w KRUS. Jeżeli tych warunków Pan nie spełnia, działalność będzie tytułem do ubezpieczeń w ZUS, niezależnie od tego, że nadal jest Pan uczniem szkoły średniej.

Najważniejsze ryzyko nie dotyczy samego prawa do założenia firmy, lecz błędnego ustalenia obecnego statusu w KRUS i niedopilnowania terminów. To właśnie od tego zależy, czy zachowa Pan właściwe ubezpieczenie zdrowotne i ciągłość rozliczeń.

Źródła

• art. 11 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 18 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców
• art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 6 ust. 4 oraz art. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
• Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych – ISAP