Czy wspólnik spółki jawnej musi opłacać składki ZUS, czy może opłacać KRUS?

Wspólnik spółki jawnej a KRUS

Podstawowa zasada jest niekorzystna dla rolnika, który został wspólnikiem spółki jawnej. Art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników pozwala rolnikowi lub domownikowi kontynuować ubezpieczenie w KRUS mimo rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, ale tylko przy spełnieniu ściśle określonych warunków. Chodzi między innymi o wcześniejsze nieprzerwane podleganie ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie przez co najmniej 3 lata, złożenie oświadczenia w KRUS w terminie 14 dni, dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego lub działu specjalnego oraz nieprzekroczenie rocznej kwoty granicznej podatku dochodowego.

Kluczowy jest jednak art. 5a ust. 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten wskazuje, że przez pozarolniczą działalność gospodarczą rozumie się działalność prowadzoną przez osoby fizyczne na podstawie ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, ale z wyłączeniem wspólników spółek prawa handlowego. Spółka jawna jest spółką prawa handlowego, co wynika z art. 4 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.

Oznacza to, że rolnik będący wspólnikiem spółki jawnej nie korzysta z mechanizmu z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie jest to więc zwykła sytuacja rolnika prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG.

Dlaczego wspólnik spółki jawnej podlega ZUS?

Obowiązek ubezpieczeń społecznych w ZUS wynika przede wszystkim z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące.

Art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych doprecyzowuje, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się między innymi wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Wspólnik spółki jawnej jest więc samodzielnym tytułem do ubezpieczeń społecznych w ZUS.

Dodatkowo art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obejmuje takie osoby obowiązkowym ubezpieczeniem wypadkowym, a art. 11 ust. 2 tej ustawy przewiduje dobrowolne ubezpieczenie chorobowe na wniosek. Obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne wynika natomiast z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Od kiedy powstaje obowiązek opłacania składek ZUS?

W przypadku przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną istotny jest dzień, od którego dana osoba stała się wspólnikiem spółki jawnej. Zgodnie z art. 26 § 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych spółka cywilna może zostać zgłoszona do rejestru jako spółka jawna. W praktyce obowiązek ZUS wspólnika spółki jawnej należy wiązać z funkcjonowaniem spółki jawnej i statusem wspólnika tej spółki.

Jeżeli KRUS wyda decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia rolniczego od daty wpisu spółki jawnej do KRS, ZUS może ustalić zaległość składkową za okres, w którym wspólnik powinien być zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego w ZUS. Każda sprawa wymaga jednak sprawdzenia dokumentów: daty wpisu w KRS, umowy spółki, statusu wspólnika, ewentualnych okresów zawieszenia albo wykreślenia oraz wcześniejszych decyzji KRUS.

Czy można powołać się na prawo wyboru KRUS?

W odniesieniu do wspólnika spółki jawnej prawo wyboru ubezpieczenia rolniczego zostało wyłączone. Takie stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 22 lutego 2006 r., sygn. akt I UZP 4/05. Sąd Najwyższy wskazał, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne oraz firmę jako wspólnik spółki jawnej nie korzysta po 1 stycznia 2003 r. z prawa wyboru rolniczego ubezpieczenia społecznego na podstawie art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Uchwała zachowuje znaczenie praktyczne, ponieważ obecne brzmienie art. 5a ust. 10 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nadal wyłącza wspólników spółek prawa handlowego. Jeżeli więc problem dotyczy samego faktu bycia wspólnikiem spółki jawnej, argument o niskim dochodzie z działalności lub dotychczasowym opłacaniu podwójnej składki KRUS zwykle nie wystarczy do utrzymania ubezpieczenia rolniczego.

Co zrobić po telefonie lub piśmie z KRUS?

Najpierw należy ustalić, czy KRUS prowadzi jedynie czynności wyjaśniające, czy wydał już decyzję administracyjną. Telefon z KRUS nie kończy sprawy. Dopiero pisemna decyzja określa, od kiedy KRUS uznaje, że ubezpieczenie rolnicze ustało.

Po otrzymaniu decyzji KRUS trzeba sprawdzić:

• jaką datę ustania ubezpieczenia wskazano w decyzji,
• czy KRUS prawidłowo ustalił datę powstania spółki jawnej i status wspólnika,
• czy decyzja obejmuje wszystkie rodzaje ubezpieczenia rolniczego,
• czy wcześniej KRUS wydawał decyzje potwierdzające podleganie ubezpieczeniu i jakie dokumenty były mu znane,
• czy istnieją podstawy do odwołania.

Od decyzji KRUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 477^9 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego odwołanie wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Taki sam tryb dotyczy decyzji ZUS.

Zaległe składki ZUS i przedawnienie

Jeżeli ZUS uzna, że wspólnik spółki jawnej powinien być zgłoszony do ubezpieczeń od wcześniejszej daty, może ustalić zaległe składki wraz z odsetkami. Art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że od nieopłaconych w terminie składek należne są odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych dla zaległości podatkowych.

Przedawnienie składek wynika z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Należności z tytułu składek przedawniają się co do zasady po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Trzeba jednak pamiętać, że bieg przedawnienia może zostać zawieszony lub przerwany, między innymi w sytuacjach wskazanych w art. 24 ust. 5a-5f tej ustawy. Dlatego każdą zaległość trzeba przeliczyć osobno, miesiąc po miesiącu.

Praktyczne omówienie tej kwestii znajdziesz także w materiale: przedawnienie składek ZUS.

Czy można uniknąć zapłaty zaległości?

Całkowite uniknięcie zapłaty zaległych składek jest trudne, jeżeli z dokumentów jednoznacznie wynika, że dana osoba była wspólnikiem spółki jawnej. Można jednak sprawdzić, czy ZUS nie dochodzi składek przedawnionych, czy prawidłowo ustalił podstawę wymiaru składek oraz czy właściwie naliczył odsetki.

Jeżeli zaległość jest wysoka, można złożyć do ZUS wniosek o ulgę w spłacie. Art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala ZUS, ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie, odroczyć termin płatności należności albo rozłożyć należność na raty. W praktyce układ ratalny jest znacznie bardziej realny niż umorzenie.

Umorzenie należności składkowych jest możliwe na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, ale ZUS stosuje je wyjątkowo, zwłaszcza gdy zachodzi całkowita nieściągalność albo szczególnie trudna sytuacja życiowa i majątkowa. Wniosek powinien być dobrze udokumentowany: dochody, koszty utrzymania, majątek, zobowiązania, stan zdrowia i sytuacja rodzinna mają tu praktyczne znaczenie.

Jak przygotować się do sprawy?

W opisanej sytuacji warto zebrać pełny zestaw dokumentów, zanim zostaną złożone wyjaśnienia albo odwołanie. Szczególnie ważne są: umowa spółki cywilnej, uchwały lub dokumenty dotyczące przekształcenia, odpis KRS spółki jawnej, umowa spółki jawnej, decyzje i pisma KRUS, potwierdzenia opłacania składek KRUS oraz ewentualna korespondencja z ZUS.

Jeżeli potrzebujesz informacji o samej konstrukcji spółki i odpowiedzialności wspólników, pomocne mogą być materiały w dziale spółka jawna.

FAQ

Źródła

• art. 5a ust. 1, ust. 4, ust. 5, ust. 6, ust. 7, ust. 8, ust. 9 i ust. 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników,
• art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 4, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 4 i art. 24 ust. 5a-5f, art. 28 oraz art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
• art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,
• art. 4 § 1 pkt 1 oraz art. 26 § 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych,
• art. 477^9 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego,
• uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., sygn. akt I UZP 4/05.