Renta z KRUS a założenie firmy i składki ZUS

Renta z KRUS a rozpoczęcie działalności gospodarczej

W pierwszej kolejności trzeba doprecyzować rodzaj świadczenia. W praktyce często używa się określenia „renta chorobowa z KRUS”, ale w przepisach występuje przede wszystkim renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli natomiast chodzi o krótkotrwały zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego rolników, skutki założenia firmy mogą być inne.

Sama rejestracja jednoosobowej działalności gospodarczej w CEIDG nie powoduje automatycznie utraty renty z KRUS. Może jednak wywołać trzy skutki: powstanie obowiązku ubezpieczeń w ZUS, obowiązek zapłaty składki zdrowotnej oraz konieczność rozliczenia przychodu, który może mieć wpływ na wysokość lub wypłatę renty.

Czy rencista z KRUS musi płacić składki społeczne ZUS?

Aktualnie nie można już bezpiecznie przyjmować, że każdy przedsiębiorca mający prawo do renty opłaca składki społeczne wyłącznie dobrowolnie. Zasadą jest, że osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, które mają ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, istotny jest art. 9 ust. 4c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten przewiduje obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe do czasu ustalenia prawa do emerytury.

Oznacza to, że rencista rozpoczynający jednoosobową działalność gospodarczą powinien przed rejestracją firmy sprawdzić, czy jego renta z KRUS jest rentą z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli tak, ZUS może uznać, że powstaje obowiązek opłacania składek emerytalnych, rentowych i wypadkowej. Ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy pozostaje dobrowolne na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ulga na start i preferencyjne składki u rencisty

Jeżeli przedsiębiorca spełnia warunki z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, może skorzystać z ulgi na start przez 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności. Ulga ta dotyczy składek na ubezpieczenia społeczne, ale nie zwalnia ze składki zdrowotnej.

Po uldze na start możliwe są preferencyjne składki przez 24 miesiące, jeżeli spełnione są warunki z art. 18a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W szczególności przedsiębiorca nie może wykonywać działalności na rzecz byłego pracodawcy w zakresie czynności, które wcześniej wykonywał dla niego w ramach stosunku pracy, oraz nie może prowadzić działalności w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed jej rozpoczęciem.

W dalszym okresie część przedsiębiorców może korzystać z tzw. małego ZUS plus na zasadach określonych w art. 18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Warunki tej preferencji zależą m.in. od przychodu z poprzedniego roku oraz okresu prowadzenia działalności.

Zobacz również: ulga na start a składki.

Składka zdrowotna po założeniu firmy

Przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Składka zdrowotna nie wynosi już jednej stałej kwoty dla wszystkich osób prowadzących działalność. Jej wysokość zależy m.in. od formy opodatkowania i podstawy ustalanej według art. 79 oraz art. 81 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W niektórych przypadkach rencista może nie opłacać składki zdrowotnej z działalności. Przykładowo art. 82 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przewiduje zwolnienie dla emeryta lub rencisty, którego świadczenie nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, jeżeli dodatkowe przychody z działalności nie przekraczają miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury albo podatek dochodowy jest opłacany w formie karty podatkowej. Każdorazowo trzeba sprawdzić aktualne kwoty i realne przychody.

Czy przychód z firmy może zmniejszyć albo zawiesić rentę z KRUS?

Tak, jest to możliwe. Jeżeli renta z KRUS jest świadczeniem z tytułu niezdolności do pracy, osiąganie przychodu z działalności gospodarczej może mieć wpływ na jej wypłatę. Zasady zmniejszenia lub zawieszenia świadczeń wynikają z art. 104 ust. 1, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stosowanych do świadczeń rolniczych na podstawie odesłań z ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Granice przychodu są powiązane z przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem ogłaszanym przez Prezesa GUS. Po przekroczeniu 70% tej kwoty świadczenie może zostać zmniejszone, a po przekroczeniu 130% - zawieszone. Limity zmieniają się kwartalnie, dlatego przed rozpoczęciem działalności warto sprawdzić aktualne komunikaty KRUS albo ZUS.

Rencista powinien poinformować KRUS o rozpoczęciu działalności i osiąganiu przychodów, ponieważ niezgłoszenie okoliczności wpływających na prawo lub wysokość świadczenia może prowadzić do obowiązku zwrotu nienależnie pobranych kwot.

Czy można zostać w KRUS po założeniu firmy?

Możliwość pozostania w ubezpieczeniu rolniczym po rozpoczęciu pozarolniczej działalności gospodarczej wynika z art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten dotyczy jednak rolnika lub domownika, który podlegał ubezpieczeniu w KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym i spełnia pozostałe warunki ustawowe.

Ważny jest termin: zgodnie z art. 5a ust. 1 pkt 1 oraz art. 5a ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników trzeba złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia rolniczego w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności gospodarczej. Ponadto należny podatek dochodowy od działalności za poprzedni rok nie może przekroczyć rocznej kwoty granicznej ogłaszanej w obwieszczeniu właściwego ministra.

Jeżeli osoba pobierająca rentę nie jest już ubezpieczona w KRUS jako rolnik w pełnym zakresie, art. 5a może nie mieć zastosowania. W takiej sytuacji działalność gospodarcza zwykle oznacza wejście w system ZUS, z uwzględnieniem wyjątków i ulg opisanych wyżej.

Orzeczenie o niepełnosprawności a składki

Ustalenie stopnia niepełnosprawności nie jest warunkiem prowadzenia działalności gospodarczej ani pobierania renty z KRUS. Może jednak dawać dodatkowe uprawnienia. Osoba niepełnosprawna prowadząca działalność gospodarczą może ubiegać się o refundację składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jeżeli spełnia warunki określone w tej ustawie i przepisach wykonawczych.

Wysokość refundacji zależy od stopnia niepełnosprawności oraz terminowego opłacania składek. Nie jest to automatyczne zwolnienie z ZUS, lecz mechanizm zwrotu lub refundacji realizowany co do zasady przez PFRON.

Firma, praca za granicą i zaświadczenie A1

Jeżeli działalność gospodarcza albo praca ma być wykonywana także za granicą, trzeba dodatkowo ustalić ustawodawstwo właściwe w zakresie ubezpieczeń społecznych. W relacjach między państwami UE, EOG i Szwajcarią stosuje się m.in. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009.

W takich przypadkach często potrzebne jest zaświadczenie A1, które potwierdza, któremu systemowi ubezpieczeń społecznych podlega dana osoba. Zobacz również: zaświadczenie A1 - praca za granicą i w rolnictwie.

Praktyczne porównanie obowiązków

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 9 ust. 4c, art. 11 ust. 2, art. 18a, art. 18c.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - art. 18 ust. 1.
• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - art. 5a oraz przepisy dotyczące świadczeń rolniczych.
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 79, art. 81, art. 82 ust. 8.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - art. 104.
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - art. 25a.